បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិភាក្សាអំពីភាពចាំបាច់ក្នុងការបញ្ជ្រាបការព្យាករណ៍រយៈពេលវែង (Foresight) ទៅក្នុងការបង្កើតគោលនយោបាយវិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យាបរិស្ថាន ដើម្បីដោះស្រាយភាពមិនប្រាកដប្រជានាពេលអនាគត ដោយផ្អែកលើការអនុវត្តជាក់ស្តែងនៅប្រទេសហូឡង់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះរៀបរាប់ និងវិភាគលើដំណើរការព្យាករណ៍រយៈពេលវែងចំនួនបួនផ្សេងគ្នាដែលបានអនុវត្តនៅក្នុងប្រទេសហូឡង់ ដោយប្រើប្រាស់ក្របខ័ណ្ឌគំនិតត្រីកោណដែលរួមបញ្ចូលការយល់ដឹង ការច្នៃប្រឌិត និងអន្តរកម្ម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Technology Selection ការជ្រើសរើសបច្ចេកវិទ្យាអាទិភាព |
ផ្តល់នូវបញ្ជីបច្ចេកវិទ្យាជាក់លាក់ដែលអាចអនុវត្តបានលឿន និងមានគោលដៅច្បាស់លាស់ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាបរិស្ថាន។ | អាចខ្វះការចូលរួមទូលំទូលាយពីសង្គម ព្រោះការសម្រេចចិត្តពឹងផ្អែកជាចម្បងលើក្រុមអ្នកជំនាញតូចចង្អៀត។ | បានវាយតម្លៃ និងចម្រាញ់បច្ចេកវិទ្យាចំនួន ៥២៥ មកត្រឹម ៩ បច្ចេកវិទ្យាអាទិភាព ដែលអាចជួយដោះស្រាយបញ្ហាបរិស្ថានក្នុងរង្វង់ ១០ឆ្នាំ។ |
| Backcasting (Sustainable Technology Development) វិធីសាស្ត្រតាមដានត្រឡប់ក្រោយសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព |
ធានាបាននូវការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាពពិតប្រាកដ ដោយកំណត់គោលដៅអនាគតជាមុន (ឧ. ឆ្នាំ២០៤០) រួចទើបរៀបចំផែនការថយក្រោយមកបច្ចុប្បន្ន។ | ទាមទារមហិច្ឆតាខ្ពស់ ការស្រមើស្រមៃច្រើន និងការផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធទាំងមូល ដែលអាចជួបប្រទះឧបសគ្គក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែង។ | បង្កើតគម្រោងសាកល្បងជោគជ័យ ដូចជាការផលិតប្រូតេអ៊ីនពីផ្សិត ឬបាក់តេរី ដែលមានប្រសិទ្ធភាពបរិស្ថានខ្ពស់ជាងមុន ៧ ទៅ ៣០ ដង។ |
| Scenario Planning ការរៀបចំផែនការតាមសេណារីយ៉ូ |
ជួយស្ថាប័នត្រៀមខ្លួនសម្រាប់ភាពមិនប្រាកដប្រជានាពេលអនាគត ដោយបង្កើតជម្រើសយុទ្ធសាស្ត្រដែលអាចបត់បែនបាន។ | ទាមទារការវិភាគស្មុគស្មាញលើកត្តាមិនប្រាកដប្រជា និងត្រូវការការសម្របសម្រួលខ្ពស់រវាងភាគីពាក់ព័ន្ធ។ | បានបង្កើតសេណារីយ៉ូចំនួន ៣ ដោយផ្អែកលើកត្តាមិនប្រាកដប្រជា និងកម្លាំងជំរុញ ដើម្បីកំណត់អាទិភាពស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រ Foresight ទាមទារការវិនិយោគពេលវេលាយូរ ធនធានមនុស្សដែលមានជំនាញចម្រុះ និងការគាំទ្រផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុពីរដ្ឋាភិបាលសម្រាប់សម្របសម្រួលកិច្ចសន្ទនាពហុភាគី។
ការសិក្សានេះផ្អែកលើបទពិសោធន៍របស់ប្រទេសហូឡង់ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០-១៩៩០ ដែលជាប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍នៅអឺរ៉ុប មានហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធវិទ្យាសាស្ត្រ និងថវិការឹងមាំរួចជាស្រេច។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលជាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះចាំបាច់ត្រូវមានការសម្របបម្រួលឱ្យស្របតាមសមត្ថភាពស្ថាប័ន ធនធានហិរញ្ញវត្ថុ និងកម្រិតនៃការអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យាជាក់ស្តែង។
