បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិភាក្សាអំពីការបាត់បង់ជីវចម្រុះយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដោយសារការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ និងតម្រូវការបន្ទាន់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍកសិកម្មប្រកបដោយចីរភាពដើម្បីទប់ស្កាត់បញ្ហានេះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អត្ថបទនេះធ្វើការត្រួតពិនិត្យ និងវិភាគទៅលើទិន្នន័យព្រៃឈើកន្លងមក និងគោលការណ៍អន្តរជាតិ ដើម្បីស្នើឡើងនូវវិធានការអភិរក្ស និងការប្រើប្រាស់ធនធានប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional Exploitation / Deforestation ការធ្វើអាជីវកម្មព្រៃឈើបែបប្រពៃណី / ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ |
ផ្ដល់ផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចរយៈពេលខ្លី ផ្ដល់ឈើប្រណីត និងពង្រីកដីសម្រាប់ការធ្វើកសិកម្មនិងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។ | បណ្ដាលឱ្យបាត់បង់ជីវចម្រុះយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ បំផ្លាញប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ធ្វើឱ្យដីរិចរិល និងមិនមានចីរភាពសម្រាប់អនាគត។ | គម្របព្រៃឈើថៃបានធ្លាក់ចុះពី ១៨៧ លានរ៉ៃ (១៩៦១) មកត្រឹម ៩០ លានរ៉ៃ (១៩៨៩)។ |
| Sustainable Agricultural Development & Conservation ការអភិវឌ្ឍកសិកម្មប្រកបដោយចីរភាព និងការអភិរក្ស |
ជួយរក្សាប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី អភិរក្សធនធានសេនេទិច ធានាការប្រើប្រាស់ធនធានបានយូរអង្វែង និងបែងចែកផលប្រយោជន៍ដោយយុត្តិធម៌។ | ទាមទារការអនុវត្តច្បាប់យ៉ាងតឹងរ៉ឹង ការកែទម្រង់គោលនយោបាយស្មុគស្មាញ និងអាចកម្រិតកំណើនសេដ្ឋកិច្ចដែលពឹងផ្អែកលើការទាញយកធនធានក្នុងរយៈពេលខ្លី។ | កំណត់គោលដៅការពារប្រភេទសត្វនិងរុក្ខជាតិដែលស្គាល់ចំនួន ១,៥ លានប្រភេទ និងអនុវត្តតាមអនុសញ្ញាស្តីពីជីវចម្រុះ (CBD)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តការអភិរក្សជីវចម្រុះ និងកសិកម្មប្រកបដោយចីរភាពក្នុងកម្រិតជាតិ ទាមទារការប្ដេជ្ញាចិត្តខ្ពស់លើគោលនយោបាយ ស្ថាប័នច្បាប់ និងធនធានមនុស្ស ជាជាងឧបករណ៍បច្ចេកទេស។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកជាចម្បងលើទិន្នន័យព្រៃឈើ និងការអភិវឌ្ឍន៍របស់ប្រទេសថៃចន្លោះឆ្នាំ ១៩៦១ ដល់ ១៩៨៩។ ទោះបីជាទិន្នន័យមានលក្ខណៈប្រវត្តិសាស្ត្រក្ដី ប៉ុន្តែវាឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងច្បាស់ពីគំរូនៃការអភិវឌ្ឍន៍ដែលពឹងផ្អែកលើការកេងប្រវ័ញ្ចធនធានធម្មជាតិ ដែលនេះជាមេរៀនដ៏សំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាដែលកំពុងឆ្លងកាត់ដំណាក់កាលអភិវឌ្ឍន៍ស្រដៀងគ្នានេះ។
គោលការណ៍នៃការអភិរក្សជីវចម្រុះ និងអនុសាសន៍គោលនយោបាយនៅក្នុងឯកសារនេះ គឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានដោយផ្ទាល់ចំពោះបរិបទនៃប្រទេសកម្ពុជា។
