បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការប៉ាន់ប្រមាណទឹកជំនន់សម្រាប់តំបន់ផ្ទៃរងទឹកភ្លៀងដែលគ្មានស្ថានីយវាស់វែង (Ungauged catchments) នៅក្នុងអាងទន្លេភីងផ្នែកខាងលើ ដោយប្រើប្រាស់ម៉ូដែលអុីដ្រូឡូស៊ី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការកំណត់ប៉ារ៉ាម៉ែត្រម៉ូដែល IHACRES សម្រាប់អនុតំបន់ចំនួន ៩ បន្ទាប់មកបង្កើតទំនាក់ទំនងតំរែតំរង់ពហុគុណរវាងលក្ខណៈផ្ទៃរងទឹកភ្លៀងនិងប៉ារ៉ាម៉ែត្រទាំងនេះ ដើម្បីអនុវត្តសាកល្បងលើតំបន់ដែលគ្មានទិន្នន័យ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Gauged Approach (Direct Calibration) វិធីសាស្រ្តសម្រាប់តំបន់មានស្ថានីយវាស់វែង (ការកំណត់កម្រិតម៉ូដែលដោយផ្ទាល់) |
ផ្តល់លទ្ធផលមានភាពសុក្រឹតខ្ពស់ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីទិន្នន័យជលសាស្ត្រជាក់ស្តែងបានយ៉ាងល្អ។ | តម្រូវឱ្យមានទិន្នន័យវាស់វែងផ្ទាល់ពីស្ថានីយក្នុងរយៈពេលយូរ ដែលមិនអាចអនុវត្តបាននៅតំបន់ដាច់ស្រយាលឬតំបន់ខ្វះខាតស្ថានីយ។ | ទទួលបានសន្ទស្សន៍ប្រសិទ្ធភាព (Efficiency Index - EI) ចន្លោះពី ៥៧.៧% ដល់ ៧៧.០% និងកម្រិតលម្អៀង (RMSE) ទាប។ |
| Ungauged Approach (Multiple Regression Estimation) វិធីសាស្រ្តសម្រាប់តំបន់គ្មានស្ថានីយវាស់វែង (ការប៉ាន់ស្មានដោយតំរែតំរង់ពហុគុណ) |
អាចប៉ាន់ស្មានលំហូរទឹកជំនន់នៅតំបន់ដែលគ្មានទិន្នន័យវាស់វែង ដោយពឹងផ្អែកតែទៅលើលក្ខណៈរូបវន្តនៃទីតាំងប៉ុណ្ណោះ។ | មានភាពសុក្រឹតទាបជាងវិធីសាស្ត្រវាស់វែងផ្ទាល់បន្តិចបន្តួច ហើយទាមទារការសិក្សាតំរែតំរង់នៅតំបន់ជុំវិញជាមុនសិន។ | ទទួលបានសន្ទស្សន៍ប្រសិទ្ធភាព (EI) ចន្លោះពី ៥២.៣% ដល់ ៦៩.២% ដែលនៅតែជាលទ្ធផលអាចទទួលយកបានសម្រាប់ការប៉ាន់ស្មានទឹកជំនន់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារមិនបានបញ្ជាក់ពីការចំណាយលម្អិតនោះទេ ប៉ុន្តែផ្អែកលើវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវ ការអនុវត្តនេះតម្រូវឱ្យមានទិន្នន័យជលសាស្ត្ររយៈពេលវែង កម្មវិធីកុំព្យូទ័រ និងអ្នកជំនាញដែលយល់ដឹងពីការវិភាគស្ថិតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅអាងទន្លេភីងផ្នែកខាងលើភាគខាងជើងនៃប្រទេសថៃ ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យចន្លោះឆ្នាំ១៩៨៨ ដល់ ២០០៦។ ទោះបីជាតំបន់នេះមានសណ្ឋានដី និងអាកាសធាតុស្រដៀងនឹងតំបន់ភ្នំមួយចំនួននៅកម្ពុជាក៏ដោយ ក៏វិធីសាស្ត្រនេះចាំបាច់ត្រូវមានការប្រមូលទិន្នន័យក្នុងស្រុក (ដូចជាទិន្នន័យពីអាងទន្លេមេគង្គ) ដើម្បីធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់និងបង្កើតសមីការតំរែតំរង់ថ្មី ជៀសវាងភាពលម្អៀងនៃកត្តាភូមិសាស្ត្រ។
