បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស៊ើបអង្កេតថាតើការផលិតប្រេងជីវម៉ាសពីសណ្តែកសៀងពិតជាអាចកាត់បន្ថយការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ដែរឬទេ នៅពេលដែលការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដីដោយប្រយោល (Indirect Land Use Change) ត្រូវបានគិតបញ្ចូលក្នុងការគណនា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រើប្រាស់ទិន្នន័យវាយតម្លៃវដ្តជីវិត និងគំរូសេដ្ឋកិច្ចកសិកម្មដើម្បីគណនាបរិមាណកាបូនដែលភាយចេញពីការបំប្លែងព្រៃឈើ និងវាលស្មៅដើម្បីជំនួសប្រេងបន្លែដែលបាត់បង់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Conventional Fossil-based Diesel ប្រេងម៉ាស៊ូតធម្មតាចម្រាញ់ពីហ្វូស៊ីល |
ងាយស្រួលក្នុងការទាញយកប្រើប្រាស់តាមហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដែលមានស្រាប់ និងមិនមានផលប៉ះពាល់ផ្ទាល់ដល់ការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដីកសិកម្ម។ | បញ្ចេញឧស្ម័នកាបូនិច (CO2) សុទ្ធពីដីទៅក្នុងបរិយាកាស ដែលរួមចំណែកដល់ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ | ការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់សរុបមានចំនួន ៣០៤ ក្រាម/ម៉ាយល៍ ( g/mile )។ |
| Soy Biodiesel (GREET Model - No Land Use Change) ប្រេងជីវម៉ាសសណ្តែកសៀង (មិនគិតពីការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដី) |
មើលទៅហាក់ដូចជាមានភាពស្អាតបរិស្ថានជាងម៉ាស៊ូតធម្មតា ប្រសិនបើគិតត្រឹមតែវដ្តផលិតកម្ម និងការដុត (Lifecycle Engineering)។ | ការគណនានេះគឺលំអៀង និងមិនពេញលេញ ដោយមើលរំលងការបំភាយកាបូនដ៏ធំធេងពីការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើដើម្បីយកដីដាំដំណាំជំនួស។ | កាត់បន្ថយការបំភាយឧស្ម័នបាន ៥៤% (ត្រឹមតែ ១៣៩ ក្រាម/ម៉ាយល៍) បើធៀបនឹងម៉ាស៊ូតធម្មតា។ |
| Soy Biodiesel + Land Use Change (Mix of Oils Scenario) ប្រេងជីវម៉ាសសណ្តែកសៀង (គិតបញ្ចូលការផ្លាស់ប្តូរដី ជំនួសដោយប្រេងចម្រុះ) |
ផ្តល់នូវការវាយតម្លៃបែបសកលដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីតថភាពពិតនៃផលប៉ះពាល់បរិស្ថានទាំងស្រុង (Macro-level Lifecycle Assessment)។ | ស្មុគស្មាញក្នុងការគណនា និងទាមទារនូវទិន្នន័យទីផ្សារ និងការព្យាករណ៍ទិន្នផលកសិកម្មជាសកលជាច្រើន។ | បង្កើនការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់រហូតដល់ ២៩៩% (១,២១៣ ក្រាម/ម៉ាយល៍) បើធៀបនឹងម៉ាស៊ូតធម្មតា ក្នុងរយៈពេល ៣០ ឆ្នាំ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកលើការវិភាគទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំ ទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចកសិកម្ម និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវាយតម្លៃវដ្តជីវិត ដែលទាមទារអ្នកជំនាញកម្រិតខ្ពស់ក្នុងការវិភាគ។
ការសិក្សានេះផ្តោតលើទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងការព្យាករណ៍ទិន្នផលសកល ជាពិសេសប្រទេសដែលផលិតសណ្តែកសៀង និងដូងប្រេងធំៗ (ប្រេស៊ីល អាហ្សង់ទីន ឥណ្ឌូណេស៊ី ម៉ាឡេស៊ី)។ ទោះបីជាមិនមានទិន្នន័យជាក់លាក់ពីកម្ពុជាក្តី ប៉ុន្តែវាមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាជាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដែលងាយរងគ្រោះពីការបំប្លែងព្រៃឈើទៅជាការដាំដំណាំសេដ្ឋកិច្ច (Indirect Land Use Change)។