ការផ្លាស់ប្តូរជាបន្ទាន់ទៅរកកសិកម្មប្រកបដោយចីរភាព និងការអនុវត្តច្បាប់ការពារព្រៃឈើឱ្យបានតឹងរ៉ឹង គឺជាភាពចាំបាច់ដាច់ខាតដើម្បីសង្គ្រោះធនធានធម្មជាតិរបស់កម្ពុជាពីការវិនាសហិនហោចដូចដែលធ្លាប់កើតមាននៅប្រទេសជិតខាង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Biodiversity (ជីវចម្រុះ) | ភាពសម្បូរបែបនៃភាវៈរស់ទាំងអស់នៅលើផែនដី រួមមានរុក្ខជាតិ សត្វ អតិសុខុមប្រាណ និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដែលពួកវារស់នៅ ដែលបង្កើតបានជាបណ្ដាញទំនាក់ទំនងដ៏ស្មុគស្មាញសម្រាប់ទ្រទ្រង់ជីវិត។ | ដូចជាសង្គមមួយដែលមានមនុស្សជំនាញផ្សេងៗគ្នាធ្វើការរួមគ្នា បើបាត់បង់ផ្នែកណាមួយ សង្គមនោះនឹងដំណើរការលែងរលូន។ |
| Ecosystem (ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី) | បណ្ដាញទំនាក់ទំនងនិងអន្តរកម្មរវាងភាវៈរស់ (រុក្ខជាតិ សត្វ) និងបរិស្ថានគ្មានជីវិត (ដី ទឹក ខ្យល់ អាកាសធាតុ) នៅក្នុងតំបន់ណាមួយ ដែលធ្វើការរួមគ្នាដើម្បីរក្សាលំនឹងធម្មជាតិ។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនមួយដែលមានគ្រឿងបន្លាស់ជាច្រើន ហើយគ្រឿងបន្លាស់នីមួយៗត្រូវធ្វើការស៊ីចង្វាក់គ្នាទើបម៉ាស៊ីនអាចដំណើរការបាន។ |
| Genetic diversity (ភាពចម្រុះនៃសេនេទិច) | ភាពខុសប្លែកគ្នានៃហ្សែនដែលមាននៅក្នុងប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិណាមួយ ដែលជួយឱ្យពួកវាមានសមត្ថភាពសម្របខ្លួនទៅនឹងការផ្លាស់ប្តូរបរិស្ថាន ធន់នឹងជំងឺ និងបន្តពូជបានយូរអង្វែង។ | ដូចជាការមានសម្លៀកបំពាក់ច្រើនម៉ូដក្នុងទូ ពេលអាកាសធាតុប្រែប្រួល អ្នកនៅតែមានខោអាវសមស្របសម្រាប់ពាក់ជានិច្ច។ |
| Sustainable Agricultural Development (ការអភិវឌ្ឍកសិកម្មប្រកបដោយចីរភាព) | ការអនុវត្តការដាំដុះនិងចិញ្ចឹមសត្វដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រដែលមិនបំផ្លាញបរិស្ថាន ការពារគុណភាពដីនិងទឹក ដើម្បីធានាបាននូវទិន្នផលយូរអង្វែងសម្រាប់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ។ | ដូចជាការដកយកតែប្រាក់ចំណេញពីធនាគារមកចាយ ដោយមិនប៉ះពាល់ដល់ប្រាក់ដើម ដើម្បីឱ្យមានលុយចាយរហូត។ |
| Convention on Biological Diversity (អនុសញ្ញាស្តីពីជីវចម្រុះ) | កិច្ចព្រមព្រៀងកម្រិតអន្តរជាតិដែលបង្កើតឡើងដើម្បីជំរុញការអភិរក្សជីវចម្រុះ ការប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងការបែងចែកផលប្រយោជន៍ពីការប្រើប្រាស់ធនធានសេនេទិចដោយយុត្តិធម៌។ | ដូចជាកិច្ចសន្យារបស់អ្នកភូមិដែលយល់ព្រមរួមគ្នាថែរក្សាស្រះទឹកសាធារណៈ ដើម្បីឱ្យគ្រប់គ្នាមានទឹកប្រើប្រាស់ជាអចិន្ត្រៃយ៍។ |
| Vascular plants (រុក្ខជាតិមានសរសៃនាំ) | ប្រភេទទម្រង់រុក្ខជាតិកម្រិតខ្ពស់ដែលមានប្រព័ន្ធបំពង់ខាងក្នុង (Xylem និង Phloem) សម្រាប់ស្រូបយកទឹក រ៉ែខនិជ និងបញ្ជូនអាហារទៅកាន់គ្រប់ផ្នែកទាំងអស់នៃដើមរបស់វា។ | ដូចជាប្រព័ន្ធទុយោទឹកនៅក្នុងអគារដែលបូមទឹកពីក្រោមដីបញ្ជូនឡើងទៅកាន់ជាន់ខាងលើៗ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
