បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាសំណឹកដីធ្ងន់ធ្ងរ និងកម្រិតកំណកដីខ្ពស់នៅក្នុងតំបន់ទីជម្រាលទឹក Fincha នៃប្រទេសអេត្យូពី ដែលបណ្តាលមកពីកំណើនប្រជាជន និងការធ្វើកសិកម្មដែលធ្វើឱ្យរេចរឹលគុណភាពដី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានអនុវត្តឧបករណ៍វាយតម្លៃដីនិងទឹក (SWAT model) ដើម្បីក្លែងធ្វើបរិមាណរំហូរទឹក និងទិន្នផលកំណកដី ដោយប្រើទិន្នន័យចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨៥ ដល់ ២០០៦។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| SWAT Model (SCS-CN and MUSLE methods) គំរូ SWAT (សមីការ SCS-CN និង MUSLE) |
មានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការធ្វើសមាហរណកម្មទិន្នន័យច្រើនប្រភេទ និងអាចវាយតម្លៃដំណើរការបរិស្ថានចម្រុះក្នុងតំបន់ទីជម្រាលទឹកធំៗប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ ចំណេញពេលវេលាជាងការចុះវាស់វែងផ្ទាល់។ | ទាមទារទិន្នន័យបញ្ចូលច្រើននិងមានភាពលម្អិតខ្ពស់ (ទិន្នន័យអាកាសធាតុ ដី គម្របព្រៃឈើ) ព្រមទាំងត្រូវការចំណេះដឹងជំនាញក្នុងការកំណត់និងកែតម្រូវប៉ារ៉ាម៉ែត្រ (Calibration)។ | ផ្តល់លទ្ធផលប៉ាន់ប្រមាណទិន្នផលកំណកដីប្រចាំខែបានយ៉ាងសុក្រឹត ដោយមានតម្លៃ R² = 0.82 និង ENS = 0.80 ក្នុងដំណាក់កាលកែតម្រូវ (Calibration)។ |
| Conventional Hydrological Monitoring Methods វិធីសាស្ត្រវាស់វែងជលសាស្ត្រតាមបែបប្រពៃណី |
ផ្តល់ទិន្នន័យជាក់ស្តែងនិងពិតប្រាកដពីទីតាំងផ្ទាល់ ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏សំខាន់សម្រាប់ការផ្ទៀងផ្ទាត់និងវាយតម្លៃភាពត្រឹមត្រូវរបស់ម៉ូដែលកុំព្យូទ័រ។ | ចំណាយថវិកា និងពេលវេលាច្រើន ជាពិសេសមានការលំបាកក្នុងការអនុវត្តនៅតំបន់ដាច់ស្រយាល ឬតំបន់ដែលមានភូមិសាស្ត្រស្មុគស្មាញ។ | ផ្តល់ទិន្នន័យគោល (Observed flow and sediment) សម្រាប់ផ្ទៀងផ្ទាត់ ដែលបង្ហាញថាទិន្នផលកំណកដីជាមធ្យមមាន 30.18 t/ha ក្នុងអំឡុងពេលកែតម្រូវម៉ូដែល។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តគំរូនេះទាមទារនូវទិន្នន័យទូលំទូលាយរយៈពេលវែង កម្មវិធីកុំព្យូទ័រជាក់លាក់ និងចំណេះដឹងជំនាញខ្ពស់ក្នុងការវិភាគប្រព័ន្ធជលសាស្ត្រ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ទីជម្រាលទឹក Fincha ក្នុងប្រទេសអេត្យូពី ដែលមានអាកាសធាតុមូសុងតំបន់ខ្ពង់រាប និងសណ្ឋានដីចោតខ្លាំង។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានអាកាសធាតុមូសុងតំបន់ត្រូពិច និងសណ្ឋានដីរាបស្មើច្រើន លក្ខណៈជលសាស្ត្រ និងប្រភេទដំណាំអាចមានភាពខុសគ្នា ដែលទាមទារការប្រមូលទិន្នន័យមូលដ្ឋានក្នុងស្រុកឱ្យបានច្បាស់លាស់មុននឹងអនុវត្តគំរូនេះ។
គំរូ SWAT នេះមានសារៈសំខាន់និងអាចយកមកអនុវត្តប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងធនធានទឹក និងដោះស្រាយបញ្ហាសំណឹកដីនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការប្រើប្រាស់ម៉ូដែលក្លែងធ្វើនេះ នឹងផ្តល់ជាឧបករណ៍គាំទ្រការសម្រេចចិត្តដ៏រឹងមាំមួយ សម្រាប់អ្នករៀបចំគោលនយោបាយនៅកម្ពុជាក្នុងការអភិវឌ្ឍធនធានទឹក និងកសិកម្មប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Soil and Water Assessment Tool (SWAT) (ឧបករណ៍វាយតម្លៃដីនិងទឹក) | ជាកម្មវិធីកុំព្យូទ័រ (ម៉ូដែល) ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ក្លែងធ្វើនិងវាយតម្លៃបរិមាណរំហូរទឹក ទិន្នផលកំណកដី និងការបាត់បង់សារធាតុចិញ្ចឹមនៅក្នុងតំបន់ទីជម្រាលទឹក ដោយផ្អែកលើការផ្លាស់ប្តូរនៃការប្រើប្រាស់ដី និងអាកាសធាតុ។ | វាដូចជាម៉ាស៊ីនទស្សន៍ទាយមួយដែលប្រាប់យើងថា តើនឹងមានទឹកនិងដីហូរច្រោះប៉ុន្មាននៅពេលមានភ្លៀងធ្លាក់លើតំបន់ណាមួយ ដោយផ្អែកលើប្រភេទដីនិងរុក្ខជាតិនៅទីនោះ។ |
