បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតទៅលើការស្វែងយល់ពីកម្រិតនៃការពឹងផ្អែកលើអនុផលព្រៃឈើ (NTFPs) សម្រាប់ជីវភាពសេដ្ឋកិច្ចរបស់គ្រួសារនៅជនបទក្នុងខេត្តឧត្តរមានជ័យ និងថាតើការពឹងផ្អែកនេះមានការប្រែប្រួលរវាងគ្រួសារក្រីក្រនិងគ្រួសារធូរធារឬយ៉ាងណា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការសម្ភាសន៍គ្រួសារតាមទម្រង់ច្បាស់លាស់ ដើម្បីប្រមូលទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចសង្គម និងប្រាក់ចំណូលពីភូមិចំនួនពីរក្នុងស្រុកអន្លង់វែង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Informant Recall Method (1-year recall) វិធីសាស្ត្រប្រមូលទិន្នន័យផ្អែកលើការចងចាំ (រយៈពេល១ឆ្នាំ) |
ចំណាយពេលនិងថវិកាតិចក្នុងការប្រមូលទិន្នន័យ ហើយអាចអនុវត្តបានលឿនក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែមួយខែ។ | អាចមានបញ្ហាលម្អៀងដោយសារការចងចាំ (Recall bias) ដែលធ្វើឱ្យអ្នកឆ្លើយតបអាចភ្លេចរាយការណ៍ពីអនុផលព្រៃឈើបន្ទាប់បន្សំ។ | បានរកឃើញថាអនុផលព្រៃឈើចូលរួមចំណែកជាមធ្យម ២៤% នៃប្រាក់ចំណូលសរុបប្រចាំឆ្នាំរបស់គ្រួសារ។ |
| Non-parametric Statistical Analysis (Mann-Whitney U & Kruskal-Wallis) ការវិភាគស្ថិតិប្រភេទ Non-parametric ដើម្បីធៀបក្រុមគ្រួសារ |
ស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ទិន្នន័យដែលមានទំហំសំណាកតូច (n=55) ដែលមិនមានទម្រង់ចែកចាយបែបធម្មតា (Normal distribution)។ | ទំហំសំណាកតូចធ្វើឱ្យការរកឃើញភាពខុសគ្នាខ្លះមិនមានអត្ថន័យផ្នែកស្ថិតិ (Not statistically significant) ទោះបីជាមាននិន្នាការជាក់ស្តែងក៏ដោយ។ | បង្ហាញពីទំនាក់ទំនងអវិជ្ជមានរវាងចំណូលសរុបនិងការពឹងផ្អែកលើ NTFPs ដោយគ្រួសារក្រីក្រពឹងផ្អែកដល់ទៅ ២៩% ធៀបនឹងគ្រួសារធូរធារ ២០%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនតម្រូវឱ្យមានធនធានបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់នោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារការចុះផ្ទាល់ដល់ទីតាំង និងពេលវេលាសម្រាប់ការសម្ភាសន៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងភូមិតែពីរប៉ុណ្ណោះក្នុងខេត្តឧត្តរមានជ័យ ដោយមានទំហំសំណាកតូច (៥៥ គ្រួសារ) ដែលភាគច្រើនជាជនចំណាកស្រុក និងប្រមូលទិន្នន័យក្នុងរយៈពេលតែមួយខែ (ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១១)។ កត្តានេះអាចបណ្តាលឱ្យមានភាពលម្អៀងខាងរដូវកាល និងមិនអាចតំណាងឱ្យស្ថានភាពទូទាំងប្រទេសកម្ពុជាបានទេ ព្រោះតំបន់ផ្សេងទៀតអាចពឹងផ្អែកលើប្រភេទអនុផលព្រៃឈើខុសៗគ្នា (ឧទាហរណ៍៖ ជ័រទឹក ឬ ក្រវាញ នៅតំបន់ភ្នំក្រវាញ ឬ មណ្ឌលគិរី)។
