បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការស្វែងយល់ពីចលនានិងការរស់រានមានជីវិតរបស់ក្រពើភ្នំ Crocodylus siamensis ដែលជិតផុតពូជបំផុត បន្ទាប់ពីត្រូវបានចិញ្ចឹមក្នុងទ្រុង និងលែងចូលទៅក្នុងជម្រកធម្មជាតិវិញ ដើម្បីគាំទ្រដល់កម្មវិធីស្តារចំនួនសត្វព្រៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រតាមដានតាមរលកសញ្ញាវិទ្យុលើក្រពើភ្នំចំនួន ១៥ ក្បាល ក្នុងរយៈពេលរហូតដល់ ១៨ ខែ បន្ទាប់ពីពួកវាត្រូវបានលែងចូលទៅក្នុងឧទ្យានជាតិជួរភ្នំក្រវាញខាងត្បូង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| VHF Radio-telemetry tracking ការតាមដានទីតាំងតាមប្រព័ន្ធរលកសញ្ញាវិទ្យុ (VHF Radio-telemetry) |
អាចតាមដានសត្វក្រពើបានពីចម្ងាយ (រហូតដល់ ៥០០ម៉ែត្រ និងជម្រៅទឹក ៥-១០ម៉ែត្រ) ដោយមិនចាំបាច់មើលឃើញផ្ទាល់ភ្នែក ដែលជួយកាត់បន្ថយការរំខានដល់សត្វ។ វាមានភាពជាក់លាក់ខ្ពស់ក្នុងការកំណត់ទីតាំងរបស់សត្វនៅក្នុងព្រៃជ្រៅ។ | អាយុកាលថ្មមានកំណត់ (១៣ ទៅ ១៨ខែ) ហើយអាចខូចឧបករណ៍ ឬបាត់សញ្ញាទាំងស្រុងបើសត្វផ្លាស់ទីឆ្ងាយហួសពីដែនកំណត់នៃការចាប់សញ្ញា។ | ជួយកំណត់ទីតាំងក្រពើបានយ៉ាងច្បាស់លាស់ ដោយរកឃើញថា ១៣ ក្នុងចំណោម ១៥ ក្បាល ដែលបានលែង នៅតែរស់នៅក្បែរទីតាំងដើមក្នុងរង្វង់ ៧០០ម៉ែត្រ។ |
| Visual observation / Visual sightings ការសង្កេតមើលដោយផ្ទាល់ភ្នែក (Visual sighting) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចាប់សត្វដើម្បីបំពាក់ឧបករណ៍លើខ្លួនសត្វ ដែលអាចកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការរងរបួស ឬភាពតានតឹងដល់សត្វ។ វាចំណាយថវិកាតិចជាងការទិញឧបករណ៍បច្ចេកទេស។ | មានការលំបាកខ្លាំងក្នុងការប្រទះឃើញដោយសារសត្វក្រពើភ្នំមានភាពកាច រហ័សរហួន និងចូលចិត្តលាក់ខ្លួន ដែលធ្វើឱ្យពិបាកក្នុងការសន្និដ្ឋានពីអត្រារស់រានមានជីវិត។ | សត្វក្រពើដែលមិនមានបំពាក់ឧបករណ៍ ឬខូចឧបករណ៍ ស្ទើរតែមិនអាចត្រូវបានគេសង្កេតឃើញដោយផ្ទាល់ភ្នែកឡើយ ដែលបណ្តាលឱ្យបាត់បង់ទិន្នន័យនៃការរស់រានមានជីវិត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍បច្ចេកទេសក្នុងការតាមដាន ព្រមទាំងកម្លាំងមនុស្ស និងពេលវេលាច្រើនក្នុងការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់នៅទីតាំងដាច់ស្រយាល។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅឧទ្យានជាតិជួរភ្នំក្រវាញខាងត្បូង ដោយតាមដានលើក្រពើភ្នំ Crocodylus siamensis ចិញ្ចឹមក្នុងទ្រុងចំនួន ១៥ ក្បាល ដែលបានមកពីមជ្ឈមណ្ឌលសង្គ្រោះសត្វព្រៃភ្នំតាម៉ៅ។ ទិន្នន័យត្រូវបានប្រមូលផ្តុំតែក្នុងរដូវប្រាំងប៉ុណ្ណោះ ដោយសារការលំបាកក្នុងការចូលទៅកាន់តំបន់នោះនៅរដូវវស្សា ដែលនេះអាចធ្វើឱ្យខ្វះព័ត៌មានពីការធ្វើបម្លាស់ទីដ៏ឆ្ងាយរបស់វានៅរដូវវស្សា។ យ៉ាងណាមិញ លទ្ធផលនេះមានតម្លៃណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងការរៀបចំផែនការអភិរក្ស និងស្តារប្រភេទសត្វដែលជិតផុតពូជបំផុតនេះ។