វិធីសាស្ត្រប៉ាន់ស្មានប៉ារ៉ាម៉ែត្រម៉ូដែល IHACRES នេះមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងធនធានទឹក និងការត្រៀមបង្ការគ្រោះមហន្តរាយនៅកម្ពុជា ជាពិសេសដោយសារយើងនៅខ្វះខាតស្ថានីយវាស់វែងជលសាស្ត្រជាច្រើន។
ជារួម ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងម៉ូដែល IHACRES និងការវិភាគតំរែតំរង់ពហុគុណ គឺជាដំណោះស្រាយដែលមានប្រសិទ្ធភាពចំណាយ និងមានភាពជាក់ស្តែងសម្រាប់ការវាយតម្លៃហានិភ័យទឹកជំនន់នៅតាមតំបន់ជនបទនៃប្រទេសកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Ungauged catchment (តំបន់ផ្ទៃរងទឹកភ្លៀងដែលគ្មានស្ថានីយវាស់វែង) | ទីតាំង ឬតំបន់ជលសាស្ត្រដែលមិនមានឧបករណ៍ ឬស្ថានីយសម្រាប់វាស់វែងទិន្នន័យជាក់ស្តែងដូចជា កម្រិតទឹកភ្លៀង ឬលំហូរទឹក។ ក្នុងប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ ការសិក្សាតំបន់ទាំងនេះទាមទារការប៉ាន់ស្មានដោយប្រើម៉ូដែលគណិតវិទ្យា និងការប្រៀបធៀបជាមួយតំបន់ជិតខាង។ | ដូចជាការស្មានបរិមាណទឹកភ្លៀងដែលធ្លាក់លើដំបូលផ្ទះមួយដែលយើងមិនបានដាក់ធុងត្រងទឹកវាស់ ដោយសង្កេតមើលទៅលើដំបូលផ្ទះអ្នកជិតខាងដែលមានធុងវាស់។ |
| Rainfall-runoff model (ម៉ូដែលទឹកភ្លៀង-លំហូរទឹក) | កម្មវិធីកុំព្យូទ័រ ឬសមីការគណិតវិទ្យាដែលប្រើសម្រាប់ក្លែងធ្វើដំណើរការបំប្លែងទឹកភ្លៀងដែលធ្លាក់មកលើដី ទៅជាបរិមាណទឹកហូរចូលក្នុងទន្លេ ឬស្ទឹង។ វាជួយក្នុងការទស្សន៍ទាយទឹកជំនន់ ឬលំហូរទឹកនារដូវប្រាំង។ | ដូចជារូបមន្តទស្សន៍ទាយថា តើទឹកនឹងហូរចេញពីបំពង់បង្ហូរទឹកលឿន ឬច្រើនប៉ុនណា បន្ទាប់ពីមានមេឃភ្លៀងធ្លាក់។ |
| Multiple regression (តំរែតំរង់ពហុគុណ) | វិធីសាស្រ្តស្ថិតិដែលប្រើដើម្បីវិភាគទំនាក់ទំនងរវាងអថេរអាស្រ័យមួយ (លទ្ធផល) និងអថេរឯករាជ្យពីរ ឬច្រើន (កត្តាជះឥទ្ធិពល)។ ក្នុងការសិក្សានេះ វាប្រើដើម្បីរកទំនាក់ទំនងរវាងប៉ារ៉ាម៉ែត្រម៉ូដែល និងលក្ខណៈរូបវន្តនៃដី។ | ដូចជាការគណនាទម្ងន់របស់មនុស្សម្នាក់ដោយពឹងផ្អែកលើកត្តាជាច្រើនរួមចូលគ្នា ដូចជា កម្ពស់ អាយុ និងបរិមាណអាហារដែលគាត់ញ៉ាំប្រចាំថ្ងៃ។ |