វិធីសាស្ត្រនៃការគណនាការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដីដោយប្រយោល (ILUC) នេះគឺមានសារៈប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានសម្រាប់រៀបចំគោលនយោបាយនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការគិតគូរពីការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដី គឺជាកត្តាចាំបាច់ដាច់ខាតដើម្បីធានាថាគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្ម ឬថាមពលណាមួយនៅកម្ពុជា មិនបង្កើតឱ្យមានផលប៉ះពាល់បរិស្ថានធ្ងន់ធ្ងរជាងមុន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Lifecycle greenhouse gas calculations | វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃទំហំសរុបនៃការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់នៃផលិតផលមួយ ដោយរាប់បញ្ចូលគ្រប់ដំណាក់កាលទាំងអស់ តាំងពីការដាំដុះ (ទាញយកវត្ថុធាតុដើម) ការកែច្នៃ ការដឹកជញ្ជូន រហូតដល់ការដុតប្រើប្រាស់។ | ដូចជាការតាមដានការចំណាយប្រាក់តាំងពីកម្រិតសូន្យរហូតដល់ចាយអស់ មិនមែនគិតត្រឹមតែលុយដែលយើងកំពុងកាន់ពេលទិញអីវ៉ាន់នោះទេ។ |
| Land Use Change | ការផ្លាស់ប្តូរគោលដៅនៃការប្រើប្រាស់ដីធ្លី ឧទាហរណ៍ ការកាប់ឆ្ការព្រៃឈើ ឬឈូសឆាយវាលស្មៅ (ដែលជាកន្លែងស្តុកកាបូន) ទៅជាដីកសិកម្មសម្រាប់ដាំដំណាំ ដែលសកម្មភាពនេះបណ្តាលឱ្យមានការភាយកាបូនទៅក្នុងបរិយាកាសយ៉ាងច្រើន។ | ដូចជាការវាយកម្ទេចសួនច្បារដែលសម្បូរដើមឈើដើម្បីសង់រោងចក្រ ដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់កន្លែងស្រូបខ្យល់ពុល ហើយបន្ថែមផ្សែងពុលជំនួសវិញ។ |
| Partial-equilibrium modeling | គំរូសេដ្ឋកិច្ចដែលគេប្រើសម្រាប់វិភាគ និងព្យាករណ៍ពីការផ្លាស់ប្តូរតម្លៃ និងតម្រូវការនៅក្នុងទីផ្សារនៃទំនិញជាក់លាក់មួយ (ដូចជាទីផ្សារកសិកម្ម ឬប្រេងបន្លែ) ដោយសន្មតថាទីផ្សារផ្សេងទៀតមិនមានការប្រែប្រួល ឬថេរ។ | ដូចជាការវិភាគពីឥទ្ធិពលនៃការឡើងថ្លៃសាច់ជ្រូកទៅលើការទិញសាច់មាន់ ដោយយើងផ្តោតតែលើសាច់ពីរមុខនេះ ហើយមិនខ្វល់ពីតម្លៃសាំង ឬតម្លៃផ្ទះនោះទេ។ |
| Carbon sequestration | ដំណើរការតាមបែបធម្មជាតិ (ឬសិប្បនិម្មិត) ក្នុងការចាប់យក និងស្តុកទុកឧស្ម័នកាបូនិច (CO2) ពីបរិយាកាស ជាទូទៅកើតឡើងតាមរយៈរុក្ខជាតិ ការលូតលាស់នៃដើមឈើ និងដី ដើម្បីកាត់បន្ថយកំហាប់ឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ និងកាត់បន្ថយការកើនឡើងកម្តៅផែនដី។ | ដូចជាការប្រើអេប៉ុងដើម្បីស្រូបយកទឹកដែលកំពុងកំពប់លើឥដ្ឋ ដើម្បីកុំឱ្យផ្ទះរអិលដួល។ |
| GREET model | កម្មវិធីកុំព្យូទ័រមួយប្រភេទ (បង្កើតដោយមន្ទីរពិសោធន៍ជាតិ Argonne របស់អាមេរិក) ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយសម្រាប់វាយតម្លៃបរិមាណនៃការបំភាយឧស្ម័ន និងប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ថាមពលក្នុងវដ្តជីវិតទាំងមូលរបស់ប្រេងឥន្ធនៈ និងយានយន្ត។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនគិតលេខពិសេសមួយដែលជួយបូកសរុបថាតើឡានមួយគ្រឿងបញ្ចេញផ្សែងពុលប៉ុន្មាន តាំងពីរោងចក្ររហូតដល់ពេលវារត់លើផ្លូវ។ |
| Elasticity of demand | រង្វាស់ក្នុងសេដ្ឋកិច្ចដែលបង្ហាញពីកម្រិតនៃការឆ្លើយតបរបស់បរិមាណតម្រូវការទំនិញមួយ នៅពេលដែលតម្លៃរបស់វាមានការប្រែប្រួល។ ក្នុងបរិបទនេះ វារកមើលថាតើមនុស្សនឹងកាត់បន្ថយការហូបប្រេងបន្លែប៉ុន្មាន ប្រសិនបើវាឡើងថ្លៃដោយសារគេយកវាទៅធ្វើប្រេងជីវម៉ាស។ | ដូចជាភាពយឺតនៃកៅស៊ូកង បើជារបស់ងាយស្រួលរកជំនួស តម្រូវការវានឹងយឺត (ឈប់ទិញពេលឡើងថ្លៃ) ប៉ុន្តែបើជារបស់ចាំបាច់ វានឹងរឹង (មិនសូវផ្លាស់ប្តូរទោះឡើងថ្លៃក៏ដោយ)។ |
| Price-Induced Yield Improvements | ការសម្រេចចិត្តរបស់កសិករក្នុងការវិនិយោគបន្ថែម (ប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យា ជី ឬពូជថ្មីៗ) ដើម្បីបង្កើនទិន្នផលលើផ្ទៃដីដដែល ជាការឆ្លើយតបទៅនឹងតម្លៃកសិផលនៅលើទីផ្សារដែលកំពុងហក់ឡើងខ្ពស់។ | ដូចជាការខំប្រឹងរៀនបច្ចេកទេសថ្មីដើម្បីធ្វើនំឱ្យបានច្រើនជាងមុន២ដង ក្នុងឡដុតតែមួយ ព្រោះនំកំពុងលក់ដាច់និងបានថ្លៃ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
