បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការវាស់វែង និងគ្រប់គ្រងការបំភាយឧស្ម័នកម្រិត៣ (Scope 3 emissions) ដែលមានភាពស្មុគស្មាញក្នុងការគណនា ប៉ុន្តែមានសារៈសំខាន់បំផុតក្នុងការវាយតម្លៃកាបូនហ្វូតព្រីន (Carbon Footprint) នៃខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ទាំងមូល។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានអនុវត្តវិធីសាស្ត្រត្រួតពិនិត្យអក្សរសិល្ប៍ជាប្រព័ន្ធ (Systematic Literature Review) ដើម្បីវិភាគនិន្នាការនៃការស្រាវជ្រាវទាក់ទងនឹងការបំភាយឧស្ម័នដោយប្រយោល។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Life Cycle Assessment (LCA) / Bottom-up approach ការវាយតម្លៃវដ្តជីវិត (LCA) / អភិក្រមពីក្រោមឡើងលើ |
អនុញ្ញាតឱ្យមានការវាយតម្លៃពេញលេញពីដើមដល់ចប់ (Cradle-to-grave) នៃខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ និងជួយកំណត់ចំណុចសំខាន់ៗដែលត្រូវការកាត់បន្ថយកាបូនប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ | ទាមទារទិន្នន័យជាក់លាក់ច្រើនពីអ្នកផ្គត់ផ្គង់ ដែលជារឿយៗពិបាកប្រមូល និងខ្វះតម្លាភាព។ | ជួយតាមដាន និងវាស់វែងការបំភាយឧស្ម័នផ្ទាល់និងដោយប្រយោលបានយ៉ាងល្អិតល្អន់សម្រាប់ផលិតផលនីមួយៗ។ |
| Input-Output (IO) / Multi-Regional Input-Output (MRIO) Models ម៉ូដែលធាតុចូល-ធាតុចេញ (IO) និង MRIO / អភិក្រមពីលើចុះក្រោម |
ប្រើប្រាស់ប្រតិបត្តិការរូបិយវត្ថុតាមវិស័យ និងទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច ដើម្បីគណនាភាពអាស្រ័យគ្នានៃឧស្សាហកម្ម និងលំហូរធនធានជាសកលបានយ៉ាងទូលំទូលាយ។ | អាចខ្វះភាពជាក់លាក់ (Granularity) និងភាពលម្អិតសម្រាប់កម្រិតស្ថាប័ននីមួយៗ ឬផលិតផលជាក់លាក់។ | ផ្តល់នូវរូបភាពរួម និងទូលំទូលាយអំពីការបំភាយកាបូនកម្រិតឧស្សាហកម្ម និងវាយតម្លៃលំហូរហិរញ្ញវត្ថុភ្ជាប់នឹងការបំភាយកាបូន។ |
| Hybrid Screening Models (EEIO + Process data) ម៉ូដែលកូនកាត់ (រួមបញ្ចូល EEIO ជាមួយទិន្នន័យដំណើរការ) |
ផ្តល់នូវភាពជាក់លាក់កាន់តែខ្ពស់ ដោយរួមបញ្ចូលទស្សនវិស័យទាំងភូមិសាស្ត្រតំបន់ និងទិន្នន័យផលិតកម្មជាក់លាក់តាមវិស័យនីមួយៗ។ | ទាមទារធនធានមនុស្សដែលមានជំនាញខ្ពស់ និងភាពស្មុគស្មាញខ្លាំងក្នុងការរួមបញ្ចូលប្រភពទិន្នន័យផ្សេងៗគ្នា។ | អនុញ្ញាតឱ្យកំណត់អត្តសញ្ញាណចំណុចបញ្ចេញឧស្ម័នចម្បងៗ (Hotspots) នៅក្នុងខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់សកល និងតំបន់បានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រវាយតម្លៃការបំភាយឧស្ម័ន Scope 3 ទាមទារឱ្យមានការវិនិយោគយ៉ាងសំខាន់ទៅលើធនធានមនុស្ស ការបណ្តុះបណ្តាល និងបច្ចេកវិទ្យាដើម្បីកាត់បន្ថយឧបសគ្គផ្នែកទិន្នន័យ។
