បញ្ហា (The Problem)៖ ការកើនឡើងនៃចំនួនប្រជាជន និងការដាំដុះដំណាំដែលពឹងផ្អែកខ្លាំងនៅក្នុងតំបន់ដីខ្ពស់នៃប្រទេសអេត្យូពី បានបណ្តាលឱ្យមានបញ្ហាសំណឹកដីយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដែលគំរាមកំហែងដល់ធនធានទឹក និងដីនៅក្នុងទីជម្រាលរងទឹកភ្លៀង Fincha។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់ឧបករណ៍វាយតម្លៃដី និងទឹកហៅថា ម៉ូដែល SWAT (Soil and Water Assessment Tool) ដើម្បីក្លែងធ្វើបរិមាណរំហូរទឹក និងទិន្នផលកំណកល្បាប់ក្នុងរយៈពេលវែង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| SWAT Model (Surface Runoff / Flow Simulation) ម៉ូដែល SWAT (ការក្លែងធ្វើរំហូរទឹកលើផ្ទៃ) |
មានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការចាប់យកការប្រែប្រួលតាមរដូវកាល និងបរិមាណទឹកហូរជាមធ្យមប្រចាំខែបានយ៉ាងល្អប្រសើរ។ វាឆ្លើយតបយ៉ាងច្បាស់លាស់ទៅនឹងព្រឹត្តិការណ៍ភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង។ | អាចប៉ាន់ស្មានទាបជាងការពិត (Underestimate) នូវលំហូរទឹកកំពូលក្នុងឆ្នាំខ្លះ ដោយសារការចែកចាយស្ថានីយវាស់ទឹកភ្លៀងមិនស្មើគ្នា និងភាពខ្វះចន្លោះនៃទិន្នន័យ។ | សម្រេចបានប្រសិទ្ធភាព ENS ស្មើនឹង ០.៧២ សម្រាប់ការក្រិត និង ០.៧៧ សម្រាប់សុពលភាព។ |
| SWAT Model (Sediment Yield Simulation using MUSLE) ម៉ូដែល SWAT (ការក្លែងធ្វើទិន្នផលកំណកល្បាប់ដោយសមីការ MUSLE) |
ផ្តល់នូវការប៉ាន់ស្មានបរិមាណកំណកល្បាប់ប្រចាំខែប្រកបដោយភាពជឿជាក់ខ្ពស់ ដែលមានប្រយោជន៍សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងទីជម្រាលរងទឹកភ្លៀង និងទប់ស្កាត់សំណឹកដី។ | អាចមានភាពល្អៀងខ្លះនៅរដូវវស្សា ដោយសារកង្វះការបញ្ចូលទិន្នន័យនៃការប្រើប្រាស់ទឹកពីអាងស្តុកទឹកដោយផ្ទាល់ (ដូចជាកសិកម្ម និងការផ្គត់ផ្គង់ទឹក)។ | សម្រេចបានប្រសិទ្ធភាព ENS ស្មើនឹង ០.៨០ សម្រាប់ការក្រិត និង ០.៧៨ សម្រាប់សុពលភាព។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការប្រើប្រាស់ម៉ូដែល SWAT ទាមទារការប្រមូលទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រ អាកាសធាតុប្រវត្តិសាស្ត្រ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រដែលមានសមត្ថភាពដំណើរការការវិភាគលំហរទិន្នន័យធំៗ។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើទិន្នន័យអាកាសធាតុពីស្ថានីយវាស់វែងដែលមិនមានការចែកចាយស្មើគ្នានៅក្នុងទីជម្រាលរងទឹកភ្លៀង