| Sensitivity analysis (ការវិភាគភាពរសើប) | ដំណើរការសាកល្បងប្តូរតម្លៃនៃប៉ារ៉ាម៉ែត្រម្តងមួយៗនៅក្នុងម៉ូដែល ដើម្បីមើលថាតើការផ្លាស់ប្តូរនោះធ្វើឱ្យលទ្ធផលចុងក្រោយ (ដូចជាទំហំទឹកជំនន់) ប្រែប្រួលខ្លាំងប៉ុនណា។ វាជួយរកឱ្យឃើញថាតើកត្តាណាដែលសំខាន់ជាងគេ និងប៉ះពាល់ខ្លាំងជាងគេដល់លទ្ធផល។ | ដូចជាការសាកល្បងបន្ថែមអំបិល ឬស្ករម្តងបន្តិចៗចូលក្នុងសម្លរ ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើគ្រឿងផ្សំណាមួយធ្វើឱ្យរសជាតិសម្លរប្រែប្រួលខ្លាំងជាងគេ។ |
| Hydrograph (អ៊ីដ្រូក្រាហ្វ) | ក្រាហ្វដែលបង្ហាញពីបរិមាណលំហូរទឹក ឬកម្ពស់ទឹកនៅក្នុងទន្លេប្រែប្រួលធៀបនឹងពេលវេលា។ វាជាឧបករណ៍ដ៏សំខាន់សម្រាប់អ្នកជំនាញធនធានទឹកក្នុងការតាមដាន វិភាគទម្រង់ និងបរិមាណទឹកជំនន់។ | ដូចជាតារាងតាមដានចង្វាក់បេះដូងដែលឡើងចុះតាមពេលវេលានៅមន្ទីរពេទ្យ ប៉ុន្តែនេះគឺជាការតាមដានបរិមាណទឹកហូរក្នុងទន្លេជំនួសវិញ។ |
| Catchment attributes (លក្ខណៈផ្ទៃរងទឹកភ្លៀង) | លក្ខណៈរូបវន្ត ឬភូមិសាស្ត្រនៃតំបន់ប្រមូលផ្តុំទឹក ដែលរួមមាន ទំហំផ្ទៃក្រឡា ជម្រាលភ្នំ ដង់ស៊ីតេនៃប្រព័ន្ធបង្ហូរទឹក និងទ្រង់ទ្រាយនៃទីតាំង។ លក្ខណៈទាំងនេះជាកត្តាកំណត់ថាតើទឹកហូរចូលអាងលឿន ឬយឺត។ | ដូចជាទំហំនិងរាងនៃចីវលោរ (Funnel) ដែលជាអ្នកកំណត់ថាតើទឹកអាចហូរចុះទៅក្នុងដបបានលឿនប៉ុនណា។ |
| Effective rainfall (ទឹកភ្លៀងសកម្ម ឬទឹកភ្លៀងបង្កើតលំហូរ) | បរិមាណទឹកភ្លៀងដែលនៅសល់បន្ទាប់ពីការដកចេញនូវបរិមាណទឹកដែលហួតចូលបរិយាកាស ការជ្រាបចូលទៅក្នុងដី ឬការដក់នៅលើស្លឹកឈើនិងផ្ទៃផ្សេងៗ។ នេះគឺជាបរិមាណទឹកភ្លៀងពិតប្រាកដដែលបង្កើតបានជាលំហូរផ្ទៃដីហូរចូលដល់ទន្លេ។ | ដូចជាប្រាក់ខែដែលសល់សុទ្ធ បន្ទាប់ពីដកថ្លៃចំណាយប្រចាំថ្ងៃ និងពន្ធរួចរាល់ ដែលអាចយកទៅសន្សំបាន។ |
| Model calibration (ការកំណត់កម្រិតម៉ូដែល) | ដំណើរការកែសម្រួលប៉ារ៉ាម៉ែត្ររបស់ម៉ូដែលគណិតវិទ្យាដើម្បីឱ្យលទ្ធផលដែលគណនាបាន (ដូចជាលំហូរទឹកក្នុងម៉ូដែល) មានភាពស៊ីគ្នាយ៉ាងកៀកបំផុតទៅនឹងទិន្នន័យជាក់ស្តែងដែលវាស់វែងបានដោយឧបករណ៍នៅស្ថានីយ។ | ដូចជាការចុចសារ៉េខ្សែហ្គីតាឱ្យត្រូវសម្លេងស្តង់ដារ (Tune) ដើម្បីធានាថាពេលលេងទៅវាបញ្ចេញសម្លេងបានត្រឹមត្រូវ និងពីរោះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
