បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះរាយការណ៍ពីរបកគំហើញថ្មីៗនៃការសិក្សាស្រាវជ្រាវប្រភេទសត្វកន្ទុំរុយ (Odonata) នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពបញ្ជីឈ្មោះប្រភេទសត្វកន្ទុំរុយដែលនៅមានកម្រិតនៅឡើយ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការថតរូប និងការប្រមូលសំណាកសត្វដែលងាប់នៅក្នុងឃុំតាតៃ ខេត្តកោះកុង ព្រមទាំងការផ្ទៀងផ្ទាត់អត្តសញ្ញាណ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Photographic Records ការកត់ត្រាដោយការថតរូប |
ជាវិធីសាស្ត្រដែលមិនប៉ះពាល់ដល់ជីវិតសត្វ ងាយស្រួលអនុវត្តផ្ទាល់នៅទីតាំង និងអាចកត់ត្រាពណ៌ពិតៗពេលសត្វនៅរស់។ | អាចរំលងលក្ខណៈរូបសាស្ត្រតូចៗដែលពិបាកមើលដោយភ្នែកទទេ ធ្វើឱ្យមានការលំបាកក្នុងការកំណត់ប្រភេទសត្វមួយចំនួនដែលស្រដៀងគ្នាខ្លាំង។ | បានប្រើប្រាស់ដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទ Epophthalmia vittigera bellicosa និងប្រភេទកម្រដទៃទៀតនៅតំបន់តាតៃ។ |
| Specimen Collection & Morphological Examination ការប្រមូលសំណាក និងការពិនិត្យលក្ខណៈរូបសាស្ត្រ |
អនុញ្ញាតឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវពិនិត្យលម្អិតលើលក្ខណៈរូបសាស្ត្រជាក់លាក់ ដែលធានាបាននូវការកំណត់អត្តសញ្ញាណបានត្រឹមត្រូវនិងច្បាស់លាស់បំផុត។ | ទាមទារការចាប់ ឬរក្សាទុកសំណាកដែលអាចខូចខាតប្រសិនបើមិនបានថែរក្សាត្រឹមត្រូវ និងត្រូវការទីកន្លែងសម្រាប់ផ្ទុក។ | បានអះអាងពីប្រភេទ Heliaeschna simplicia យ៉ាងច្បាស់លាស់តាមរយៈរូបរាងសរីរាង្គផ្នែកចុងពោះ (cerci) ដែលមានលក្ខណៈពិសេស។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនទាមទារធនធានហិរញ្ញវត្ថុច្រើន ឬបច្ចេកវិទ្យាទំនើបខ្លាំងនោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវការឧបករណ៍ថតរូបដែលមានគុណភាព និងឯកសារយោងផ្នែកវត្តិករសាស្ត្រដើម្បីវិភាគ។
ការសិក្សានេះផ្តោតសំខាន់តែនៅក្នុងជម្រកព្រៃស្រោងនៃឃុំតាតៃ ខេត្តកោះកុង (តំបន់ជួរភ្នំក្រវាញ) ដែលជាការប្រមូលទិន្នន័យដោយអ្នកនិពន្ធម្នាក់ដែលរស់នៅទីនោះផ្ទាល់។ កត្តានេះបង្កើតឱ្យមានភាពលម្អៀងខាងទីតាំងភូមិសាស្ត្រ (Geographical bias) ដែលមានន័យថាទិន្នន័យនេះមិនទាន់អាចតំណាងឱ្យភាពចម្រុះនៃសត្វកន្ទុំរុយនៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជានោះឡើយ ហើយការពង្រីកការសិក្សាទៅកាន់ខេត្តផ្សេងៗទៀតគឺជារឿងចាំបាច់បំផុត។
វិធីសាស្ត្រនៃការតាមដាន និងកត់ត្រាប្រភេទសត្វបែបសាមញ្ញនេះ មានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ការលើកកម្ពស់ការស្រាវជ្រាវជីវចម្រុះនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពបញ្ជីឈ្មោះប្រភេទសត្វកន្ទុំរុយជាបន្តបន្ទាប់ ជួយពង្រីកការយល់ដឹងពីសក្តានុពលជីវចម្រុះរបស់កម្ពុជា និងគាំទ្រដល់ការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រការពារធនធានធម្មជាតិឱ្យកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Odonata | ជាលំដាប់ថ្នាក់នៃសត្វល្អិត (Order) ដែលគ្របដណ្តប់លើសត្វកន្ទុំរុយធំ (Dragonflies) និងកន្ទុំរុយតូច (Damselflies) ដែលភាគច្រើនជាសត្វស៊ីសាច់ជាអាហារ មានភ្នែកធំៗ ស្លាបបួន និងចំណាយពេលរស់នៅដំណាក់កាលកូនញាស់ក្នុងទឹក។ | ដូចជាក្រុមគ្រួសារធំមួយនៅក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រ ដែលរួមបញ្ចូលសត្វកន្ទុំរុយគ្រប់ប្រភេទទាំងអស់។ |