Fincha ប្រទេសអេត្យូពី ដែលអាចបណ្តាលឱ្យមានភាពលម្អៀងក្នុងការតំណាងបរិមាណទឹកភ្លៀងក្នុងតំបន់។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា បញ្ហានេះមានសារៈសំខាន់ណាស់ ព្រោះតំបន់ទីជម្រាលនានា (ដូចជាជួរភ្នំក្រវាញ) ក៏ជួបប្រទះនឹងកង្វះខាតស្ថានីយឧតុនិយមផងដែរ ដែលទាមទារឱ្យមានការប្រុងប្រយ័ត្នក្នុងការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យទឹកភ្លៀង ដើម្បីចៀសវាងការប៉ាន់ស្មានខុសពីការពិត។
វិធីសាស្ត្រប្រើប្រាស់ម៉ូដែល SWAT នេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងធនធានទឹក និងដីនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងតំបន់ដែលមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង និងការកាប់ឆ្ការព្រៃឈើ។
ម៉ូដែល SWAT គឺជាឧបករណ៍ដ៏មានសក្តានុពលសម្រាប់អ្នកធ្វើគោលនយោបាយនៅកម្ពុជា ក្នុងការរៀបចំផែនការអភិវឌ្ឍន៍អាងទន្លេ និងកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃសំណឹកដីប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| SWAT Model (ម៉ូដែល SWAT / ឧបករណ៍វាយតម្លៃដី និងទឹក) | វាជាកម្មវិធីកុំព្យូទ័រដែលប្រើសម្រាប់ក្លែងធ្វើ និងព្យាករណ៍ពីចលនាទឹក ការហូរច្រោះដី និងការបាត់បង់សារធាតុចិញ្ចឹមនៅក្នុងតំបន់ទីជម្រាលរងទឹកភ្លៀងណាមួយ ក្រោមលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងការប្រើប្រាស់ដីផ្សេងៗគ្នា។ | វាដូចជាហ្គេមក្លែងធ្វើកសិដ្ឋាន ឬទីក្រុងអញ្ចឹង ដែលអ្នកអាចផ្លាស់ប្តូរប្រភេទដី ឬអាកាសធាតុ ដើម្បីមើលថាតើទឹកជំនន់ ឬសំណឹកដីនឹងកើតឡើងយ៉ាងដូចម្តេចនៅពេលអនាគត។ |
| Sediment yield (ទិន្នផលកំណកល្បាប់) | វាគឺជាបរិមាណសរុបនៃភាគល្អិតដីខ្សាច់ ឬភក់ ដែលត្រូវបានហូរនាំដោយទឹកភ្លៀង ឬចរន្តទឹកចេញពីផ្ទៃដី ទៅកកកុញនៅក្នុងទន្លេ ស្ទឹង ឬអាងស្តុកទឹកក្នុងរយៈពេលជាក់លាក់ណាមួយ។ | វាដូចជាបរិមាណកម្ទេចកម្ទី និងដីភក់ដែលត្រូវទឹកលាងចេញពីទីធ្លាមុខផ្ទះរបស់អ្នក ហូរចូលទៅកកស្ទះក្នុងលូ បន្ទាប់ពីមេឃភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងរួច។ |
| Nash-Sutcliffe efficiency (ប្រសិទ្ធភាព Nash-Sutcliffe / ENS) | វាជារូបមន្តស្ថិតិដែលគេប្រើសម្រាប់វាយតម្លៃថាតើលទ្ធផលដែលគណនាបានពីម៉ូដែលកុំព្យូទ័រ មានភាពត្រឹមត្រូវ និងស៊ីគ្នាជាមួយទិន្នន័យជាក់ស្តែងដែលវាស់វែងបានក្នុងធម្មជាតិកម្រិតណា (តម្លៃកាន់តែខិតជិត ១ គឺម៉ូដែលកាន់តែល្អ)។ | វាប្រៀបដូចជាពិន្ទុនៃការបាញ់ស៊ីបអញ្ចឹង បើអ្នកបាញ់កាន់តែចំកណ្តាលស៊ីប (តម្លៃខិតជិត ១) នោះមានន័យថាការទស្សន៍ទាយរបស់អ្នកកាន់តែត្រឹមត្រូវ។ |
