បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាពីបញ្ហានៃការគ្រប់គ្រងសំណល់គ្រោះថ្នាក់ក្នុងផ្ទះ ដែលមិនត្រឹមត្រូវ និងស្វែងយល់ពីកត្តាចូលរួមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ នៅក្នុងឃុំ Pa Daed ខេត្ត Chiang Mai ដែលអាចបង្កហានិភ័យដល់បរិស្ថាន និងសុខភាពសាធារណៈ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវតាមបែបស្ទង់មតិកាត់ទទឹង (Cross-sectional survey research) ដោយប្រមូល និងវិភាគទិន្នន័យបរិមាណនិងគុណភាពពីគ្រួសារ និងអ្នកពាក់ព័ន្ធ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Participation in Planning ការចូលរួមក្នុងការរៀបចំផែនការ |
អនុញ្ញាតឱ្យប្រជាពលរដ្ឋមានសិទ្ធិសម្រេចចិត្ត និងកំណត់គោលដៅច្បាស់លាស់ជាមួយរដ្ឋបាលមូលដ្ឋាន។ បង្កើតភាពជាម្ចាស់លើគម្រោងតាំងពីចំណុចចាប់ផ្តើម។ | ទាមទារពេលវេលាច្រើនក្នុងការប្រជុំ និងពិភាក្សាដើម្បីស្វែងរកកិច្ចព្រមព្រៀង ឬចំណុចកណ្តាលរួម។ | មានទំនាក់ទំនងវិជ្ជមានកម្រិតមធ្យម (r=0.54) ជាមួយការគ្រប់គ្រងសំណល់គ្រោះថ្នាក់ក្នុងផ្ទះ។ |
| Participation in Problem Analysis ការចូលរួមក្នុងការវិភាគបញ្ហា |
ជួយកំណត់ឫសគល់នៃបញ្ហាសំណល់គ្រោះថ្នាក់បានចំគោលដៅតាមរយៈបទពិសោធន៍ និងទស្សនៈរបស់អ្នកភូមិផ្ទាល់។ | អាចជួបការលំបាកប្រសិនបើប្រជាជនខ្វះចំណេះដឹងផ្នែកបរិស្ថាន ឬបច្ចេកទេសក្នុងការវាយតម្លៃហានិភ័យនៃសំណល់។ | មានទំនាក់ទំនងវិជ្ជមានកម្រិតមធ្យម (r=0.53) ជាមួយការគ្រប់គ្រងសំណល់គ្រោះថ្នាក់ក្នុងផ្ទះ។ |
| Participation in Operations ការចូលរួមក្នុងការអនុវត្ត (ប្រតិបត្តិការ) |
បង្កើតសកម្មភាពជាក់ស្តែងដូចជាការញែកសំរាម ការប្រមូល និងការពង្រឹងទម្លាប់ល្អក្នុងការគ្រប់គ្រងសំណល់ក្នុងគ្រួសារ។ | ទាមទារការប្តេជ្ញាចិត្តខ្ពស់ និងការតាមដានជាប្រចាំពីរដ្ឋបាលមូលដ្ឋាន បើមិនដូច្នេះទេអាចបរាជ័យពាក់កណ្តាលទី។ | មានទំនាក់ទំនងវិជ្ជមានកម្រិតមធ្យម (r=0.51) ជាមួយការគ្រប់គ្រងសំណល់គ្រោះថ្នាក់ក្នុងផ្ទះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់ពីទំហំថវិកាជាក់លាក់ឡើយ ប៉ុន្តែទាមទារធនធានមនុស្សសម្រាប់ការចុះប្រមូលទិន្នន័យ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវិភាគស្ថិតិ។