ទោះបីជាមានទំហំសំណាកតូចក្តី វិធីសាស្ត្រ និងរបកគំហើញនៃការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ការរៀបចំគោលនយោបាយអភិរក្សនៅកម្ពុជា។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះជាត្រីវិស័យបង្ហាញផ្លូវដល់អ្នកអនុវត្តគម្រោងអភិរក្ស ដើម្បីធានាថាការការពារព្រៃឈើមិនធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សន្តិសុខស្បៀងនិងប្រាក់ចំណូលរបស់សហគមន៍មូលដ្ឋាន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Non-timber forest products (NTFPs) (អនុផលព្រៃឈើ) | គ្រប់ផលិតផលជីវសាស្ត្រទាំងអស់ក្រៅពីឈើ ដែលត្រូវបានទាញយកពីព្រៃសម្រាប់ប្រើប្រាស់ផ្ទាល់ ឬលក់ ដូចជា ស្បូវ ផ្សិត ជ័រ វល្លិ ទឹកឃ្មុំ ថ្នាំបុរាណ និងសត្វព្រៃ។ វារួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ដល់សន្តិសុខស្បៀង និងសេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារនៅជនបទ។ | ដូចជាការចូលព្រៃទៅបេះផ្សិត ឬរកឃ្មុំ ដើម្បីយកមកហូបនិងលក់យកប្រាក់កម្រៃ ដោយមិនចាំបាច់កាប់ដើមឈើធំៗនោះទេ។ |
| Livelihood diversification (ការធ្វើពិពិធកម្មមុខរបរចិញ្ចឹមជីវិត) | ជាយុទ្ធសាស្ត្រដែលគ្រួសារមួយបង្កើតប្រភពចំណូលច្រើនយ៉ាង (ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើស្រែផង លក់ដូរផង និងរកអនុផលព្រៃឈើផង) ដើម្បីកាត់បន្ថយហានិភ័យពេលមានវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច ការខូចខាតដំណាំ ឬកង្វះខាតស្បៀងអាហារ។ | ដូចជាសុភាសិត "កុំដាក់ពងមាន់ទាំងអស់ក្នុងកន្ត្រកតែមួយ" ពោលគឺត្រូវមានប្រភពចំណូលច្រើនកន្លែងដើម្បីការពារហានិភ័យកុំឱ្យដាច់ពោះ។ |
| Economic land concessions (ELCs) (សម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ច) | ជាយន្តការជួលដីរដ្ឋរយៈពេលវែងទៅឱ្យក្រុមហ៊ុនឯកជន ដើម្បីធ្វើការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្ម ឬឧស្សាហកម្មខ្នាតធំ ដែលជារឿយៗតែងតែបណ្តាលឱ្យបាត់បង់គម្របព្រៃឈើ និងប៉ះពាល់ដល់ប្រភពចំណូលពីធម្មជាតិរបស់សហគមន៍មូលដ្ឋាន។ | ដូចជាការដែលម្ចាស់ផ្ទះជួលសួនច្បារធំមួយឱ្យក្រុមហ៊ុនមកឈូសឆាយដាំកៅស៊ូ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកភូមិលែងមានកន្លែងរកអុសឬបេះផ្លែឈើបានទៀត។ |
| NTFP dependency (ការពឹងផ្អែកលើអនុផលព្រៃឈើ) | ជាកម្រិតនៃភាគរយប្រាក់ចំណូលសរុបរបស់គ្រួសារ ដែលបានមកពីការលក់ ឬការទាញយកតម្លៃពីអនុផលព្រៃឈើ។ ជាទូទៅ គ្រួសារដែលក្រីក្រមានអត្រាពឹងផ្អែក (ភាគរយចំណូលពីព្រៃ) ខ្ពស់ជាងគ្រួសារធូរធារ។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់ថា តើលុយក្នុងហោប៉ៅរបស់អ្នកភាគច្រើនបានមកពីការធ្វើការងារ ឬបានមកពីការចូលព្រៃរករបស់របរលក់។ |
