បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីឥទ្ធិពលនៃសកម្មភាពមនុស្ស (Anthropogenic factors) ដូចជាការកាប់ឈើ ការកាត់មែកឈើ និងការស៊ីស្មៅរបស់សត្វពាហនៈ ទៅលើភាពចម្រុះ និងភាពសម្បូរបែបនៃប្រភេទរុក្ខជាតិមានដើមរឹងនៅក្នុងតំបន់អភិរក្សខ្លា Sariska ប្រទេសឥណ្ឌា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការចុះស្ទង់មតិផ្ទាល់នៅទីតាំង ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវាស់វែងតាមប្រវែងខ្សែបន្ទាត់ និងការដាក់ឡូត៍គំរូនៅក្នុងតំបន់ឧទ្យានជាតិទំហំ ៨០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Ocular Observations (Field Counting) ការអង្កេតដោយផ្ទាល់ភ្នែក និងការរាប់ចំនួននៅទីវាល |
ងាយស្រួលអនុវត្តនៅទីវាល និងផ្តល់ទិន្នន័យមូលដ្ឋានពីចំនួនដើមឈើបានលឿន។ | មិនបានគិតពីកត្តាប្រូបាប៊ីលីតេនៃប្រភេទរុក្ខជាតិកម្រ និងពិបាកសន្និដ្ឋានជាលក្ខណៈវិទ្យាសាស្ត្រស៊ីជម្រៅ។ | រកឃើញចំនួនដើមឈើសរុបច្រើនបំផុតនៅតំបន់ភ្នំ Malajodka (៣៦៩ដើម) និងតិចបំផុតនៅ Kiraska (៩៣ដើម)។ |
| Statistical Estimation (EstimateSWin750) ការប៉ាន់ស្មានតាមបែបស្ថិតិដោយប្រើកម្មវិធីកុំព្យូទ័រ |
ផ្តល់លទ្ធផលច្បាស់លាស់តាមរយៈការគណនាសន្ទស្សន៍ជីវចម្រុះ (Chao diversity index) និងកាត់បន្ថយកំហុសពីការសង្កេតផ្ទាល់។ | ទាមទារចំណេះដឹងផ្នែកកម្មវិធីកុំព្យូទ័រ និងជំនាញស្ថិតិសម្រាប់ការវិភាគនិងបកស្រាយទិន្នន័យ។ | បង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថាភាពសម្បូរបែបនៃដើមឈើមានតម្លៃខ្ពស់បំផុត (៣២.៩៥±១៦.៤៤) នៅតំបន់ដែលមានការរំខានទាប និងទាបបំផុត (៦±០.៤៣) នៅតំបន់រំខានមធ្យម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការចុះវាស់វែងផ្ទាល់នៅទីវាល និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រដោយឥតគិតថ្លៃសម្រាប់ការវិភាគទិន្នន័យ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់អភិរក្សខ្លា Sariska ប្រទេសឥណ្ឌា ដែលជាតំបន់ព្រៃល្បោះរាំងស្ងួត (Tropical dry deciduous forest) ដោយផ្តោតលើការរំខានពីសហគមន៍ដែលពឹងផ្អែកលើការចិញ្ចឹមសត្វ និងប្រមូលផលព្រៃឈើ។ នេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះប្រទេសយើងមានតំបន់ព្រៃល្បោះធំៗ និងមានសហគមន៍មូលដ្ឋានដែលពឹងផ្អែកលើអនុផលព្រៃឈើស្រដៀងគ្នា។
វិធីសាស្ត្រចុះស្ទង់មតិនេះមានប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់ការគ្រប់គ្រង និងវាយតម្លៃសុខភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីនៅក្នុងតំបន់ការពារធម្មជាតិរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។
ការប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រនេះជួយដល់អ្នកធ្វើគោលនយោបាយកម្ពុជាក្នុងការបង្កើតយុទ្ធសាស្ត្រអភិរក្សដែលថ្លឹងថ្លែងរវាងការលើកស្ទួយជីវភាពសហគមន៍ និងការការពារជីវចម្រុះឱ្យបានគង់វង្ស។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Anthropogenic factors (កត្តាមនុស្ស) | សកម្មភាព ឬឥទ្ធិពលទាំងឡាយណាដែលបង្កឡើងដោយមនុស្ស ដែលធ្វើឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរដល់បរិស្ថានធម្មជាតិ ដូចជាការកាប់ឈើ ការយកសត្វទៅស៊ីស្មៅ និងការប្រមូលផលព្រៃឈើជាដើម។ | ដូចជាសកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃរបស់យើងដែលបន្សល់ទុកកាកសំណល់ ឬការបំផ្លិចបំផ្លាញ ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ផ្ទះរបស់អ្នកដទៃ (ជម្រកសត្វនិងរុក្ខជាតិ)។ |
