បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាស្រាវជ្រាវពីបញ្ហានៃការគ្រប់គ្រងសំណល់រឹង ដោយផ្តោតជាចម្បងទៅលើអាកប្បកិរិយានៃការបែងចែកសំរាមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋតាមខ្នងផ្ទះនៅក្នុងតំបន់សង្កាត់ណាប៉ា ខេត្តជលបុរី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវបែបស្ទង់មតិបរិមាណវិស័យ (Quantitative Survey Research) ដោយប្រមូលទិន្នន័យពីសំណាកពលរដ្ឋក្នុងមូលដ្ឋាន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Reject Principle (5R) គោលការណ៍បដិសេធ (Reject) |
ងាយស្រួលអនុវត្តដោយគ្រាន់តែផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ទិញទំនិញ ជួយកាត់បន្ថយសំណល់គ្រោះថ្នាក់ និងប្លាស្ទិកពីប្រភពដើម។ | ទាមទារឱ្យមានការយល់ដឹងច្បាស់លាស់ពីប្រភេទសម្ភារៈដែលបង្កការបំពុល និងសម្ភារៈជំនួសដែលអាចប្រើប្រាស់បាន។ | ទទួលបានពិន្ទុមធ្យមខ្ពស់ជាងគេ (2.70) ស្ថិតក្នុងកម្រិតអនុវត្តល្អបង្គួរ។ |
| Reuse Principle (5R) គោលការណ៍ប្រើប្រាស់ឡើងវិញ (Reuse) |
ជួយសន្សំសំចៃថវិកាប្រចាំថ្ងៃ និងកាត់បន្ថយបរិមាណសំរាមដែលត្រូវបញ្ចេញចោលទៅទីលានចាក់សំរាម។ | សម្ភារៈមួយចំនួនមានអាយុកាលខ្លី មិនអាចប្រើប្រាស់ឡើងវិញបានច្រើនដង និងអាចមានហានិភ័យផ្នែកអនាម័យប្រសិនបើមិនបានសម្អាតត្រឹមត្រូវ។ | ទទួលបានពិន្ទុមធ្យមទីពីរ (2.69) ស្ថិតក្នុងកម្រិតអនុវត្តល្អបង្គួរ។ |
| Repair Principle (5R) គោលការណ៍ជួសជុល (Repair) |
ជួយពន្យារអាយុកាលសម្ភារៈប្រើប្រាស់ក្នុងផ្ទះ និងកាត់បន្ថយការចំណាយទិញទំនិញថ្មី។ | ទាមទារឱ្យមានជំនាញ ឬចំណេះដឹងបច្ចេកទេសក្នុងការជួសជុល និងចំណាយពេលវេលា។ | ទទួលបានពិន្ទុមធ្យមទីបី (2.64) ស្ថិតក្នុងកម្រិតអនុវត្តល្អបង្គួរ។ |
| Reduce & Recycle Principles (5R) គោលការណ៍កាត់បន្ថយ និងកែច្នៃ (Reduce & Recycle) |
ជាយន្តការស្នូលក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាសំណល់រឹងប្រកបដោយចីរភាព និងអាចបង្កើតចំណូលបន្ថែមពីការលក់អេតចាយ។ | ទាមទារឱ្យមានហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធគាំទ្រ (ធុងបែងចែកសំរាម) ពេលវេលាក្នុងការញែក និងការយល់ដឹងពីរបៀបកែច្នៃ (ឧ. ការធ្វើជីកំប៉ុស)។ | ទទួលបានពិន្ទុមធ្យមទាបជាងគេ (2.35) ស្ថិតក្នុងកម្រិតអនុវត្តខ្សោយនៅឡើយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះពឹងផ្អែកជាចម្បងលើការប្រមូលទិន្នន័យតាមរយៈកម្រងសំណួរផ្ទាល់ និងការវិភាគទិន្នន័យដោយកម្មវិធីកុំព្យូទ័រ ដែលមិនទាមទារធនធានហិរញ្ញវត្ថុខ្ពស់នោះទេ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងសង្កាត់ណាប៉ា ខេត្តជលបុរី ប្រទេសថៃ ដែលជាតំបន់មានការលាយបញ្ចូលគ្នារវាងសហគមន៍លំនៅដ្ឋាន និងតំបន់ឧស្សាហកម្ម។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទសង្គមដែលប្រជាជនភាគច្រើនមានចំណូលមធ្យម ធ្វើការរោងចក្រ និងមានការអប់រំក្រោមបរិញ្ញាបត្រ។ សម្រាប់កម្ពុជា ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ព្រោះបរិបទនៃការអភិវឌ្ឍតំបន់ជាយក្រុង និងបញ្ហាសំរាមរោងចក្រមានភាពស្រដៀងគ្នាច្រើន។
វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវ និងរបកគំហើញនៃការសិក្សានេះ មានប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការរៀបចំគោលនយោបាយគ្រប់គ្រងសំរាមនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការយល់ដឹងពីកត្តាប្រជាសាស្ត្រដែលជះឥទ្ធិពលលើអាកប្បកិរិយាបែងចែកសំរាម ជួយឱ្យស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធនៅកម្ពុជាអាចដាក់ចេញនូវយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងសំណល់រឹងបានចំគោលដៅ និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Reject (5R Principle) | គោលការណ៍នៃការបដិសេធមិនប្រើប្រាស់វត្ថុដែលបង្កផលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន ដូចជាថង់ប្លាស្ទិក ឬប្រអប់ស្នោ ដោយងាកមកប្រើប្រាស់របស់ដែលអាចកែច្នៃ ឬប្រើឡើងវិញបាន ដើម្បីទប់ស្កាត់ការបង្កើតសំរាមពីប្រភពដើម។ | ដូចជាការនិយាយពាក្យថា 'ទេ អរគុណ' ទៅកាន់អ្នកលក់នៅពេលគេហុចថង់ប្លាស្ទិកឱ្យយើង រួចហុចថង់ក្រណាត់របស់យើងឱ្យគេដាក់ជំនួសវិញ។ |
| Sanitary Landfill | ទីលានចាក់សំរាមដែលត្រូវបានរៀបចំឡើងតាមស្តង់ដារបច្ចេកទេស ដោយមានការក្រាលបាតទប់ទឹកសំណល់មិនឱ្យជ្រាបចូលក្នុងដី និងមានប្រព័ន្ធប្រមូលឧស្ម័នភាយចេញពីសំរាម ដើម្បីការពារកុំឱ្យបំពុលបរិស្ថាន និងទឹកក្រោមដី។ | ដូចជាការទុកដាក់សំរាមក្នុងអាងបិទជិតមួយដ៏ធំដែលមានបាតការពារជ័រ ដើម្បីកុំឱ្យទឹកស្អុយជ្រាបរលួយដល់ដី និងទឹកអណ្តូងនៅខាងក្រៅ។ |
| Waste to energy | ដំណើរការនៃការបំប្លែងសំណល់រឹង ឬសំរាមទៅជាថាមពលអគ្គិសនី ឬកម្តៅ តាមរយៈការដុត ឬបច្ចេកវិទ្យាផ្សេងៗ ដែលជួយកាត់បន្ថយបរិមាណសំរាមដែលត្រូវយកទៅចោល និងបង្កើតជាថាមពលមានប្រយោជន៍។ | ដូចជាការយកអុស ឬធ្យូងមកដុតដើម្បីដាំទឹកពុះយកចំហាយទៅបង្វិលកង់ម៉ាស៊ីនភ្លើង ប៉ុន្តែទីនេះយើងប្រើសំរាមជំនួសវិញ។ |
| Stratified random sampling | វិធីសាស្ត្រជ្រើសរើសសំណាកក្នុងការស្រាវជ្រាវ ដោយបែងចែកប្រជាជនគោលដៅជាក្រុមតូចៗ (ឧទាហរណ៍ តាមភូមិ ឬសង្កាត់) ជាមុនសិន បន្ទាប់មកទើបធ្វើការជ្រើសរើសដោយចៃដន្យពីក្រុមនីមួយៗតាមសមាមាត្រ ដើម្បីឱ្យប្រាកដថាក្រុមទាំងអស់ត្រូវបានតំណាងយ៉ាងត្រឹមត្រូវ។ | ដូចជាការជ្រើសរើសសិស្សតំណាងសាលា ដោយតម្រូវឱ្យរើសតំណាងពីថ្នាក់ទី១០ ទី១១ និងទី១២ ចំនួនស្មើៗគ្នា ជាជាងបិទភ្នែករើសចៃដន្យទូទាំងសាលាដែលខ្លាចប៉ះតែសិស្សទី១២ទាំងអស់។ |
| Systematic sampling | ការជ្រើសរើសសំណាកដោយប្រើប្រព័ន្ធរាប់តាមចន្លោះថេរ។ ឧទាហរណ៍៖ ការជ្រើសរើសផ្ទះប្រជាពលរដ្ឋរៀងរាល់ផ្ទះទី ៥៤ សម្រាប់ការចុះអង្កេត ក្រោយពីបានចាប់ផ្តើមផ្ទះទីមួយដោយចៃដន្យ។ | ដូចជាការរាប់សិស្ស '១, ២, ៣... ១, ២, ៣...' ហើយជ្រើសរើសយកតែអ្នកដែលរាប់ចំលេខ ៣ ឱ្យចេញមកក្រៅដើម្បីធ្វើតេស្ត។ |
| One-way ANOVA | រូបមន្តស្ថិតិដែលប្រើសម្រាប់ធ្វើតេស្តប្រៀបធៀបមធ្យមភាគនៃទិន្នន័យ ដែលមានអថេរឯករាជ្យបែងចែកជាក្រុមខុសគ្នាលើសពីពីរឡើងទៅ (ឧទាហរណ៍៖ ប្រៀបធៀបអាកប្បកិរិយារវាងមនុស្សមានចំណូលទាប មធ្យម និងខ្ពស់) ថាតើមានភាពខុសគ្នាជាដុំកំភួនឬទេ។ | ដូចជាការដាក់កីឡាករ ៣ ក្រុមរត់ប្រណាំងគ្នា ដើម្បីរកមើលថាតើល្បឿនមធ្យមរបស់ក្រុមទាំង ៣ នោះ មានភាពខុសគ្នាដាច់ស្រឡះពីគ្នា ឬក៏ប្រហាក់ប្រហែលគ្នា។ |
| Post hoc test (LSD) | ជាវិធានការស្ថិតិបន្ថែមដែលត្រូវធ្វើក្រោយពេលដែលតេស្ត ANOVA បង្ហាញថាមានភាពខុសគ្នារវាងក្រុមជារួម។ វិធីសាស្ត្រ Least Significant Difference (LSD) នេះ ជួយចង្អុលបង្ហាញឱ្យច្បាស់ថា តើគូមួយណាពិតជាខុសគ្នា។ | បើ ANOVA ប្រាប់ថាសរុបមក 'សិស្ស ៣ ថ្នាក់នេះរៀនពូកែមិនស្មើគ្នាទេ' តេស្ត LSD គឺជាអ្នកដើរទៅវាស់លម្អិតប្រៀបធៀបមួយទល់នឹងមួយថា 'តើថ្នាក់A ពូកែជាងថ្នាក់B មែនទេ? ឬមួយថ្នាក់B ពូកែជាងថ្នាក់C?'។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