ការសិក្សានេះភាគច្រើនផ្តោតលើទីក្រុងធំៗ (Megacities នៅចិននិងជប៉ុន) និងខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់របស់ប្រទេសសមាជិក G20 ដែលតែងតែផ្លាស់ប្តូរទីតាំងផលិតកម្មដែលប៉ះពាល់បរិស្ថានទៅកាន់ប្រទេសមានចំណូលទាប។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាដែលជាប្រទេសទទួលយកការផលិត និងពឹងផ្អែកលើកម្លាំងពលកម្ម តថភាពនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងការយល់ដឹងពីសម្ពាធអន្តរជាតិជុំវិញរង្វាស់ Scope 3 ដែលអាចរុញច្រានឱ្យរោងចក្រក្នុងស្រុកត្រូវតែគោរពតាមស្តង់ដារតឹងរ៉ឹងថ្មីៗ។
ការយល់ដឹងអំពីវិធីសាស្ត្រគណនា Scope 3 គឺមានភាពចាំបាច់ និងមានប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការរៀបចំខ្លួនរក្សាភាពប្រកួតប្រជែងសម្រាប់ការនាំចេញទៅកាន់ទីផ្សារអន្តរជាតិ។
សរុបមក ការជំរុញតម្លាភាពទិន្នន័យ និងសមត្ថភាពគណនា Scope 3 មិនត្រឹមតែជួយការពារបរិស្ថានប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែគឺជាយុទ្ធសាស្ត្ររស់រានមានជីវិតសម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាក្នុងទីផ្សារសកលដែលកំពុងបដិវត្តន៍ឆ្ពោះទៅរកសេដ្ឋកិច្ចបៃតង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Scope 3 emissions | គឺជាការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ដោយប្រយោលដែលកើតឡើងនៅតាមបណ្តោយខ្សែសង្វាក់តម្លៃរបស់ស្ថាប័នមួយ រួមមានទាំងអ្នកផ្គត់ផ្គង់វត្ថុធាតុដើម ការដឹកជញ្ជូន និងការប្រើប្រាស់ផលិតផលសម្រេចដោយអតិថិជន ដែលស្ថាប័ននោះមិនបានគ្រប់គ្រងផ្ទាល់។ | ដូចជាការគិតគូរពីសំរាមដែលអ្នកដទៃបង្កើតឡើងដោយសារតែការផលិតទំនិញដែលអ្នកបានទិញយកមកប្រើប្រាស់។ |
| Carbon Footprint | គឺជារង្វាស់សរុបនៃបរិមាណឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ (ជាពិសេសកាបូនឌីអុកស៊ីត) ដែលត្រូវបានបញ្ចេញទៅក្នុងបរិយាកាសដោយសារសកម្មភាពរបស់បុគ្គល ស្ថាប័ន ឬការផលិតផលិតផលណាមួយ។ | ដូចជាស្នាមជើងប្រឡាក់ភក់ដែលអ្នកបន្សល់ទុកនៅលើឥដ្ឋរាល់ពេលអ្នកដើរ តំណាងឱ្យទំហំនៃការបំផ្លាញបរិស្ថានដែលអ្នកបានបង្កើត។ |
| Life Cycle Assessment (LCA) | គឺជាវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់បរិស្ថាននៃផលិតផលមួយតាំងពីដំណាក់កាលបូមយកវត្ថុធាតុដើម ការផលិត ការប្រើប្រាស់ រហូតដល់ការបោះចោលនៅចុងបញ្ចប់នៃវដ្តជីវិតរបស់វា (ពីកម្រាលអង្រឹងដល់ផ្នូរ)។ | ដូចជាការសរសេរប្រវត្តិរូបសង្ខេបរបស់មនុស្សម្នាក់តាំងពីថ្ងៃកើតរហូតដល់ថ្ងៃស្លាប់ ដើម្បីមើលថាតើគាត់បានធ្វើអ្វីខ្លះពេញមួយជីវិត។ |