| cerci | ជាសរីរាង្គមួយគូដែលស្ថិតនៅផ្នែកខាងចុងនៃពោះរបស់សត្វល្អិត។ ចំពោះសត្វកន្ទុំរុយឈ្មោល សរីរាង្គនេះត្រូវបានប្រើសម្រាប់ចាប់តោងក្បាល ឬករបស់កន្ទុំរុយញីយ៉ាងតឹងនៅពេលពួកវាបន្តពូជ។ | ប្រៀបដូចជាដង្កៀបតូចមួយនៅចុងកន្ទុយ ដែលសត្វឈ្មោលប្រើសម្រាប់ចាប់តោងសត្វញីកុំឱ្យរបូត។ |
| epiproct | ជាបន្ទះសរីរាង្គនៅទោល (មិនមែនគូ) ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅខាងលើរន្ធគូទនៅចុងពោះសត្វកន្ទុំរុយឈ្មោល ដែលវាធ្វើការរួមគ្នាជាមួយ cerci ដើម្បីចាប់តោងសត្វញីអំឡុងពេលបង្កាត់ពូជ។ រូបរាងរបស់វាជួយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទសត្វ។ | ដូចជាគន្លឹះចាក់សោរបន្ថែមមួយទៀតនៅខាងចុងកន្ទុយសម្រាប់ជួយទប់ពេលបន្តពូជ។ |
| antenodal | សំដៅលើសរសៃកាត់ទទឹងតូចៗដែលស្ថិតនៅផ្នែកខាងមុខនៃស្លាបសត្វកន្ទុំរុយ (ចន្លោះគល់ស្លាប និងចំណុចកណ្តាលហៅថា nodus)។ ចំនួននៃសរសៃទាំងនេះមានភាពខុសគ្នាពីប្រភេទមួយទៅប្រភេទមួយ ដែលគេប្រើសម្រាប់រាប់ដើម្បីធ្វើចំណាត់ថ្នាក់វា។ | ប្រៀបដូចជាឆ្អឹងជំនីរតូចៗនៅលើឆ័ត្រដែលជួយទ្រទ្រង់ទម្រង់ស្លាប និងជាសញ្ញាសម្គាល់សម្រាប់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្ររាប់ចំនួនវាដើម្បីស្គាល់ពូជ។ |
| teneral | សំដៅលើស្ថានភាពរបស់សត្វល្អិតដែលទើបតែសកចេញពីសំបក (ផ្លាស់ប្តូររូបរាងពីកូនរស់ក្នុងទឹក ទៅជាសត្វពេញវ័យមានស្លាប) ដែលសំបកខាងក្រៅរបស់វានៅទន់ ស្លាបភ្លឺថ្លាខ្លាំង និងពណ៌នៅលើដងខ្លួនមិនទាន់លេចចេញរូបរាងច្បាស់ល្អ។ | ដូចជាក្តាមដែលទើបតែសកស្នូកថ្មីៗ ដែលសំបករបស់វានៅទន់ជ្រាយនៅឡើយ។ |
| subteneral | ដំណាក់កាលបន្ទាប់ពី teneral ដែលសត្វល្អិតបានសកចេញពីសំបកមួយរយៈហើយ សំបកចាប់ផ្តើមរឹង ប៉ុន្តែពណ៌សម្បុរ និងរាងកាយរបស់វាមិនទាន់វិវឌ្ឍដល់កម្រិតចាស់ទុំពេញលេញ ១០០% ដូចសត្វពេញវ័យពិតប្រាកដនៅឡើយទេ។ | ដូចជាផ្លែឈើដែលជិតទុំ ប៉ុន្តែពណ៌របស់វាមិនទាន់ក្រហមល្អ ឬដូចយុវវ័យដែលទើបតែពេញវ័យ។ |
| postclypeus | ជាផ្នែកមួយនៃចង្កោមមុខរបស់សត្វល្អិត ដែលស្ថិតនៅចន្លោះថ្ងាស (frons) និងបបូរមាត់ខាងលើ (labrum)។ វត្តមាននៃស្នាមឆ្នូត ឬពណ៌នៅលើផ្នែកនេះ ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យដើម្បីបែងចែកប្រភេទសត្វកន្ទុំរុយដែលស្រដៀងគ្នា។ | ប្រៀបដូចជាតំបន់ពុកមាត់ ឬបបូរមាត់ខាងលើរបស់មនុស្ស ដែលជួយឱ្យយើងចំណាំមុខមាត់គ្នាបានច្បាស់។ |
| vertex tubercles | ជាដុំពកតូចៗដែលដុះនៅលើកំពូលក្បាល (vertex) ចន្លោះភ្នែកទាំងពីររបស់សត្វកន្ទុំរុយ។ លក្ខណៈនៃដុំពកទាំងនេះ ដូចជាការមានឬគ្មានស្នាមពណ៌លឿង ជួយដល់អ្នកវត្តិករសាស្ត្រក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទសត្វនីមួយៗបានយ៉ាងជាក់លាក់។ | ប្រៀបដូចជាទម្រង់នៃដុំពកតូចៗនៅលើក្បាលសត្វ ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើដើម្បីសម្គាល់និងបែងចែកពូជរបស់វា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