| Hydrological Response Units (ឯកតាឆ្លើយតបជលសាស្ត្រ / HRUs) | វាគឺជាការបំបែកផ្ទៃដីធំមួយទៅជាចំណែកតូចៗដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នា (មានប្រភេទដី ជម្រាល និងគម្របដីដូចគ្នា) ដើម្បីងាយស្រួលដល់ម៉ូដែលកុំព្យូទ័រក្នុងការគណនាចលនាទឹក និងសំណឹកដីឱ្យកាន់តែលម្អិតនិងជាក់លាក់។ | វាស្រដៀងនឹងការបែងចែកសិស្សក្នុងសាលាជាថ្នាក់តូចៗតាមកម្រិតចំណេះដឹង ដើម្បីងាយស្រួលដល់គ្រូក្នុងការបង្រៀនឱ្យចំគោលដៅអញ្ចឹងដែរ។ |
| Digital elevation model (គំរូកម្ពស់ឌីជីថល / DEM) | វាគឺជាទិន្នន័យផែនទី 3D ដែលបង្ហាញពីភាពខ្ពស់ទាបនៃផ្ទៃដី ដែលជួយឱ្យកម្មវិធីកុំព្យូទ័រអាចដឹងពីកម្រិតជម្រាលភ្នំ និងកំណត់ទិសដៅដែលទឹកនឹងត្រូវហូរចុះពីទីខ្ពស់មកទាប។ | វាប្រៀបដូចជាការយកសន្លឹកកៅស៊ូមកគ្របពីលើដុំថ្មតូចធំ ដើម្បីមើលថាតើផ្ទៃខាងលើមានរាងគ្រលុក និងខ្ពស់ទាបបែបណា។ |
| Curve number (លេខកោង / CN) | វាគឺជាប៉ារ៉ាម៉ែត្រជលសាស្ត្រសម្រាប់វាស់ស្ទង់ថាតើទឹកភ្លៀងនឹងជ្រាបចូលទៅក្នុងដី ឬហូរ tràn លើផ្ទៃដី។ ដីដែលមានតម្លៃ CN ខ្ពស់ (ឧ. ទីក្រុងចាក់បេតុង) មានន័យថាទឹកហូរលើផ្ទៃច្រើនជាងជ្រាបចូលក្នុងដី។ | វាដូចជាការចាក់ទឹកលើអេប៉ុង (CN ទាប ព្រោះទឹកជ្រាបច្រើន) ធៀបនឹងការចាក់ទឹកលើកញ្ចក់ (CN ខ្ពស់ ព្រោះទឹកហូរចេញទាំងអស់មិនមានជ្រាប)។ |
| Modified Universal Soil Loss Equation (សមីការបាត់បង់ដីសកលកែច្នៃ / MUSLE) | ជារូបមន្តគណិតវិទ្យាដែលប្រើប្រាស់កម្លាំងបរិមាណនិងល្បឿនទឹកហូរ ដើម្បីគណនាប៉ាន់ស្មានបរិមាណដីដែលត្រូវបានហូរច្រោះចេញពីទីតាំងណាមួយ ជំនួសឱ្យការប្រើប្រាស់ត្រឹមតែកម្លាំងទឹកភ្លៀងធ្លាក់។ | វាដូចជារូបមន្តសម្រាប់ទស្សន៍ទាយថាតើទឹកបាញ់ពីទុយោខ្លាំងប៉ុនណា ទើបអាចរុញច្រានដុំថ្ម ឬដីខ្សាច់ចេញពីទីធ្លារបស់អ្នកបាន។ |
| Model calibration (ការក្រិតតាមខ្នាតម៉ូដែល) | វាគឺជាដំណើរការនៃការកែតម្រូវទិន្នន័យ និងប៉ារ៉ាម៉ែត្រនៅក្នុងកម្មវិធីកុំព្យូទ័ររហូតទាល់តែលទ្ធផលដែលវាទស្សន៍ទាយបាន មានភាពជិតស្និទ្ធបំផុតទៅនឹងទិន្នន័យជាក់ស្តែងដែលបានវាស់វែងពីធម្មជាតិពីមុនមក។ | វាដូចជាការចាក់សារេខ្សែហ្គីតាឱ្យត្រូវសម្លេងជាមុនសិន មុនពេលចាប់ផ្តើមប្រគុំតន្ត្រី ដើម្បីឱ្យបទចម្រៀងស្តាប់ទៅពីរោះ និងមិនឆ្គង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
