បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះរៀបរាប់អំពីស្ថានភាព របាយ និងការគំរាមកំហែងដល់ប្រភេទថនិកសត្វធំៗនៅក្នុងតំបន់ព្រៃល្បោះ និងព្រៃស្រោងនៃភាគខាងកើតប្រទេសកម្ពុជា។ វាសង្កត់ធ្ងន់ទៅលើកង្វះខាតទិន្នន័យរយៈពេលវែង និងតម្រូវការបន្ទាន់សម្រាប់ការអភិរក្សនៅក្រៅតំបន់ស្នូល។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រមូលផ្តុំ និងវិភាគទិន្នន័យរូបថតសត្វព្រៃដែលថតបានក្នុងចន្លោះឆ្នាំ១៩៩៩ដល់២០០៧។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Camera Trapping Field Survey ការស្ទង់មតិដោយប្រើម៉ាស៊ីនថតស្វ័យប្រវត្តិ (Camera Trapping) |
មិនរំខានដល់សត្វព្រៃ អាចប្រមូលភស្តុតាងជារូបថតច្បាស់លាស់ និងអាចតាមដានសត្វដែលចេញរកស៊ីពេលយប់ ឬពិបាកជួបប្រទះ។ | ត្រូវការចំណាយខ្ពស់លើឧបករណ៍ មានហានិភ័យនៃការបាត់បង់ឬខូចខាតម៉ាស៊ីន និងម៉ាស៊ីនប្រើហ្វីលជំនាន់ចាស់មានកម្រិតក្នុងការថតរូប។ | ផ្តិតយករូបភាពសត្វព្រៃឯករាជ្យបានចំនួន ៣,០១៧ លើក ដែលមាន ៧៥ ប្រភេទ រួមទាំងប្រភេទរងការគំរាមកំហែងចំនួន ២៨ ប្រភេទ។ |
| Historical Data Digitization & Archiving ការធ្វើឌីជីថល និងរក្សាទុកទិន្នន័យប្រវត្តិសាស្ត្រ |
ជួយសង្គ្រោះទិន្នន័យចាស់ៗដែលមិនធ្លាប់បានបោះពុម្ពផ្សាយ និងបង្កើតជាមូលដ្ឋានទិន្នន័យសម្រាប់ការវិភាគការប្រែប្រួលអេកូឡូស៊ីរយៈពេលវែង។ | ទាមទារពេលវេលាច្រើនក្នុងការផ្ទៀងផ្ទាត់ និងងាយបាត់បង់ទិន្នន័យមេតា (ដូចជាទីតាំងជាក់លាក់) ដោយសារការផ្លាស់ប្តូរបុគ្គលិកនិងខ្វះប្រព័ន្ធផ្ទុកទិន្នន័យស្តង់ដារតាំងពីដើម។ | សង្គ្រោះ និងធ្វើឌីជីថលហ្វីលរូបថតជាង ៤០០ ដុំ និងបានចងក្រងកំណត់ត្រាសត្វខ្លាធំចុងក្រោយ និងវត្តមានក្របីព្រៃតែមួយគត់នៅឥណ្ឌូចិន។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាច្រើន រួមមានបរិក្ខារម៉ាស៊ីនថត ពេលវេលាប្រតិបត្តិការបេសកកម្មផ្ទាល់ ក៏ដូចជាធនធានមនុស្សជំនាញសម្រាប់ការគ្រប់គ្រង និងកំណត់អត្តសញ្ញាណសត្វ។
ការសិក្សានេះប្រមូលផ្តុំទិន្នន័យពីទីតាំងចំនួន ៩ នៅភាគខាងកើតប្រទេសកម្ពុជា (ខេត្តមណ្ឌលគិរី រតនគិរី ស្ទឹងត្រែង និងក្រចេះ) ដោយផ្តោតលើថនិកសត្វធំៗនៅក្នុងព្រៃល្បោះ និងព្រៃស្រោង។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះវាផ្តល់នូវទិន្នន័យគោល (Baseline Data) ជាប្រវត្តិសាស្ត្រអំពីវត្តមានសត្វព្រៃកម្រ មុនពេលមានការប្រែក្លាយទីជម្រកយ៉ាងគំហុក និងការបរបាញ់នាពេលបច្ចុប្បន្ន។
វិធីសាស្ត្រប្រមូលទិន្នន័យ និងលទ្ធផលនៃការសិក្សានេះ មានភាពចាំបាច់បំផុតសម្រាប់ការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រអភិរក្សនៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក លទ្ធផលស្រាវជ្រាវនេះមិនត្រឹមតែបញ្ជាក់ពីភាពសំបូរបែបនៃជីវចម្រុះនាពេលអតីតកាលប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងទាមទារឲ្យមានការយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់លើការគ្រប់គ្រងទិន្នន័យ និងការការពារតំបន់ព្រៃល្បោះដែលនៅសេសសល់ឱ្យបានតឹងរ៉ឹងបំផុត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Camera trapping (ការស្ទង់មតិដោយម៉ាស៊ីនថតស្វ័យប្រវត្តិ) | ជាបច្ចេកទេសស្រាវជ្រាវសត្វព្រៃ ដោយប្រើម៉ាស៊ីនថតបំពាក់សេនស័រចាប់កម្តៅឬចលនា ដើម្បីថតរូបសត្វដោយស្វ័យប្រវត្តិនៅពេលពួកវាដើរកាត់ ដោយមិនរំខានដល់សត្វទាំងនោះ និងអាចទុកចោលក្នុងព្រៃបានរាប់ខែ។ | ដូចជាការដាក់កាមេរ៉ាសុវត្ថិភាពតាមផ្លូវក្នុងព្រៃ ដែលថតរូបរាល់ពេលមានសត្វដើរកាត់អញ្ចឹងដែរ។ |
| Deciduous dipterocarp forest (ព្រៃល្បោះ) | ជាប្រភេទព្រៃឈើនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដែលមានរដូវប្រាំងនិងវស្សាច្បាស់លាស់ ដោយដើមឈើភាគច្រើនជ្រុះស្លឹកនៅរដូវប្រាំង និងមានស្មៅដុះនៅពីក្រោម ដែលជាជម្រកដ៏សំខាន់សម្រាប់សត្វស៊ីស្មៅធំៗដូចជា ទន្សោង និងរមាំង។ | ដូចជាសួនច្បារធំល្វឹងល្វើយដែលមានដើមឈើដុះរង្វើលៗ និងមានស្មៅដុះច្រើននៅរដូវវស្សា តែរាំងស្ងួតជ្រុះស្លឹកនៅរដូវប្រាំង។ |
| Cathemeral (សកម្មភាពទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ) | ជាលំនាំសកម្មភាពរបស់សត្វដែលអាចចេញរកស៊ី ឬធ្វើចលនាទាំងនៅពេលថ្ងៃ និងពេលយប់ ដោយមិនកំណត់ច្បាស់លាស់ថាជាសត្វសកម្មតែពេលថ្ងៃ (diurnal) ឬសកម្មតែពេលយប់ (nocturnal) នោះទេ។ | ប្រៀបដូចជាមនុស្សដែលធ្វើការងារឆ្លាស់វេនគ្នា ជួនកាលធ្វើការពេលថ្ងៃ ជួនកាលធ្វើការពេលយប់ដោយមិនមានម៉ោងកំណត់ច្បាស់លាស់។ |
| Globally threatened species (ប្រភេទសត្វរងការគំរាមកំហែងជាសកល) | ជាប្រភេទសត្វដែលត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ដោយអង្គការ IUCN ថាមានហានិភ័យខ្ពស់ក្នុងការផុតពូជពីភពផែនដី ដូចជាប្រភេទងាយរងគ្រោះ (Vulnerable) រងគ្រោះថ្នាក់ (Endangered) ឬរងគ្រោះថ្នាក់ជិតផុតពូជបំផុត (Critically Endangered)។ | ដូចជាបញ្ជីខ្មៅដែលព្រមានថាសត្វទាំងនេះជិតអស់ពីផែនដីហើយ បើយើងមិនជួយការពារទេ វានឹងបាត់បង់ជារៀងរហូត។ |
| Extirpated (ការផុតពូជក្នុងតំបន់) | ជាស្ថានភាពដែលប្រភេទសត្វណាមួយបានបាត់បង់វត្តមាន ឬស្លាប់អស់ទាំងស្រុងពីតំបន់ភូមិសាស្ត្រណាមួយជាក់លាក់ (ឧទាហរណ៍ ខ្លាធំនៅកម្ពុជា) ប៉ុន្តែនៅមានរស់រានមានជីវិតនៅតំបន់ផ្សេងទៀតលើពិភពលោក។ | ដូចជាទំនិញមួយប្រភេទដែលលែងមានលក់នៅក្នុងស្រុកយើងទៀតហើយ តែនៅមានលក់នៅប្រទេសផ្សេងអញ្ចឹង។ |
| Habitat specialists (សត្វតម្រូវទីជម្រកជាក់លាក់) | ជាប្រភេទសត្វដែលមានតម្រូវការទីជម្រកតឹងរ៉ឹង ពោលគឺវាអាចរស់រានបានតែនៅក្នុងបរិស្ថាន ឬប្រភេទព្រៃឈើណាមួយជាក់លាក់ប៉ុណ្ណោះ ហើយងាយរងគ្រោះបំផុតនៅពេលទីជម្រកនោះត្រូវបំផ្លាញ។ | ប្រៀបដូចជារុក្ខជាតិដែលដុះរស់បានតែនៅលើដីខ្សាច់ បើយកទៅដាំលើដីប្រភេទផ្សេងវានឹងងាប់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
