បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតវិធីសាស្ត្រជំរឿនត្រឹមត្រូវ និងទិន្នន័យមូលដ្ឋានច្បាស់លាស់សម្រាប់សត្វត្រយងយក្ស Thaumatibis gigantea ដែលកំពុងរងគ្រោះថ្នាក់ជិតផុតពូជបំផុតនៅលើសកលលោក។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានបង្កើតវិធីសាស្ត្រជំរឿនប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពចំណាយ ដោយផ្តោតលើការអង្កេតតាមត្រពាំងក្នុងរដូវប្រាំងនៅចន្លោះម៉ោង ០៥:៣០ ដល់ ០៧:៣០ ព្រឹក។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Targeted Visual and Auditory Detections at Trapeang ការអង្កេតផ្ទាល់និងការស្តាប់សំឡេងនៅតាមត្រពាំងគោលដៅ |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការចំណាយ និងត្រូវការកម្លាំងមនុស្សតិច (ត្រឹម ១១ នាក់) ដោយផ្អែកលើទម្លាប់រស់នៅរបស់សត្វក្នុងរដូវប្រាំង។ | អាចផ្តល់លទ្ធផលប៉ាន់ស្មានទាបជាងចំនួនពិត ដោយសារទីតាំងត្រពាំងមួយចំនួនមិនត្រូវបានអង្កេតរួមទាំងមានហានិភ័យនៃការរាប់សត្វត្រួតគ្នាប្រសិនបើមិនប្រុងប្រយ័ត្ន។ | បានប៉ាន់ប្រមាណចំនួនសត្វត្រយងយក្ស Thaumatibis gigantea ប្រមាណ ៤៩.៥ ± ១០ ក្បាល នៅក្នុងតំបន់សិក្សា។ |
| Simultaneous Full-area Census ការធ្វើជំរឿនដោយអង្កេតគ្រប់ទីតាំងក្នុងពេលតែមួយ |
អាចជៀសវាងបញ្ហានៃការរាប់សត្វដដែលៗ (Double counts) បានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព និងផ្តល់ទិន្នន័យជាក់លាក់ខ្ពស់ជាង។ | ទាមទារការចំណាយថវិកាច្រើន និងត្រូវការអ្នកសង្កេតការណ៍ច្រើននាក់ (យ៉ាងហោចណាស់ ៥០ ទៅ ៦០ នាក់) ក្នុងពេលតែមួយ។ | មិនត្រូវបានជ្រើសរើសសម្រាប់អនុវត្តក្នុងការសិក្សានេះទេ ដោយសារមានកង្វះខាតធនធាន។ |
| Random Selection and Distance Sampling ការជ្រើសរើសទីតាំងដោយចៃដន្យ និងការគណនាចម្ងាយ |
អាចធ្វើទូទៅកម្ម (Generalise) លទ្ធផលសម្រាប់តំបន់ស្រាវជ្រាវធំៗ និងជួយកាត់បន្ថយទំហំនៃការចុះយកសំណាក។ | មិនមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់សត្វដែលមានដង់ស៊ីតេវត្តមានទាបដូចជាសត្វត្រយងយក្ស ព្រោះវាផ្តល់ទិន្នន័យមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការវិភាគ។ | ត្រូវបានវាយតម្លៃថាមិនស័ក្តិសម និងមិនត្រូវបានយកមកអនុវត្តក្នុងការសិក្សានេះឡើយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើវិធីសាស្ត្រចំណាយតិច ដោយប្រើប្រាស់ធនធានមនុស្សនិងសម្ភារៈក្នុងកម្រិតអប្បបរមាសម្រាប់ការចុះជំរឿនសត្វព្រៃកម្រ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតែនៅក្នុងដែនជម្រកសត្វព្រៃព្រៃសៀមប៉ាងខាងលិច និងផ្តោតលើត្រពាំងចំនួន ៤៩ ប៉ុណ្ណោះក្នុងចំណោមត្រពាំងជាង ២០០ ដែលអាចធ្វើឱ្យការប៉ាន់ស្មានទាបជាងចំនួនពិត។ ទោះជាយ៉ាងណា វាមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះសត្វត្រយងយក្ស Thaumatibis gigantea មានវត្តមានស្ទើរតែទាំងស្រុងនៅក្នុងព្រៃនៃប្រទេសកម្ពុជាយើង។
