បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការដោះស្រាយបញ្ហានៃការកើនឡើងបរិមាណសំណល់រឹងក្នុងសហគមន៍ និងការស្វែងយល់ពីកត្តាដែលជះឥទ្ធិពលដល់អាកប្បកិរិយារបស់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងការគ្រប់គ្រងសំណល់រឹងតាមផ្ទះក្នុងតំបន់សង្កាត់វ៉ាងថង (Wangthong) ខេត្តស្រះកែវ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្របរិមាណ (Quantitative method) ដោយប្រមូលទិន្នន័យពីសំណាកគ្រួសារ និងធ្វើការវិភាគស្ថិតិដើម្បីប្រៀបធៀបអាកប្បកិរិយា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Waste Recycling / Reuse ការកែច្នៃ និងការប្រើប្រាស់ឡើងវិញ |
ទទួលបានការអនុវត្តច្រើនជាងគេដោយសារមានកត្តាជំរុញផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចជួយដល់ជីវភាព (ការលក់អេតចាយ ក្រដាស ឬលោហៈ)។ | ទាមទារទីតាំង និងកន្លែងសុវត្ថិភាពសម្រាប់ស្តុកទុកប្រអប់ក្រដាស ដបប្លាស្ទិក និងសម្ភារៈចាស់ៗមុននឹងយកទៅលក់។ | កម្រិតនៃការអនុវត្តជារួមស្ថិតនៅលេខរៀងទី១ (មធ្យមភាគ = ១.៧២) ក្នុងកម្រិត 'ជួនកាលអនុវត្ត'។ |
| Waste Reduction ការកាត់បន្ថយបរិមាណសំណល់ |
ងាយស្រួលចូលរួមដោយគ្រាន់តែផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ទិញទំនិញ (ឧទាហរណ៍ ការប្រើប្រាស់ផលិតផលដែលអាចបញ្ចូលឡើងវិញបាន ឬការប្រើប្រាស់ថង់ក្រណាត់)។ | ទាមទារការតាំងចិត្តខ្ពស់ និងអាស្រ័យលើភាពសម្បូរបែបនៃផលិតផលដែលស្និទ្ធស្នាលនឹងបរិស្ថាននៅលើទីផ្សារមូលដ្ឋាន។ | កម្រិតនៃការអនុវត្តជារួមស្ថិតនៅលេខរៀងទី២ (មធ្យមភាគ = ១.៧០) ក្នុងកម្រិត 'ជួនកាលអនុវត្ត'។ |
| Waste Segregation ការបែងចែកប្រភេទសំណល់មុនពេលបោះចោល |
ជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏សំខាន់បំផុតសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងសំណល់ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងកាត់បន្ថយហានិភ័យសុខភាព។ | មានការអនុវត្តតិចតួចបំផុត ដោយសារប្រជាពលរដ្ឋយល់ថាមានការលំបាក ទាមទារចំណាយពេល និងត្រូវមានធុងសំរាមច្រើនប្រភេទ។ | កម្រិតនៃការអនុវត្តជារួមស្ថិតនៅលេខរៀងទី៣ (មធ្យមភាគ = ១.