ការសិក្សានេះធ្វើឡើងតែនៅក្នុងឃុំ Pa Daed ខេត្ត Chiang Mai ប្រទេសថៃ ដោយអ្នកចូលរួមភាគច្រើនជាមនុស្សវ័យកណ្តាល (អាយុ ៥០ ឆ្នាំឡើង) និងជាមេភូមិ ឬអ្នកមានតួនាទីក្នុងសង្គម។ នេះអាចបណ្តាលឱ្យមានភាពលម្អៀង (Bias) ដោយមិនតំណាងឱ្យទស្សនៈយុវជន ឬគ្រួសារចំណូលស្រុកឡើយ។ សម្រាប់កម្ពុជា ការយល់ដឹងពីកត្តានេះគឺសំខាន់ ដើម្បីធានាថាការចុះស្ទង់មតិត្រូវតែមានការចូលរួមចម្រុះវ័យ និងចម្រុះស្រទាប់សង្គម។
វិធីសាស្ត្រនៃការស្រាវជ្រាវដោយពឹងផ្អែកលើសហគមន៍នេះ មានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការអនុវត្តការគ្រប់គ្រងសំណល់រឹងនៅកម្ពុជា ពិសេសនៅតាមតំបន់ទីប្រជុំជន។
ជារួម ការរៀបចំយន្តការគ្រប់គ្រងសំណល់ដោយលើកកម្ពស់ការចូលរួមរបស់សហគមន៍ គឺជាដំណោះស្រាយដែលមានការចំណាយទាប និងផ្តល់ចីរភាពខ្ពស់សម្រាប់រដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Household hazard waste: HHW | គឺជាប្រភេទសំណល់ចេញពីលំនៅឋានដែលមានផ្ទុកសារធាតុពុល ងាយឆេះ ឬបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់សុខភាព និងបរិស្ថាន (ឧ. ថ្មពិល អំពូលភ្លើង សំបកថ្នាំបាញ់មូស) ដែលទាមទារការប្រមូល និងកម្ចាត់ចោលដាច់ដោយឡែកពីសំរាមទូទៅ។ | ដូចជាថ្នាំពុលដែលយើងមិនអាចចាក់ចូលក្នុងប្រភពទឹកបាន ព្រោះវាអាចសម្លាប់ត្រី និងធ្វើឱ្យទឹកខូចមិនអាចប្រើប្រាស់បាន។ |
| Cross-sectional Descriptive Study | គឺជាវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវដែលធ្វើការប្រមូលទិន្នន័យពីក្រុមមនុស្សនៅចំណុចពេលវេលាជាក់លាក់ណាមួយ ដើម្បីពិពណ៌នាពីស្ថានភាព ឬរកមើលទំនាក់ទំនងនៃបញ្ហាដែលកំពុងកើតឡើងនៅពេលនោះតែម្តង ដោយមិនមានការតាមដានបន្ត។ | ដូចជាការថតរូបមួយប៉ុស្តិ៍ ដើម្បីពិនិត្យមើលថាតើមានមនុស្សប៉ុន្មាននាក់កំពុងញញឹមនៅក្នុងពិធីជប់លៀងនៅវិនាទីនោះ។ |
| Pearson Correlation Coefficient | គឺជារូបមន្តគណិតវិទ្យាសម្រាប់វាស់ស្ទង់កម្រិត និងទិសដៅនៃទំនាក់ទំនងរវាងអថេរបរិមាណពីរ ថាតើវាប្រែប្រួលស្របគ្នា (ទំនាក់ទំនងវិជ្ជមាន) ឬផ្ទុយគ្នា (ទំនាក់ទំនងអវិជ្ជមាន) កម្រិតណា។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់ទំនាក់ទំនងរវាងការខិតខំរៀនសូត្រ និងពិន្ទុប្រឡង ថាតើវាកើនឡើងស្របគ្នាឬអត់។ |
