បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃកំណើនសំណល់រឹងនៅតំបន់ទេសចរណ៍សមុទ្រ ដោយផ្តោតលើការកាត់បន្ថយសំណល់ពីប្រភពដើមនៅកន្លែងស្នាក់នៅ Bo-Hin Farmstay ក្នុងខេត្ត Trang ប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានអនុវត្តនិងវាយតម្លៃលើវិធានការចំនួន ៥ ដើម្បីកាត់បន្ថយបរិមាណសំណល់រឹង ដោយប្រៀបធៀបទិន្នន័យមុន និងក្រោយពេលអនុវត្ត និងស្ទង់មតិការពេញចិត្តរបស់អ្នកពាក់ព័ន្ធ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Foam Box Reduction Measure វិធានការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ប្រអប់ស្នោ |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការលុបបំបាត់សំណល់ស្នោ ដោយតម្រូវឱ្យភ្ញៀវប្រើប្រាស់ប្រអប់បាយ (Tiffin carriers) ឬប្រអប់ដែលមិនប៉ះពាល់បរិស្ថាន។ | តម្រូវឱ្យមានការរឹតបន្តឹង និងការត្រួតពិនិត្យយ៉ាងតឹងរ៉ឹងពីសំណាក់អ្នកផ្តល់សេវា ដើម្បីកុំឱ្យភ្ញៀវទិញអាហារខ្ចប់ពីក្រៅចូលមក។ | កាត់បន្ថយបរិមាណប្រអប់ស្នោបានរហូតដល់ ៩៩,៣៨%។ |
| Plastic Bag Reduction Measure វិធានការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថង់ប្លាស្ទិក |
ងាយស្រួលអនុវត្តដោយការផ្តល់នូវកន្ត្រក ឬថង់ក្រណាត់សម្រាប់ភ្ញៀវដាក់សម្ភារៈពេលចេញទៅកម្សាន្តនៅសមុទ្រ។ | នៅតែមានបញ្ហាសំណល់ថង់ប្លាស្ទិកខ្លះៗនៅពេលយប់ ដោយសារការទិញទំនិញ ឬភេសជ្ជៈពីខាងក្រៅ។ | កាត់បន្ថយបរិមាណថង់ប្លាស្ទិកបាន ៩៨,៧៨%។ |
| Plastic Bottle Reduction Measure វិធានការកាត់បន្ថយដបទឹកប្លាស្ទិក |
កាត់បន្ថយការចំណាយលើការទិញទឹកដប ដោយការផ្តល់ធុងទឹកស្អាតរួម (Water dispensers) និងកែវដែលអាចប្រើប្រាស់ឡើងវិញបាន។ | ជួបការលំបាកចំពោះភ្ញៀវដែលមានអាយុក្រោម ២០ឆ្នាំ ដែលនៅតែចូលចិត្តទិញភេសជ្ជៈដបប្លាស្ទិកពីខាងក្រៅ។ | កាត់បន្ថយបរិមាណដបប្លាស្ទិកបាន ៩៦,៤៧%។ |
| Waste Sorting and Utilization ការបែងចែក និងទាញយកប្រយោជន៍ពីសំណល់ |
ផ្លាស់ប្តូរសំណល់សរីរាង្គទៅជាជីទឹក (Bio-fermented water) សម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងកសិដ្ឋាន និងងាយស្រួលគ្រប់គ្រងសំណល់ផ្សេងៗតាមប្រភេទ។ | ត្រូវការការយល់ដឹង និងការចូលរួមយ៉ាងសកម្មពីភ្ញៀវ ព្រមទាំងត្រូវរចនាធុងសំរាមឱ្យបានច្បាស់លាស់ និងទាក់ទាញ។ | អ្នកផ្តល់សេវា និងអ្នកទទួលសេវាមានការពេញចិត្តចំពោះការរៀបចំធុងសំរាមក្នុងកម្រិតមធ្យម ៤.៤៨ លើ ៥។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធានការទាំងនេះមិនទាមទារបច្ចេកវិទ្យាស្មុគស្មាញទេ ប៉ុន្តែទាមទារការវិនិយោគលើសម្ភារៈប្រើប្រាស់ជំនួស និងការប្តេជ្ញាចិត្តពីសហគមន៍ផ្តល់សេវា។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅ Bo-Hin Farmstay ស្រុក Sikao ខេត្ត Trang ប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើភ្ញៀវទេសចរ ១៨៥នាក់ និងអ្នកផ្តល់សេវា ៣៩នាក់ ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ២០១៧ ដល់ ២០១៩។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទទេសចរណ៍សហគមន៍ (Ecotourism) ដែលអាចមានភាពខុសគ្នាពីតំបន់ទេសចរណ៍ខ្នាតធំពាណិជ្ជកម្ម។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ របកគំហើញដែលបង្ហាញថាភ្ញៀវយុវវ័យក្រោម ២០ឆ្នាំ នៅតែបន្តប្រើប្រាស់ប្លាស្ទិក គឺជាចំណុចសំខាន់ដែលតំបន់ទេសចរណ៍នៅប្រទេសកម្ពុជាត្រូវយកចិត្តទុកដាក់ និងរកវិធីសាស្ត្រអប់រំបន្ថែម។