វិធីសាស្ត្រនេះមានសក្តានុពល និងសារៈប្រយោជន៍ខ្ពស់ណាស់សម្រាប់ការយកទៅអនុវត្តតាមតំបន់ការពារនានាក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ការប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រនេះជាស្តង់ដាររួម នឹងជួយឱ្យអ្នកអភិរក្សនៅកម្ពុជាអាចតាមដាននិន្នាការចំនួនសត្វត្រយងយក្សបានច្បាស់លាស់ និងចាត់វិធានការសង្គ្រោះបានទាន់ពេលវេលា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Critically Endangered (កំពុងរងគ្រោះថ្នាក់ជិតផុតពូជបំផុត) | ចំណាត់ថ្នាក់ខ្ពស់បំផុតរបស់សហភាពអន្តរជាតិសម្រាប់ការអភិរក្សធម្មជាតិ (IUCN) សម្រាប់ប្រភេទសត្វឬរុក្ខជាតិដែលប្រឈមមុខនឹងហានិភ័យខ្ពស់បំផុតនៃការផុតពូជពីធម្មជាតិក្នុងពេលដ៏ខ្លីខាងមុខ។ | ដូចជាអ្នកជំងឺសង្គ្រោះបន្ទាន់នៅមន្ទីរពេទ្យដែលត្រូវការការជួយសង្គ្រោះភ្លាមៗ បើមិនដូច្នោះទេនឹងបាត់បង់ជីវិត។ |
| Deciduous dipterocarp forest (ព្រៃល្បោះ) | ប្រភេទព្រៃឈើនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដែលមានដើមឈើជ្រុះស្លឹកនៅរដូវប្រាំង ដុះរង្វើលៗ និងមានស្មៅដុះនៅខាងក្រោម ដែលជាជម្រកដ៏សំខាន់សម្រាប់សត្វព្រៃកម្រដូចជាសត្វត្រយងយក្សជាដើម។ | ដូចជាសួនច្បារធម្មជាតិធំទូលាយដែលមានដើមឈើដុះឃ្លាតៗពីគ្នា មិនក្រាស់ឃ្មឹក ងាយស្រួលមើលឃើញសត្វពីចម្ងាយ។ |
| Trapeang (ត្រពាំង) | រណ្ដៅដីលិចទឹកធម្មជាតិនៅក្នុងព្រៃ ដែលជាប្រភពទឹក និងចំណី (កង្កែប ត្រីតូចៗ ដង្កូវ) ដ៏សំខាន់និងចាំបាច់បំផុតសម្រាប់សត្វព្រៃ និងសត្វស្លាបទឹក ជាពិសេសក្នុងរដូវប្រាំងដែលប្រភពទឹកផ្សេងៗរីងស្ងួត។ | ដូចជាអាហារដ្ឋាននិងកន្លែងផឹកទឹកតែមួយគត់នៅកណ្តាលវាលខ្សាច់សម្រាប់ឱ្យសត្វព្រៃមកប្រមូលផ្តុំគ្នា។ |
| Auditory detection (ការរកឃើញតាមរយៈការស្តាប់សំឡេង) | វិធីសាស្ត្រតាមដានសត្វព្រៃដោយប្រើការស្តាប់សំឡេងហៅរបស់ពួកវា ដើម្បីកំណត់ទីតាំង ចម្ងាយ និងចំនួនសត្វ ដោយមិនបាច់មើលឃើញរូបរាងវាផ្ទាល់។ | ដូចជាការចំណាំសំឡេងក្អកឬសើចរបស់មិត្តភក្តិនៅក្នុងទីងងឹតដោយមិនបាច់មើលឃើញមុខគេ។ |
| Double count (ការរាប់ត្រួតគ្នា) | បញ្ហាកំហុសឆ្គងនៅក្នុងការធ្វើជំរឿនសត្វ ដែលសត្វមួយក្បាលត្រូវបានអ្នកស្រាវជ្រាវកត់ត្រាទុកលើសពីម្តង (ឧទាហរណ៍៖ រាប់ពេលឃើញផ្ទាល់ម្តង និងរាប់ពេលឮសំឡេងម្តងទៀត) ធ្វើឱ្យទិន្នន័យសរុបមានចំនួនច្រើនជាងការពិត។ | ដូចជាការរាប់សិស្សក្នុងថ្នាក់ដែលសិស្សម្នាក់រត់ពីតុមុខទៅតុក្រោយ ហើយគ្រូរាប់គាត់ថាជាសិស្សពីរនាក់ខុសគ្នា។ |
| Extirpated (ការផុតពូជក្នុងតំបន់) | ស្ថានភាពដែលប្រភេទសត្វមួយបានបាត់បង់វត្តមាន ឬស្លាប់អស់ទាំងស្រុងពីតំបន់ភូមិសាស្ត្រ ឬប្រទេសណាមួយ (ឧទាហរណ៍៖ ត្រយងយក្សផុតពូជនៅថៃ) ប៉ុន្តែនៅមានរស់រានមានជីវិតនៅតំបន់ផ្សេងទៀតនៅលើពិភពលោក (នៅកម្ពុជា)។ | ដូចជាការបិទសាខាហាងមួយនៅក្នុងទីក្រុងរបស់អ្នក ប៉ុន្តែហាងនោះនៅតែមានបើកដំណើរការនៅប្រទេសផ្សេងទៀត។ |
| Economic Land Concessions / ELCs (សម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ច) | គោលនយោបាយជួលដីរដ្ឋក្នុងរយៈពេលយូរដល់ក្រុមហ៊ុនឯកជន ដើម្បីធ្វើការអភិវឌ្ឍកសិកម្ម ឬឧស្សាហកម្ម ដែលជារឿយៗបណ្តាលឱ្យមានការកាប់បំផ្លាញជម្រកសត្វព្រៃក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ។ | ដូចជាការយល់ព្រមឱ្យគេយកទីធ្លាលេងកីឡារបស់សាលាទៅឈូសឆាយសាងសង់រោងចក្រជំនួសវិញ។ |
| Threskiornithidae (អំបូរសត្វត្រយង និងចង្កៀលខ្យង) | ក្រុមគ្រួសារសត្វស្លាបទឹកដែលមានទំហំមធ្យមទៅធំ មានចំពុះវែងកោងចុះក្រោម (ត្រយង) ឬសំប៉ែត (ចង្កៀលខ្យង) ដែលតែងតែចូលចិត្តរកស៊ីតាមតំបន់ដីសើម ឬត្រពាំងក្នុងព្រៃ។ | ដូចជាត្រកូលគ្រួសារមួយដែលសមាជិកទាំងអស់សុទ្ធតែមានច្រមុះស្រួចវែងសម្រាប់កាយរកចំណីនៅក្នុងភក់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
