បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យមើលភាពចម្រូងចម្រាសរវាងទស្សនាទាននៃការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព និងការអភិវឌ្ឍជាអតិបរមា ព្រមទាំងគម្លាតរវាងគោលនយោបាយ និងសកម្មភាពជាក់ស្តែងរបស់មនុស្សជំនាន់បច្ចុប្បន្នក្នុងការការពារបរិស្ថានធម្មជាតិ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំ រួមផ្សំជាមួយនឹងការវិភាគលើគោលនយោបាយបរិស្ថានរបស់ប្រទេសហ្គាណា ដើម្បីវាយតម្លៃគន្លងនៃការអភិវឌ្ឍបច្ចុប្បន្ន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Sustainable Development ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព |
ការពារបរិស្ថានធម្មជាតិ និងធានាថាធនធាននៅសល់គ្រប់គ្រាន់សម្រាប់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ។ លើកកម្ពស់សមធម៌ក្នុងការចែករំលែកផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ច។ | ជារឿយៗត្រូវបានចាត់ទុកត្រឹមតែជាវោហារសាស្ត្រនយោបាយ ពិបាកអនុវត្តជាក់ស្តែង និងអាចរារាំងដល់ការលុបបំបាត់ភាពក្រីក្របន្ទាន់។ | ជាគោលការណ៍ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាសកល (WCED 1987) ប៉ុន្តែបរាជ័យក្នុងការផ្លាស់ប្តូរអាកប្បកិរិយាជាក់ស្តែងរបស់សង្គមបច្ចុប្បន្ន។ |
| Optimal Development (Capitalist Mode) ការអភិវឌ្ឍជាអតិបរមា (ទម្រង់មូលធននិយម) |
ផ្តល់អាទិភាពដល់ការលុបបំបាត់ភាពក្រីក្រ និងការជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ចដើម្បីឆ្លើយតបនឹងតម្រូវការបន្ទាន់របស់មនុស្សជំនាន់បច្ចុប្បន្ន។ | កេងប្រវ័ញ្ចធនធានធម្មជាតិហួសកម្រិត បំផ្លាញបរិស្ថាន និងធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់អនាគតរបស់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ។ | ជាគន្លងដែលសង្គមបច្ចុប្បន្នកំពុងដើរយ៉ាងពិតប្រាកដ ដែលបណ្តាលឱ្យមានការបញ្ចេញឧស្ម័នកាបូនិចប្រមាណ ៩៥% ពីការដុតឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល។ |
| Bottom-up and Consultative Approach វិធីសាស្ត្រពីក្រោមឡើងលើ និងការពិគ្រោះយោបល់ (ករណីប្រទេសហ្គាណា) |
ផ្តល់អំណាចដល់រដ្ឋបាលថ្នាក់មូលដ្ឋានក្នុងការត្រួតពិនិត្យបរិស្ថាន និងទទួលបានការគាំទ្រពីឧស្សាហកម្មនិងសាធារណជន។ | ទាមទារការពង្រឹងសមត្ថភាពស្ថាប័នយ៉ាងខ្លាំង ហើយបញ្ហាប្រឈមដូចជាការកាប់ព្រៃឈើនៅតែបន្តកើតមាន ប្រសិនបើគ្មានការអនុវត្តច្បាប់តឹងរ៉ឹង។ | បង្កើតបាននូវផែនការសកម្មភាពបរិស្ថានជាតិ (NEAP) និងគណៈកម្មាធិការគ្រប់គ្រងបរិស្ថានថ្នាក់ស្រុក ដើម្បីប្រែក្លាយគោលនយោបាយទៅជាសកម្មភាព។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ដោយសារនេះជាការសិក្សាស្រាវជ្រាវបែបគោលនយោបាយ និងទ្រឹស្តី ធនធានចម្បងដែលត្រូវការគឺទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំ និងក្របខ័ណ្ឌស្ថាប័នរដ្ឋបាល។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកលើទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំកម្រិតសកលលោក