គោលការណ៍ណែនាំ និងវិធានការទាំងនេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពនៅក្នុងតំបន់ទេសចរណ៍សមុទ្រ និងសហគមន៍នៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការអនុវត្តវិធានការកាត់បន្ថយប្លាស្ទិក និងការកែច្នៃសំណល់នៅនឹងកន្លែង (On-site Management) នឹងជួយលើកកម្ពស់និរន្តរភាព និងកាត់បន្ថយបន្ទុកគ្រប់គ្រងសំរាមរបស់អាជ្ញាធរក្នុងវិស័យទេសចរណ៍សមុទ្រនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Marine Debris / Marine Litter | សំណល់ ឬកាកសំណល់ដែលមនុស្សបង្កើតឡើង ហើយត្រូវបានបោះចោល ឬហូរចូលទៅក្នុងសមុទ្រនិងតំបន់ឆ្នេរ ដែលបង្កផលប៉ះពាល់ដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីសមុទ្រ។ | ដូចជាសំរាមនៅក្នុងផ្ទះដែលយើងបោសចេញ ប៉ុន្តែនេះគឺជាសំរាមដែលហូរចូលទៅគររាយប៉ាយក្នុងសមុទ្រធំ។ |
| Index of Congruency (IOC) | ជារង្វាស់ស្ថិតិដែលប្រើដើម្បីវាយតម្លៃកម្រិតនៃភាពត្រឹមត្រូវ និងស៊ីសង្វាក់គ្នានៃកម្រងសំណួរ ដោយមានការត្រួតពិនិត្យ និងដាក់ពិន្ទុពីអ្នកជំនាញ។ | ដូចជាការឱ្យគ្រូៗជាច្រើននាក់ជួយពិនិត្យមើលវិញ្ញាសាប្រឡងថាតើវាស្របទៅនឹងមេរៀនដែលបានរៀន ឬអត់ មុននឹងយកទៅឱ្យសិស្សប្រឡងពិតប្រាកដ។ |
| Cronbach's Alpha | ជារង្វាស់ស្ថិតិសម្រាប់វាស់ស្ទង់ភាពជឿជាក់ (Reliability) ឬភាពសង្គតិភាពផ្ទៃក្នុងនៃកម្រងសំណួរស្ទង់មតិ ដើម្បីធានាថាសំណួរទាំងអស់វាស់ស្ទង់រឿងតែមួយ។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់ថាតើជញ្ជីងមួយអាចថ្លឹងទម្ងន់បានត្រឹមត្រូវ និងបង្ហាញលេខដដែលៗដែរឬទេ រាល់ពេលដែលយើងថ្លឹងរបស់ដដែល។ |
| Bioaccumulation | ដំណើរការនៃការកើនឡើងកំហាប់សារធាតុពុលនៅក្នុងខ្លួនសត្វ តាមរយៈការស៊ីបន្តគ្នាក្នុងខ្សែសង្វាក់អាហារ ឧទាហរណ៍ ការបំបែកប្លាស្ទិកតូចៗ (Microplastics) ដែលត្រីស៊ីចូលទៅ។ | ដូចជាការសន្សំបំណុលកាន់តែច្រើនឡើងៗពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃ រហូតដល់ថ្ងៃមួយមិនអាចសងរួចនិងជួបវិបត្តិធំ។ |
| Smothering of the Seabed | បាតុភូតដែលសំណល់រឹង ឬប្លាស្ទិកធ្លាក់ទៅគ្របដណ្តប់លើបាតសមុទ្រ ដែលរារាំងការដកដង្ហើម និងការផ្លាស់ប្តូរអុកស៊ីហ្សែនរបស់សត្វ និងរុក្ខជាតិរស់នៅបាតសមុទ្រ។ | ដូចជាការយកថង់ប្លាស្ទិកទៅគ្របពីលើរុក្ខជាតិនៅលើដី ធ្វើឱ្យវាមិនអាចដកដង្ហើម និងមិនអាចទទួលពន្លឺថ្ងៃបាន រួចក៏ងាប់បន្តិចម្តងៗ។ |
| Entanglement | ស្ថានភាពដែលសត្វសមុទ្រត្រូវជាប់ ឬរុំព័ទ្ធដោយសំណល់ ដូចជាសំណាញ់នេសាទចាស់ៗ ឬថង់ប្លាស្ទិក ដែលធ្វើឱ្យពួកវាមិនអាចហែលទឹកបាន របួស ឬងាប់។ | ដូចជាសត្វស្លាបដែលហោះទៅទាក់នឹងអន្ទាក់ ឬខ្សែអំបោះ ធ្វើឱ្យវាជាប់ផុងមិនអាចហោះហើររួច។ |
| Non-Combustible Waste | ប្រភេទសំណល់ដែលមិនអាចដុតបញ្ឆេះបាន ឬមានភាពលំបាកក្នុងការកម្ទេចដោយការប្រើកម្តៅ ដូចជា កញ្ចក់ លោហៈ និងកម្ទេចថ្ម។ | ដូចជាការព្យាយាមយកថ្ម ឬដុំដែកទៅដុតក្នុងភ្លើង ដែលវានឹងមិនឆេះក្លាយជាផេះឡើយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