| Multi-Regional Input-Output Model (MRIO) | គឺជាម៉ូដែលសេដ្ឋកិច្ចដែលប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពាណិជ្ជកម្ម និងលំហូរហិរញ្ញវត្ថុរវាងតំបន់ ឬប្រទេសផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីតាមដាន និងប៉ាន់ស្មានការបំភាយកាបូនដែលបង្កឡើងដោយខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់សកល។ | ដូចជាផែនទីបណ្តាញពីងពាងដែលតាមដានថាលុយនិងទំនិញហូរពីប្រទេសមួយទៅប្រទេសមួយទៀតតាមផ្លូវណាខ្លះ ហើយបន្សល់កាបូនប៉ុន្មានតាមផ្លូវនោះ។ |
| Environmentally extended input-output (EEIO) | គឺជាការវិភាគដែលរួមបញ្ចូលទិន្នន័យបរិស្ថាន (ដូចជាការបំភាយកាបូន) ទៅក្នុងតារាងសេដ្ឋកិច្ចស្តង់ដារ ដើម្បីមើលថាវិស័យនីមួយៗក្នុងសេដ្ឋកិច្ចប្រើប្រាស់ធនធាន និងបញ្ចេញកាកសំណល់កម្រិតណា។ | ដូចជាការបន្ថែមជួរឈរ "តម្លៃបរិស្ថាន" ទៅក្នុងវិក័យប័ត្រទិញទំនិញប្រចាំថ្ងៃរបស់អ្នក ដើម្បីដឹងថាការចាយវាយរបស់អ្នកប៉ះពាល់បរិស្ថានប៉ុនណា។ |
| Homomorphic encryption | គឺជាបច្ចេកវិទ្យាអ៊ិនគ្រីប (ចាក់សោ) ទិន្នន័យកម្រិតខ្ពស់ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យគេអាចធ្វើការគណនាលើទិន្នន័យនោះបានដោយមិនចាំបាច់ដោះសោ ឬមើលឃើញទិន្នន័យដើមឡើយ ដែលជួយការពារការសម្ងាត់ពាណិជ្ជកម្មរបស់អ្នកផ្គត់ផ្គង់ពេលវាស់វែងកាបូន។ | ដូចជាការឱ្យជាងជួសជុលនាឡិកាធ្វើការជួសជុលម៉ាស៊ីនខាងក្នុងតាមរយៈប្រអប់ស្រោមដៃបិទជិត ដោយមិនអាចប៉ះផ្ទាល់ ឬយកគ្រឿងបន្លាស់នោះចេញមកក្រៅបាន។ |
| Systematic Literature Review (SLR) | គឺជាវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវបែបវិទ្យាសាស្ត្រមួយ ដែលប្រមូល វាយតម្លៃ និងសំយោគលទ្ធផលពីឯកសារស្រាវជ្រាវជាច្រើនដែលមានស្រាប់ ដោយប្រើប្រាស់លក្ខណៈវិនិច្ឆ័យច្បាស់លាស់ និងមានតម្លាភាព។ | ដូចជាការប្រមូលសៀវភៅធ្វើម្ហូបរាប់រយក្បាលមកច្របាច់បញ្ចូលគ្នា ដើម្បីរកមើលថាតើរូបមន្តធ្វើស៊ុបមួយណាដែលគេទទួលស្គាល់ថាឆ្ងាញ់ជាងគេបំផុត។ |
| Circular economy | គឺជាប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចដែលផ្តោតលើការកាត់បន្ថយកាកសំណល់ឱ្យនៅតិចបំផុត និងរក្សាការប្រើប្រាស់ធនធានឱ្យបានយូរតាមដែលអាចធ្វើទៅបាន តាមរយៈការប្រើប្រាស់ឡើងវិញ ការជួសជុល និងការកែច្នៃ។ | ដូចជាការយកខោអាវចាស់ៗដែលលែងពាក់មកកាត់ដេរជារបស់ប្រើប្រាស់ផ្សេងៗ ជំនួសឱ្យការបោះចោលទៅក្នុងធុងសម្រាម។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