| Item - Objective Congruence Index (IOC) | គឺជារង្វាស់ស្ថិតិដែលអ្នកជំនាញប្រើប្រាស់ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើសំណួរនីមួយៗនៅក្នុងកម្រងសំណួរ ពិតជាបានសួរចំគោលបំណងនៃការស្រាវជ្រាវ ឬចំណុចដែលត្រូវវាស់វែងកម្រិតណា មុននឹងយកទៅប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែង។ | ដូចជាការឱ្យជាងជួសជុលរថយន្តឆែកមើលគ្រឿងបន្លាស់ជាមុន ដើម្បីធានាថាវាត្រូវគ្នានឹងម៉ាស៊ីនរថយន្តរបស់អ្នកពិតប្រាកដ។ |
| Systematic Random Sampling | គឺជាបច្ចេកទេសជ្រើសរើសគំរូអ្នកចូលរួមក្នុងការស្រាវជ្រាវ ដោយកំណត់យកចន្លោះចម្ងាយលោតរំលងស្មើៗគ្នា (ឧទាហរណ៍ ជ្រើសរើសរាល់ផ្ទះទី៥ ឬរំលង៤ផ្ទះ) ពីបញ្ជីឈ្មោះរួម ដើម្បីធានាបាននូវការតំណាងស្មើភាពគ្នា និងមិនលម្អៀង។ | ដូចជាការរាប់ពី ១ ដល់ ៥ ក្នុងជួររៀបចំសិស្ស ហើយជ្រើសរើសតែអ្នកដែលរាប់ចំលេខ ៥ ឱ្យចេញមកក្រៅដើម្បីធ្វើជាតំណាងក្រុម។ |
| Extended Producer Responsibility (EPR) | គឺជាគោលការណ៍ដែលតម្រូវឱ្យក្រុមហ៊ុនផលិតទទួលខុសត្រូវលើវដ្តជីវិតទាំងមូលនៃផលិតផលរបស់ខ្លួន រួមទាំងការទទួលយកមកវិញ ការកែច្នៃ និងការចោលសំណល់បន្ទាប់ពីអ្នកប្រើប្រាស់ឈប់ប្រើ (ពិសេសសម្រាប់គ្រឿងអេឡិចត្រូនិក)។ | ដូចជាអ្នកលក់ទូរស័ព្ទដែលត្រូវធានាទទួលទិញទូរស័ព្ទចាស់ៗត្រឡប់មកវិញដើម្បីយកទៅកែច្នៃ មិនឱ្យអតិថិជនបោះចោលផ្តេសផ្តាស។ |
| Bioaccumulation | គឺជាដំណើរការដែលសារធាតុពុល (ដូចជាលោហៈធ្ងន់ និងបារត) កកកុញ និងប្រមូលផ្តុំកើនឡើងជាលំដាប់នៅក្នុងសាច់ដុំ ឬសរីរាង្គនៃភាវៈរស់ តាមរយៈខ្សែសង្វាក់អាហារ ពីសត្វតូចទៅសត្វធំ រហូតដល់ពុលដល់មនុស្សដែលបរិភោគវា។ | ដូចជាការសន្សំប្រាក់កាក់ក្នុងកូនជ្រូកយូរៗទៅវាក្លាយជាចំនួនច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ដែលអាចបង្កជាបញ្ហាធំប្រសិនបើអ្វីដែលសន្សំនោះជាសារធាតុពុល។ |
| Secured Landfill | គឺជាទីតាំងចាក់កម្ចាត់សំរាមដែលត្រូវបានរចនា និងសាងសង់ឡើងយ៉ាងពិសេស ដោយមានស្រទាប់ការពារជ្រាបទឹកច្រើនជាន់ និងប្រព័ន្ធចម្រោះ ដើម្បីទប់ស្កាត់កុំឱ្យសារធាតុពុលពីសំណល់គ្រោះថ្នាក់ជ្រាបចូលទៅក្នុងដី និងទឹកក្រោមដី។ | ដូចជាការដាក់ថង់ប្លាស្ទិកក្រាស់ៗច្រើនជាន់ទ្រាប់បាតធុងសម្រាម ដើម្បីកុំឱ្យទឹកស្អុយហូរប្រឡាក់កម្រាលឥដ្ឋក្នុងផ្ទះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