| Sediment yield (ទិន្នផលកំណកដី) | ជាបរិមាណសរុបនៃភាគល្អិតដីនិងខ្សាច់ ដែលត្រូវបានទឹកហូរច្រោះ និងដឹកនាំចេញពីផ្ទៃដីនៃតំបន់ទីជម្រាលទឹកណាមួយ ទៅកាន់ទន្លេ ឬអាងស្តុកទឹកក្នុងរយៈពេលជាក់លាក់មួយ។ | ដូចជាការវាស់បរិមាណភក់ដែលហូរចេញពីទីធ្លាផ្ទះរបស់អ្នកចូលទៅក្នុងលូនៅពេលមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងម្តងៗ។ |
| Hydrological Response Units (HRUs) (ឯកតាឆ្លើយតបជលសាស្ត្រ) | ជាការបែងចែកតំបន់រងនៃទីជម្រាលទឹកទៅជាផ្នែកតូចៗ ដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នាទាំងស្រុងលើប្រភេទដី ការប្រើប្រាស់ដី និងកម្រិតជម្រាល ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការគណនារំហូរទឹកនិងសំណឹកដីនៅក្នុងម៉ូដែល SWAT។ | វាប្រៀបដូចជាការបែងចែកសិស្សក្នុងសាលាជាក្រុមៗ ដោយផ្អែកលើអាយុនិងកម្រិតថ្នាក់ ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការបង្រៀននិងគ្រប់គ្រង។ |
| Digital Elevation Model (DEM) (គំរូកម្ពស់ឌីជីថល) | ជាទិន្នន័យផែនទីរូបភាពបែប 3D ដែលបង្ហាញពីសណ្ឋានដីនិងកម្ពស់នៃផ្ទៃផែនដីធៀបនឹងនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ ដែលកម្មវិធីកុំព្យូទ័រប្រើដើម្បីកំណត់ព្រំប្រទល់ជម្រាលទឹក និងកំណត់ទិសដៅនៃការហូររបស់ទឹក។ | វាដូចជាផ្ទាំងគំនូរផែនទីផុស ដែលធ្វើឱ្យយើងដឹងថាត្រង់ណាជាកំពូលភ្នំ ហើយត្រង់ណាជាជ្រលងដីទាប ដើម្បីដឹងថាទឹកហូរទៅទីណា។ |
| Curve Number (CN) (លេខកោងប៉ាន់ស្មានរំហូរទឹក) | ជាប៉ារ៉ាម៉ែត្រមួយប្រើសម្រាប់ប៉ាន់ប្រមាណបរិមាណទឹកភ្លៀងដែលនឹងមិនជ្រាបចូលដីហើយក្លាយជារំហូរលើផ្ទៃដី ដោយពឹងផ្អែកលើប្រភេទដី និងគម្របដី (ឧទាហរណ៍៖ ដីព្រៃឈើមាន CN ទាប ចំណែកដីក្រាលបេតុងមាន CN ខ្ពស់)។ | វាដូចជាពិន្ទុវាយតម្លៃកម្រិតជ្រាបទឹករបស់អេប៉ុង បើអេប៉ុងនោះមានរន្ធច្រើន (CN ទាប) ទឹកមិនសូវហូរហៀរចេញទេ តែបើវាជាបន្ទះជ័រ (CN ខ្ពស់) ទឹកនឹងហូរចេញទាំងអស់នៅលើផ្ទៃ។ |
| Modified Universal Soil Loss Equation (MUSLE) (សមីការកែច្នៃគណនាសំណឹកដីសកល) | ជាសមីការគណិតវិទ្យាដែលម៉ូដែល SWAT ប្រើដើម្បីប៉ាន់ប្រមាណបរិមាណដីដែលហូរច្រោះនៅពេលមានភ្លៀងម្តងៗ ដោយផ្តោតលើការគណនាថាមពលនៃរំហូរទឹកផ្ទៃដីជាចម្បង ជាជាងបរិមាណទឹកភ្លៀងសុទ្ធសាធ។ | ដូចជារូបមន្តគណនាថាតើទឹកដែលបាញ់ចេញពីទុយោមានកម្លាំងខ្លាំងប៉ុណ្ណា ទើបអាចបាញ់កម្ទេចដីនៅលើឥដ្ឋឱ្យរបើកនិងហូរតាមទឹកបាន។ |
| Nash-Sutcliffe efficiency (ENS) (ប្រសិទ្ធភាពវាយតម្លៃភាពត្រឹមត្រូវ Nash-Sutcliffe) | ជាសូចនាករស្ថិតិដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីវាយតម្លៃថាតើលទ្ធផលដែលគណនាបានពីម៉ូដែល មានភាពស៊ីសង្វាក់គ្នាកម្រិតណាទៅនឹងទិន្នន័យជាក់ស្តែងដែលបានចុះវាស់។ តម្លៃ ENS កាន់តែកៀកនឹង ១ មានន័យថាម៉ូដែលកាន់តែមានសុក្រឹតភាពខ្ពស់។ | វាដូចជាពិន្ទុនៃការប្រឡងបាញ់ធ្នូ ដែលបញ្ជាក់ថាអ្នកបាញ់បានចំគោលដៅកណ្តាលកម្រិតណា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
