បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងវាយតម្លៃនិងប៉ាន់ប្រមាណចំនួនសត្វត្រយងយក្ស (Giant ibis) ដែលនៅសេសសល់ក្នុងដែនជម្រកសត្វព្រៃលំផាត់ ដើម្បីជួយដល់ការគ្រប់គ្រងនិងការអភិរក្សប្រភេទសត្វជិតដាច់ពូជនេះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្បងចំនួនពីរ ដើម្បីតាមដាន និងប៉ាន់ប្រមាណចំនួនសត្វត្រយងយក្សនៅក្នុងតំបន់សិក្សា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Waterhole surveys (Visual and Acoustic detections) ការអង្កេតតាមត្រពាំង (ការសង្កេតផ្ទាល់ និងការស្តាប់សំឡេង) |
ជាវិធីសាស្ត្រចំណាយតិច សាមញ្ញ និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការប៉ាន់ប្រមាណចំនួនសត្វ ដោយសារការស្ទង់មតិដោយសំឡេងអនុញ្ញាតឱ្យប្រមូលទិន្នន័យបានច្រើនក្នុងកម្រិតនៃការខិតខំប្រឹងប្រែងដូចគ្នា។ | ទាមទារឱ្យមានការចម្រោះទិន្នន័យយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្នដើម្បីចៀសវាងការរាប់ជាន់គ្នា (Double counts) ហើយការប៉ាន់ស្មានចម្ងាយដោយការស្តាប់សំឡេងអាចមានភាពលម្អៀងអាស្រ័យលើបទពិសោធន៍របស់អ្នកអង្កេត។ | ប៉ាន់ប្រមាណបានថាមានសត្វត្រយងយក្សពេញវ័យចំនួន ៣៦ ក្បាលនៅក្នុងដែនជម្រកសត្វព្រៃលំផាត់។ |
| Nest monitoring ការស្វែងរក និងតាមដានសំបុក |
ផ្តល់ទិន្នន័យផ្ទាល់អំពីអត្រាជោគជ័យនៃការបន្តពូជ និងជួយប៉ាន់ប្រមាណចំនួនសត្វពេញវ័យដែលជាមេបាបានយ៉ាងសុក្រឹតតាមរយៈចំនួនសំបុកសកម្ម។ | ត្រូវការពេលវេលាច្រើន ធនធានមនុស្សច្រើនសម្រាប់ការចុះរុករកក្នុងតំបន់ព្រៃធំទូលាយ និងតម្រូវឱ្យមានបទពិសោធន៍ខ្ពស់ក្នុងការស្វែងរកទីតាំងសំបុក។ | រកឃើញសំបុកចំនួន ៣១ ជាមួយនឹងអត្រាជោគជ័យនៃសំបុក ៩០% និងបានប៉ាន់ប្រមាណថាមានសត្វពេញវ័យយ៉ាងហោចណាស់ ៣២ ក្បាល។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារកម្លាំងពលកម្មពីសហគមន៍និងមន្ត្រីជំនាញដែលមានបទពិសោធន៍ ព្រមទាំងឧបករណ៍វាស់វែងជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការងារចុះវាល។
ការសិក្សានេះធ្វើឡើងតែនៅក្នុងដែនជម្រកសត្វព្រៃលំផាត់ ខេត្តរតនគិរី ដោយជ្រើសរើសយកត្រពាំងគោលដៅត្រឹមតែប្រមាណ ២៥% (៤៩ ក្នុងចំណោម ~២០០ ត្រពាំង) ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យចាស់ដែលធ្លាប់មានវត្តមានសត្វត្រយងយក្ស។ នេះមានន័យថាទិន្នន័យអាចមានភាពលម្អៀងទៅរកតំបន់ដែលគេស្គាល់ច្បាស់ ប៉ុន្តែវាគឺជារបៀបសន្សំសំចៃធនធានដ៏ប្រសើរបំផុតសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវនៅកម្ពុជា ដើម្បីទទួលបានចំនួនប៉ាន់ស្មានអប្បបរមាដែលអាចជឿទុកចិត្តបាន។
វិធីសាស្ត្រគួបផ្សំទាំងពីរនេះ មានភាពជាក់ស្តែង និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ការងារអភិរក្សនៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងតំបន់ព្រៃល្បោះ។