២១) ក្នុងកម្រិត 'ជួនកាលអនុវត្ត' ទាបជាងគេបំផុត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះមិនទាមទារធនធានបច្ចេកវិទ្យាឬកុំព្យូទ័រជាន់ខ្ពស់នោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារកម្លាំងមនុស្ស និងពេលវេលាក្នុងការចុះប្រមូលទិន្នន័យពីប្រជាពលរដ្ឋក្នុងសហគមន៍ផ្ទាល់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងសង្កាត់វ៉ាងថង ខេត្តស្រះកែវ ប្រទេសថៃ ក្នុងឆ្នាំ២០១៥ ដោយតំណាងគ្រួសារភាគច្រើនជាកសិករ (៥៤%) និងមានអាយុលើសពី៦០ឆ្នាំ (៤២%)។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារខេត្តស្រះកែវមានព្រំប្រទល់ជាប់ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ដែលធ្វើឱ្យបរិបទសង្គមកសិកម្ម និងការផ្លាស់ប្តូរជីវភាពនៅតាមតំបន់ព្រំដែនមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំង។ ទោះយ៉ាងណា ការសិក្សានេះមានអាយុកាលជិត១០ឆ្នាំហើយ ដូច្នេះទម្លាប់នៃការប្រើប្រាស់ថង់ប្លាស្ទិកបច្ចុប្បន្នអាចមានការផ្លាស់ប្តូរ។
របកគំហើញនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អ សម្រាប់ការរៀបចំនយោបាយគ្រប់គ្រងសំរាមនៅតាមបណ្តាទីក្រុង និងស្រុកនានាក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ការយល់ដឹងពីកត្តាប្រជាសាស្ត្រដែលជះឥទ្ធិពលដល់អាកប្បកិរិយារបស់ពលរដ្ឋ គឺជាគន្លឹះដ៏សំខាន់ក្នុងការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងសំណល់រឹងប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងមាននិរន្តរភាពសម្រាប់រដ្ឋបាលថ្នាក់មូលដ្ឋាន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Polluter pays principle | គោលការណ៍ដែលតម្រូវឱ្យបុគ្គល ឬក្រុមហ៊ុនដែលបង្កើតការបំពុល (ដូចជាការបញ្ចេញសំរាម ឬទឹកស្អុយ) ត្រូវតែជាអ្នកទទួលខុសត្រូវលើការចំណាយសម្រាប់ការប្រមូល និងការកម្ចាត់កាកសំណល់ទាំងនោះ ដើម្បីលើកទឹកចិត្តឱ្យមានការកាត់បន្ថយការបង្កើតសំរាម។ | ប្រៀបដូចជាច្បាប់ហាងប៊ូហ្វេ ដែលតម្រូវឱ្យអ្នកដែលញ៉ាំសល់ច្រើន ត្រូវបង់ប្រាក់ផាកពិន័យបន្ថែម ដើម្បីកុំឱ្យគេយកចំណីអាហារមកចោលខ្ជះខ្ជាយ។ |
| Sanitary landfill | ការកម្ចាត់សំណល់រឹងដោយការកប់ក្នុងទីលានដែលមានការរៀបចំតាមបច្ចេកទេសវិស្វកម្មត្រឹមត្រូវ ដូចជាការក្រាលបាតរណ្តៅដើម្បីការពារកុំឱ្យទឹកស្អុយ ឬសារធាតុពុលជ្រាបចូលទៅក្នុងដី ឬប្រភពទឹកក្រោមដី។ | ប្រៀបដូចជាការខ្ចប់សំរាមក្នុងថង់ប្លាស្ទិកជិតឈឹងរួចទើបដាក់ក្នុងធុងសំរាម ដើម្បីការពារកុំឱ្យធុំក្លិន ឬជ្រាបទឹកស្អុយប្រឡាក់ផ្ទះ។ |
| Aerobic decomposition | ដំណើរការដែលមីក្រូសរីរាង្គបំបែកសារធាតុសរីរាង្គ (ដូចជាសំណល់ម្ហូបអាហារ ឬស្លឹកឈើ) ដោយប្រើប្រាស់អុកស៊ីសែនដើម្បីរស់រាន និងបំបែកធាតុ ដែលដំណើរការនេះមិនសូវបង្កើតឱ្យមានឧស្ម័នក្លិនស្អុយឡើយ។ | ប្រៀបដូចជាការធ្វើលំហាត់ប្រាណដែលត្រូវការដកដង្ហើមយកខ្យល់អុកស៊ីសែន ដើម្បីដុតរំលាយកាឡូរីក្នុងរាងកាយប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ |
| Anaerobic decomposition | ដំណើរការបំបែកសារធាតុសរីរាង្គដោយអតិសុខុមប្រាណនៅក្នុងលក្ខខណ្ឌដែលគ្មានអុកស៊ីសែន ដែលជាទូទៅតែងតែបញ្ចេញនូវឧស្ម័នដែលមានក្លិនស្អុយ (ដូចជាឧស្ម័នមេតាន ឬស៊ុលហ្វួ) ហើយអាចយកមកប្រើជាឧស្ម័នជីវឧស្ម័នបាន។ | ប្រៀបដូចជាការផ្អាប់ទុកម្ហូបអាហារក្នុងប្រអប់បិទជិតរហូតដល់វាជូរផ្អូម ហើយនៅពេលបើកមកមានក្លិនស្អុយភាយចេញមកក្រៅខ្លាំង។ |
| Stratified random sampling | វិធីសាស្ត្រជ្រើសរើសសំណាកសម្រាប់ធ្វើការស្រាវជ្រាវ ដោយការបែងចែកប្រជាជនជាក្រុមៗ (ឬស្រទាប់) ទៅតាមលក្ខណៈណាមួយ (ឧទាហរណ៍ តាមភូមិ ឬសង្កាត់) រួចទើបធ្វើការចាប់ឆ្នោតជ្រើសរើសតំណាងចេញពីក្រុមនីមួយៗតាមសមាមាត្រ។ | ដូចជាការជ្រើសរើសសិស្សតំណាងសាលា ដោយតម្រូវឱ្យចាប់ឆ្នោតរើសសិស្សពីថ្នាក់ទី១០ ទី១១ និងទី១២ ក្នុងចំនួនសមាមាត្រគ្នា ជាជាងការរើសយកតែសិស្សពីថ្នាក់ណាមួយទាំងអស់។ |
| One-way ANOVA | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើសម្រាប់ប្រៀបធៀបមធ្យមភាគនៃទិន្នន័យ ដើម្បីស្វែងរកមើលថាតើមានភាពខុសគ្នាយ៉ាងសំខាន់រវាងក្រុមចាប់ពីបីឡើងទៅ ឬអត់ (ឧទាហរណ៍ ការប្រៀបធៀបអាកប្បកិរិយាផ្អែកលើកម្រិតសិក្សា៣កម្រិតផ្សេងគ្នា)។ | ប្រៀបដូចជាការយកពិន្ទុប្រឡងមធ្យមរបស់សិស្សពី ៣ថ្នាក់ផ្សេងគ្នាមកប្រៀបធៀបមើលថា តើថ្នាក់ណាមួយដែលរៀនពូកែជាងគេ ឬក៏មានកម្រិតប្រហាក់ប្រហែលគ្នា។ |
| Post hoc | ការធ្វើតេស្តស្ថិតិបន្ថែម (ឧទាហរណ៍ តេស្ត LSD) ដែលត្រូវធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីការធ្វើតេស្ត ANOVA បានបង្ហាញថាមានភាពខុសគ្នារួចហើយ ដើម្បីរកឱ្យឃើញច្បាស់ថាតើភាពខុសគ្នានោះកើតឡើងរវាងក្រុមណាមួយ និងក្រុមណាមួយពិតប្រាកដ។ | ដូចជាពេលយើងដឹងថាក្នុងចំណោមផ្លែប៉ោម ៣កន្ត្រក មានកន្ត្រកដែលខូច យើងត្រូវយកកន្ត្រកទាំងនោះមកប្រៀបធៀបគ្នាម្តងមួយគូៗ ដើម្បីរកឱ្យឃើញថាគូណាដែលខុសគ្នាខ្លាំងជាងគេ។ |
| Coefficient alpha | ជារង្វាស់ស្ថិតិ (ត្រូវបានស្គាល់ថា Cronbach's alpha) ប្រើសម្រាប់វាស់ស្ទង់ភាពជឿជាក់ (Reliability) នៃកម្រងសំណួរ ដើម្បីធានាថាសំណួរទាំងអស់ក្នុងកម្រងសំណួរនោះមានភាពស៊ីចង្វាក់គ្នា និងអាចវាស់វែងគោលដៅបានត្រឹមត្រូវ។ | ប្រៀបដូចជាការសាកល្បងភ្លក់រសជាតិសម្លរបន្តិចសិន ដើម្បីដឹងថាវាមានរសជាតិស៊ីចង្វាក់គ្នាឬនៅ មុននឹងសម្រេចចិត្តដួសយកទៅរៀបចំដាក់ជូនភ្ញៀវបរិភោគ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