វិធីសាស្ត្រព្យាករណ៍រយៈពេលវែង (Foresight) នេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រជាតិដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍បច្ចេកវិទ្យា និងទប់ទល់នឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
ការរួមបញ្ចូលវិធីសាស្ត្រ Foresight នឹងជួយកម្ពុជាផ្លាស់ប្តូរពីការដោះស្រាយបញ្ហាបរិស្ថានតាមក្រោយ ទៅជាការរៀបចំផែនការ និងការបង្កើតអនាគតប្រកបដោយភាពសកម្ម (Proactive) និងចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Foresight | វិធីសាស្ត្រនៃការគិតគូរ និងរៀបចំផែនការសម្រាប់អនាគតរយៈពេលវែង ដោយមិនត្រឹមតែព្យាករណ៍ថាមានអ្វីកើតឡើងនោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាដំណើរការចូលរួមពីភាគីពាក់ព័ន្ធច្រើនដើម្បីរួមគ្នាបង្កើតអនាគតដែលចង់បាន។ | ដូចជាការគូរប្លង់ផ្ទះក្នុងក្តីស្រមៃ ហើយរៀបចំផែនការសន្សំលុយ និងទិញសម្ភារៈពីឥឡូវនេះដើម្បីសាងសង់វាឱ្យចេញជារូបរាង។ |
| Backcasting | វិធីសាស្ត្ររៀបចំផែនការដែលចាប់ផ្តើមដោយការកំណត់គោលដៅ ឬចក្ខុវិស័យជាក់លាក់ណាមួយនាពេលអនាគតជាមុនសិន បន្ទាប់មកទើបធ្វើការវិភាគថយក្រោយមកបច្ចុប្បន្នវិញ ដើម្បីកំណត់ពីជំហាន និងបច្ចេកវិទ្យាដែលត្រូវអនុវត្តដើម្បីសម្រេចគោលដៅនោះ។ | ដូចជាការដឹងថាអ្នកចង់ប្រឡងជាប់និទ្ទេស A នៅចុងឆ្នាំ រួចអ្នកគិតថយក្រោយវិញថាតើខែនេះ ឬថ្ងៃនេះអ្នកត្រូវចាប់ផ្តើមអានសៀវភៅប៉ុន្មានម៉ោង។ |
| Scenario method | ការបង្កើតរឿងរ៉ាវ ឬសេណារីយ៉ូផ្សេងៗគ្នាដែលអាចកើតមាននាពេលអនាគត ដោយផ្អែកលើកត្តាមិនប្រាកដប្រជា និងកម្លាំងជំរុញ ដើម្បីជួយអ្នកធ្វើគោលនយោបាយត្រៀមខ្លួនសម្រាប់ស្ថានភាពផ្លាស់ប្តូរខុសៗគ្នា។ | ដូចជាការរៀបចំផែនការដើរកម្សាន្តដោយគិតទុកជាមុនថា បើមេឃស្រឡះយើងទៅលេងសមុទ្រ តែបើមានភ្លៀងធ្លាក់យើងទៅមើលកុនវិញ។ |
| Multi-criteria analysis | ដំណើរការនៃការវាយតម្លៃ និងជ្រើសរើសជម្រើស ឬបច្ចេកវិទ្យាណាមួយដោយផ្អែកលើលក្ខខណ្ឌជាច្រើនចូលគ្នា (ដូចជាការកាត់បន្ថយការបំពុល ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ច លទ្ធភាពអនុវត្តជាក់ស្តែង) ជាជាងការពឹងផ្អែកលើចំណុចតែមួយ។ | ដូចជាការសម្រេចចិត្តទិញទូរស័ព្ទថ្មីដោយពិចារណាលើតម្លៃផង ទំហំថ្មផង កាមេរ៉ាផង និងភាពធន់ផង ជំនួសឱ្យការមើលតែលើតម្លៃថោកមួយមុខ។ |
| Delphi method | បច្ចេកទេសប្រមូលទិន្នន័យ និងការព្យាករណ៍តាមរយៈការសាកសួរយោបល់ពីក្រុមអ្នកជំនាញជាច្រើនជុំ រហូតដល់ទទួលបានការឯកភាពគ្នាមួយ ដោយអ្នកជំនាញទាំងនោះមិនចាំបាច់ជួបមុខគ្នា ឬដឹងពីអត្តសញ្ញាណគ្នាផ្ទាល់ឡើយដើម្បីចៀសវាងការគាបសង្កត់មតិ។ | ដូចជាការផ្ញើសារសួរមិត្តភក្តិម្នាក់ម្តងៗពីកន្លែងញ៉ាំអី រួចយកចម្លើយមកបូកសរុប ហើយប្រាប់ពួកគេវិញរហូតដល់អ្នកទាំងអស់គ្នាឯកភាពរើសបានហាងមួយ។ |
| Impact matrix | ឧបករណ៍សម្រាប់វាយតម្លៃ និងបង្ហាញពីទំនាក់ទំនង និងកម្រិតនៃឥទ្ធិពលដែលសកម្មភាព គោលនយោបាយ ឬបច្ចេកវិទ្យាណាមួយមានទៅលើកត្តាផ្សេងៗ (ដូចជាបរិស្ថាន សេដ្ឋកិច្ច សង្គម) ជាទម្រង់តារាងខ្វែង។ | ដូចជាតារាងពិន្ទុដែលបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថាការគេងយប់ជ្រៅមានផលប៉ះពាល់កម្រិត 'ធ្ងន់' ដល់សុខភាព កម្រិត 'មធ្យម' ដល់ការសិក្សា និងកម្រិត 'ស្រាល' ដល់ហិរញ្ញវត្ថុរបស់អ្នក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