ការប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្ទង់មតិរួមបញ្ចូលគ្នានេះ ជួយដល់អ្នកអភិរក្សកម្ពុជាក្នុងការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រការពារសត្វជិតដាច់ពូជបានត្រឹមត្រូវនិងមានភាពជឿជាក់ខ្ពស់ ទោះបីជាឋិតក្នុងស្ថានភាពខ្វះខាតធនធានថវិកាក៏ដោយ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Critically Endangered | ចំណាត់ថ្នាក់នៃប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិដែលប្រឈមមុខនឹងហានិភ័យខ្ពស់បំផុតនៃការផុតពូជពីលើផែនដីក្នុងពេលដ៏ខ្លីខាងមុខ យោងតាមបញ្ជីក្រហមរបស់សហភាពអន្តរជាតិដើម្បីការអភិរក្សធម្មជាតិ (IUCN)។ | ដូចជាអ្នកជំងឺសង្គ្រោះបន្ទាន់ដែលស្ថិតក្នុងស្ថានភាពធ្ងន់ធ្ងរបំផុត ហើយត្រូវការការជួយសង្គ្រោះបន្ទាន់ភ្លាមៗ បើមិនដូច្នេះទេពួកគេនឹងស្លាប់។ |
| Waterhole surveys | វិធីសាស្ត្រប្រមូលទិន្នន័យសត្វព្រៃ ដោយតម្រូវឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវលាក់ខ្លួន និងអង្គុយរង់ចាំកត់ត្រាចំនួនសត្វដែលចុះមកផឹកទឹក ឬរកចំណីនៅតាមត្រពាំងនានាក្នុងរដូវប្រាំងនៅពេលដែលប្រភពទឹកមានកម្រិត។ | ដូចជាការដាក់កាមេរ៉ាសុវត្ថិភាព ឬអង្គុយចាំមើលនៅមុខកន្លែងចែកទឹកដោយឥតគិតថ្លៃ ដើម្បីរាប់ចំនួនមនុស្សដែលដើរចូលមកដួសទឹក។ |
| Call detections | ការកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងទីតាំងរបស់សត្វព្រៃ (ដូចជាសត្វត្រយងយក្ស) ដោយការពឹងផ្អែកទៅលើការស្តាប់សំឡេងយំ ឬសំឡេងទាក់ទងគ្នារបស់ពួកវា ហើយកត់ត្រាមុំទិសដៅនិងចម្ងាយ ជាជាងការមើលឃើញដោយផ្ទាល់ភ្នែក។ | ដូចជាការដឹងថាមានអ្នកលក់ការ៉េមជិះកាត់មុខផ្ទះដោយសារតែយើងឮសំឡេងកណ្ដឹងរបស់គាត់ ទោះបីជាយើងមិនទាន់ឃើញគាត់ផ្ទាល់ក៏ដោយ។ |
| Double counts | បញ្ហាកំហុសឆ្គងនៅក្នុងការប្រមូលទិន្នន័យ ដែលសត្វតែមួយក្បាលត្រូវបានអ្នកស្រាវជ្រាវកត់ត្រា ឬរាប់បញ្ចូលច្រើនជាងម្តង ដែលតម្រូវឱ្យមានការផ្ទៀងផ្ទាត់ពេលវេលា និងទិសដៅហោះហើរដើម្បីលុបចោលទិន្នន័យជាន់គ្នាទាំងនេះ។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនសិស្សក្នុងថ្នាក់ ហើយមានសិស្សម្នាក់ដើរចេញទៅបន្ទប់ទឹក រួចដើរចូលមកវិញ ធ្វើឱ្យអ្នករាប់កត់ត្រាឈ្មោះគាត់ពីរដង។ |
| Fledged chicks | ដំណាក់កាលលូតលាស់ចុងក្រោយរបស់កូនសត្វស្លាបនៅក្នុងសំបុក ដែលពួកវាមានរោមស្លាបដុះពេញលេញ រឹងមាំ និងអាចហើរចេញពីសំបុកដោយខ្លួនឯងបានដោយជោគជ័យ។ | ដូចជាក្មេងតូចដែលរៀនចេះដើរនិងរត់បានដោយខ្លួនឯង លែងត្រូវការឱ្យឪពុកម្តាយពក ឬបីជាប្រចាំទៀតហើយ។ |
| Deciduous dipterocarp forest | ប្រភេទព្រៃឈើ (ព្រៃល្បោះ) ដែលមានដើមឈើភាគច្រើនជ្រុះស្លឹកនៅរដូវប្រាំងដើម្បីរក្សាជាតិទឹក ហើយមានស្មៅដុះច្រើននៅពីក្រោម ដែលជាជម្រក និងប្រភពចំណីដ៏សំខាន់សម្រាប់សត្វព្រៃធំៗនិងសត្វស្លាបកម្រ។ | ដូចជាដើមឈើដែលដោះអាវធំរបស់វាចេញ (ជ្រុះស្លឹក) នៅពេលរដូវក្តៅមកដល់ ដើម្បីកុំឱ្យហត់ និងដើម្បីកាត់បន្ថយការបាត់បង់ជាតិទឹក។ |
| Sympatric | ប្រភេទសត្វខុសគ្នា (ឧទាហរណ៍ ត្រយងយក្ស និងត្រយងចង្កំកស) ដែលមានដែនជម្រកភូមិសាស្ត្រជាន់គ្នា ដែលពួកវាអាចជួបប្រទះគ្នា និងប្រើប្រាស់ធនធាននៅក្នុងតំបន់បរិស្ថានតែមួយ។ | ដូចជាអ្នកជិតខាងដែលរស់នៅក្នុងភូមិ ឬអគារអាផាតមិនតែមួយ និងទិញឥវ៉ាន់នៅផ្សារតែមួយ ទោះបីជាពួកគេមកពីគ្រួសារខុសគ្នាក៏ដោយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