វិធីសាស្ត្រនៃការតាមដាន និងការស្តារចំនួនសត្វក្រពើភ្នំនេះ គឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់គម្រោងអភិរក្សសត្វព្រៃនានានៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាតាមដានតាមរលកសញ្ញាវិទ្យុ គឺជាឧបករណ៍ដ៏មានអានុភាពសម្រាប់ការវាយតម្លៃភាពជោគជ័យនៃកម្មវិធីស្តារសត្វព្រៃ និងជួយរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រកាត់បន្ថយជម្លោះរវាងសត្វព្រៃ និងសហគមន៍មូលដ្ឋានផងដែរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Radio-telemetry | បច្ចេកទេសប្រើប្រាស់រលកសញ្ញាវិទ្យុដើម្បីតាមដានទីតាំងនិងចលនារបស់សត្វព្រៃពីចម្ងាយ ដោយបំពាក់ឧបករណ៍បញ្ជូនសញ្ញា (Transmitter) លើសត្វ និងប្រើម៉ាស៊ីនទទួលសញ្ញា (Receiver) ដើម្បីស្វែងរកទីតាំងរបស់វា។ | ដូចជាការបំពាក់ឧបករណ៍ GPS លើឡានដើម្បីតាមដានមើលថាឡាននោះកំពុងបើកទៅណា។ |
| Captive-reared | សត្វដែលត្រូវបានបង្កាត់ និងចិញ្ចឹមថែរក្សានៅក្នុងមជ្ឈមណ្ឌល ឬទ្រុងរហូតដល់ធំ មុននឹងត្រូវបានយកទៅលែងចូលទៅក្នុងជម្រកធម្មជាតិវិញ ដើម្បីធានាថាពួកវាមានសុខភាពល្អ និងធំល្មមអាចរស់រានមានជីវិតបាន។ | ដូចជាការបណ្តុះកូនឈើនៅក្នុងថ្នាលឲ្យរឹងមាំសិន មុននឹងយកទៅដាំនៅតាមចម្ការ។ |
| Reintroduction | កម្មវិធីនៃការយកប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិដែលធ្លាប់រស់នៅតំបន់ណាមួយ ប៉ុន្តែបានផុតពូជ ឬបាត់បង់ពីទីនោះទៅហើយ មកលែងឲ្យរស់នៅ និងបន្តពូជនៅទីនោះឡើងវិញ ដើម្បីជួយសង្គ្រោះប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ដូចជាការអញ្ជើញម្ចាស់ផ្ទះចាស់ដែលបានរើចេញបាត់យូរហើយ ឲ្យត្រលប់មករស់នៅផ្ទះកំណើតរបស់គាត់វិញ។ |
| Site fidelity | អាកប្បកិរិយារបស់សត្វក្នុងការបន្តរស់នៅកន្លែងដដែល ឬត្រលប់មករកទីតាំងដើមដែលវាត្រូវបានលែង ដោយមិនផ្លាស់ទីទៅណាឆ្ងាយ ទោះបីជាវាមានសេរីភាពអាចទៅណាក៏បាន។ | ដូចជាមនុស្សដែលស្រលាញ់ស្រុកកំណើត មិនព្រមចំណាកស្រុកទៅរស់នៅកន្លែងផ្សេងទោះបីជាមានឱកាសក៏ដោយ។ |
| VHF radio-transmitters | ឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិចតូចៗដែលបញ្ចេញរលកសញ្ញាវិទ្យុប្រេកង់ខ្ពស់ខ្លាំង (Very High Frequency) ដែលត្រូវបានបំពាក់លើខ្លួនសត្វ (ដូចជាលើកន្ទុយក្រពើ) ដើម្បីឲ្យអ្នកស្រាវជ្រាវអាចចាប់សញ្ញាដឹងពីទីតាំងរបស់វា។ | ដូចជាស្ថានីយ៍វិទ្យុតូចមួយដែលពាក់ជាប់នឹងខ្លួនសត្វ ហើយផ្សាយសំឡេង "ទីតៗ" ប្រាប់គេថាខ្លួននៅទីណា។ |
| Euclidean distances | ការវាស់ចម្ងាយត្រង់ពីចំណុចមួយទៅចំណុចមួយទៀតនៅលើប្លង់ ឬផែនទី ដោយមិនគិតពីឧបសគ្គ ឬផ្លូវកោងនានា (គណនាតាមរូបមន្តធរណីមាត្រដើម្បីរកប្រវែងខ្លីបំផុត)។ | ដូចជាការគូសបន្ទាត់ត្រង់លើផែនទីពីផ្ទះទៅសាលារៀន គឺខុសពីការវាស់ចម្ងាយផ្លូវដែលត្រូវបត់បែនតាមជាក់ស្តែង។ |
| Sub-adult | វ័យរបស់សត្វដែលបានឆ្លងផុតវ័យកូនក្មេង (Juvenile) ព្រមទាំងមានទំហំខ្លួនធំគួរសម ប៉ុន្តែមិនទាន់ពេញវ័យគ្រប់គ្រាន់ដែលអាចបន្តពូជ ឬបង្កាត់ពូជបាននៅឡើយទេ។ | ដូចជាក្មេងជំទង់ដែលរាងកាយធំធាត់លូតលាស់ជិតប៉ុនមនុស្សចាស់ តែមិនទាន់ពេញវ័យការបាន។ |
| Yagi antenna | អង់តែនប្រភេទម្យ៉ាងដែលមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការប្រមូលផ្តុំ និងចាប់យកតម្រុយរលកសញ្ញាវិទ្យុពីទិសដៅជាក់លាក់ណាមួយ ដែលជួយកំណត់ទិសដៅរបស់ឧបករណ៍បញ្ជូនសញ្ញាពីចម្ងាយបានយ៉ាងច្បាស់។ | ដូចជាកែវយឹតដែលជួយយើងផ្តោតមើលឲ្យឃើញវត្ថុនៅឆ្ងាយក្នុងទិសដៅតែមួយយ៉ាងច្បាស់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