| Informant recall (ការរំលឹកព័ត៌មានពីអ្នកផ្តល់បទសម្ភាសន៍) | ជាវិធីសាស្ត្រប្រមូលទិន្នន័យស្រាវជ្រាវ ដោយសាកសួរអ្នកចូលរួមឱ្យរំលឹកឡើងវិញនូវព័ត៌មាន ឬហេតុការណ៍ដែលបានកើតឡើងកាលពីអតីតកាល (ឧទាហរណ៍៖ ទំហំចំណូល និងចំណាយកាលពី១ឆ្នាំមុន)។ វិធីនេះអាចមានភាពលម្អៀងប្រសិនបើអ្នកឆ្លើយតបភ្លេច (Recall bias)។ | ដូចជាការសួរមិត្តភក្តិឱ្យប្រាប់ថាតើឆ្នាំមុនគេចាយលុយអស់ប៉ុន្មានលើការទិញម្ហូប ដែលគេត្រូវខំប្រឹងនឹកប្រមាណដើម្បីប្រាប់យើងវិញ។ |
| Below the poverty line (BPL) (ក្រោមបន្ទាត់នៃភាពក្រីក្រ) | ជាសូចនាករសេដ្ឋកិច្ចដែលសម្គាល់គ្រួសារ ឬបុគ្គលដែលមានប្រាក់ចំណូលទាបជាងកម្រិតស្តង់ដារអប្បបរមា ដែលត្រូវការដើម្បីរស់រានមានជីវិតជាមូលដ្ឋាន (ក្នុងការសិក្សានេះគឺកំណត់ត្រឹមចំណូលតិចជាង $0.43 ក្នុងមួយថ្ងៃចំពោះមនុស្សម្នាក់)។ | គឺជាស្ថានភាពលំបាកដែលមនុស្សម្នាក់រកលុយបានតិចតួចបំផុត ដែលស្ទើរតែមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ទិញម្ហូបអាហារសាមញ្ញប្រចាំថ្ងៃ។ |
| REDD+ (Reducing Emissions from Deforestation and Forest Degradation) (កម្មវិធីកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ពីការបាត់បង់និងរេចរឹលព្រៃឈើ) | ជាយន្តការអន្តរជាតិមួយដែលផ្តល់ការលើកទឹកចិត្តផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ (តាមរយៈការលក់ឥណទានកាបូន) ដល់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ដើម្បីការពារព្រៃឈើ និងជួយលើកស្ទួយជីវភាពសហគមន៍ដែលពឹងផ្អែកលើព្រៃឈើទាំងនោះ។ | ដូចជាការឱ្យរង្វាន់ជាថវិកាដល់សហគមន៍ដែលខិតខំថែរក្សាដើមឈើឱ្យនៅរស់ ជំនួសឱ្យការកាប់វាលក់ ដើម្បីជួយសង្គ្រោះផែនដីពីការឡើងកម្តៅ។ |
| Non-parametric tests (Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis) (តេស្តស្ថិតិមិនប៉ារ៉ាម៉ែត្រ) | វិធីសាស្ត្រវិភាគទិន្នន័យស្ថិតិដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅពេលដែលទិន្នន័យមានទំហំតូចពេក (ដូចជា ៥៥ គ្រួសារ) ឬមិនមានរបាយជាទម្រង់ធម្មតា (Normal distribution) ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការសិក្សាសង្គមសេដ្ឋកិច្ចខ្នាតតូច។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ជញ្ជីងថ្លឹងដែលមិនត្រូវការតម្រូវលេខសូន្យជាមុន សម្រាប់ថ្លឹងរបស់របរដែលមានរូបរាងនិងទម្ងន់ខុសៗគ្នាមិនតាមស្តង់ដារថេរ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