| Species richness (ភាពសម្បូរបែបនៃប្រភេទ) | ការរាប់ចំនួនប្រភេទ (Species) ខុសៗគ្នានៃរុក្ខជាតិ ឬសត្វដែលរស់នៅក្នុងតំបន់ជាក់លាក់ណាមួយ ដោយមិនខ្វល់ថាប្រភេទនីមួយៗមានចំនួនប៉ុន្មានក្បាលឬប៉ុន្មានដើមនោះទេ។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនមុខម្ហូបដែលមាននៅលើតុ ដោយមិនខ្វល់ថាមហូបនីមួយៗមានបរិមាណតិចឬច្រើនកម្រិតណានោះទេ។ |
| Diversity (ភាពចម្រុះនៃប្រភេទ) | រង្វាស់ដែលគិតទាំងចំនួនប្រភេទខុសៗគ្នា (Richness) និងសមាមាត្រនៃចំនួនឯកត្តានៃប្រភេទនីមួយៗ (Evenness) នៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ដើម្បីបង្ហាញពីតុល្យភាពនៃជីវសាស្ត្រ។ | ដូចជាការមើលទៅលើតុអាហារដែលមានមុខម្ហូបច្រើនមុខ ហើយមុខម្ហូបនីមួយៗមានបរិមាណប្រហាក់ប្រហែលគ្នា មិនមែនមានតែបាយមួយចានធំ និងម្ហូបផ្សេងទៀតបន្តិចបន្តួចនោះទេ។ |
| Line transect (ខ្សែបន្ទាត់កាត់ចម្រុះ) | វិធីសាស្ត្រក្នុងការស្រាវជ្រាវអេកូឡូស៊ី ដោយការទាញខ្សែបន្ទាត់ត្រង់កាត់តាមតំបន់សិក្សា ហើយអ្នកស្រាវជ្រាវដើរតាមខ្សែនោះដើម្បីកត់ត្រាចំនួនសត្វ ឬរុក្ខជាតិដែលពួកគេមើលឃើញ ដើម្បីប៉ាន់ស្មានទិន្នន័យក្នុងតំបន់ធំ។ | ដូចជាការដើរតាមខ្សែបន្ទាត់មួយត្រង់កាត់កណ្តាលផ្សារ ដើម្បីរាប់ចំនួនតូបលក់ដូរ ជំនួសឱ្យការដើររាប់គ្រប់តូបទាំងអស់ក្នុងផ្សារ។ |
| Circular plots (ឡូត៍គំរូរាងរង្វង់) | ការកំណត់តំបន់ជារាងរង្វង់ដែលមានកាំជាក់លាក់មួយ (ឧ. កាំ ១០ម៉ែត្រ) សម្រាប់ធ្វើការវាស់វែង និងរាប់ចំនួនដើមឈើ ឬកម្រិតនៃការរំខាននៅក្នុងរង្វង់នោះ ដើម្បីតំណាងឱ្យតំបន់ទាំងមូល។ | ដូចជាការប្រើកែវពង្រីកដាក់លើផែនទីមួយចំណុច ដើម្បីមើលឱ្យច្បាស់នូវអ្វីដែលមាននៅត្រង់ចំណុចនោះ រួចយកទៅសន្និដ្ឋានសម្រាប់ផ្ទៃទាំងមូល។ |
| Biomass extraction (ការទាញយកជីវម៉ាស) | ការប្រមូលយកធនធានធម្មជាតិដែលមានជីវិត ឬធ្លាប់មានជីវិតចេញពីប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ដូចជាការកាប់អុស ការយកស្មៅឱ្យសត្វស៊ី ឬការប្រមូលផលអនុផលព្រៃឈើផ្សេងៗ។ | ដូចជាការដកប្រាក់សន្សំចេញពីធនាគារយកមកចាយវាយ ដែលធ្វើឱ្យប្រាក់ដើមថយចុះពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃ។ |
| Tropical dry deciduous forest (ព្រៃល្បោះរាំងស្ងួតតំបន់ត្រូពិក) | ប្រភេទព្រៃឈើនៅតំបន់ត្រូពិកដែលមានរដូវប្រាំងអូសបន្លាយពេលយូរ ហើយដើមឈើភាគច្រើនជ្រុះស្លឹកនៅរដូវប្រាំងដើម្បីរក្សាជាតិទឹកក្នុងដើមរបស់វា។ | ដូចជាការដែលយើងពាក់អាវរងារនៅរដូវរងារ ដើមឈើនៅព្រៃនេះ "ដោះខោអាវ" (ជ្រុះស្លឹក) នៅរដូវក្តៅដើម្បីការពារខ្លួនពីការបាត់បង់ជាតិទឹក។ |
| Chao diversity index (សន្ទស្សន៍ភាពចម្រុះ Chao) | រូបមន្តគណិតវិទ្យាផ្នែកស្ថិតិដែលគេប្រើសម្រាប់ប៉ាន់ស្មានចំនួនប្រភេទ (Species) ពិតប្រាកដនៅក្នុងបរិស្ថាន ដោយរួមបញ្ចូលទាំងប្រភេទកម្រដែលអ្នកស្រាវជ្រាវអាចនឹងមើលរំលងពេលចុះប្រមូលទិន្នន័យ។ | ដូចជាការទាយចំនួនសិស្សទាំងអស់ក្នុងសាលា ដោយរាប់តែសិស្សដែលមកតម្រង់ជួរ ហើយបូកថែមការប៉ាន់ស្មានចំនួនសិស្សដែលតែងតែអវត្តមានឬមកយឺត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