និងផ្តោតការវិភាគស៊ីជម្រៅលើគោលនយោបាយបរិស្ថានរបស់ប្រទេសហ្គាណា (Ghana) រួមជាមួយមតិយោបល់របស់និស្សិតសាកលវិទ្យាល័យមួយចំនួនតូចនៅទីនោះ។ បរិបទនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជា ពីព្រោះប្រទេសទាំងពីរជាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដែលកំពុងប្រឈមនឹងសម្ពាធដូចគ្នា រវាងការទាញយកធនធានធម្មជាតិដើម្បីកំណើនសេដ្ឋកិច្ចរហ័ស និងការការពារបរិស្ថាន។
ទស្សនាទាននៃការវិភាគរវាងទ្រឹស្តី (ចីរភាព) និងការអនុវត្តជាក់ស្តែង (អតិបរមា) រួមទាំងវិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងរបស់ប្រទេសហ្គាណា គឺអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អចំពោះបរិបទអភិវឌ្ឍន៍នៅកម្ពុជា។
ដើម្បីជៀសវាងការធ្លាក់ចូលក្នុងគន្លងនៃការអភិវឌ្ឍដែលបំផ្លាញបរិស្ថាន កម្ពុជាត្រូវបំប្លែងការប្តេជ្ញាចិត្តផ្នែកនយោបាយឱ្យទៅជាសកម្មភាពជាក់ស្តែង តាមរយៈការដាក់បញ្ចូលយន្តការគ្រប់គ្រងបរិស្ថានទៅក្នុងថ្នាក់មូលដ្ឋាន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Sustainable development (ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព) | ការអភិវឌ្ឍដែលបំពេញតម្រូវការរបស់មនុស្សបច្ចុប្បន្ន ដោយមិនធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សមត្ថភាពរបស់មនុស្សជំនាន់ក្រោយក្នុងការបំពេញតម្រូវការរបស់ពួកគេ។ វាទាមទារឱ្យមានតុល្យភាពរវាងកំណើនសេដ្ឋកិច្ច ការការពារបរិស្ថានធម្មជាតិ និងសមធម៌សង្គម។ | ដូចជាការដាំដើមឈើថ្មីជំនួសរាល់ពេលដែលយើងកាប់មួយដើម ដើម្បីធានាថាកូនចៅយើងនៅតែមានព្រៃឈើប្រើប្រាស់ទៅថ្ងៃមុខ។ |
| Optimal development (ការអភិវឌ្ឍជាអតិបរមា) | ទស្សនាទាននៃការអភិវឌ្ឍដែលផ្តោតលើការទាញយកផលប្រយោជន៍ និងប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិឱ្យបានច្រើនបំផុត ដើម្បីជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងដោះស្រាយបញ្ហាបន្ទាន់នានា (ដូចជាភាពក្រីក្រ) ដោយអាចបោះបង់ការគិតគូរវែងឆ្ងាយដល់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ។ | ដូចជាការបូមទឹកពីអណ្តូងយកមកស្រោចស្រពដំណាំឱ្យបានផលច្រើនបំផុតនៅឆ្នាំនេះ ដោយមិនខ្វល់ថាឆ្នាំក្រោយអណ្តូងនោះនឹងរីងស្ងួតឬអត់។ |
| Intergenerational equity (សមធម៌អន្តរជំនាន់) | គោលការណ៍សីលធម៌និងយុត្តិធម៌ដែលតម្រូវឱ្យមនុស្សជំនាន់បច្ចុប្បន្នថែរក្សា និងបន្សល់ទុកនូវធនធានធម្មជាតិ ព្រមទាំងបរិស្ថានដ៏ល្អមួយសម្រាប់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ ដើម្បីឱ្យពួកគេមានឱកាសក្នុងការរស់នៅនិងអភិវឌ្ឍខ្លួនដូចគ្នា។ | ដូចជាការសន្សំប្រាក់ក្នុងធនាគារទុកសម្រាប់កូនចៅ ជាជាងឪពុកម្តាយចាយវាយខ្ជះខ្ជាយឱ្យអស់ត្រឹមជំនាន់ខ្លួនឯង។ |
| Intragenerational equity (សមធម៌ក្នុងជំនាន់តែមួយ) | ការបែងចែកធនធាន និងឱកាសទទួលបានការអភិវឌ្ឍឱ្យបានស្មើភាពគ្នាសម្រាប់មនុស្សទាំងអស់ដែលកំពុងរស់នៅក្នុងជំនាន់បច្ចុប្បន្ន ជាពិសេសគឺការព្យាយាមលុបបំបាត់គម្លាតភាពក្រីក្ររវាងអ្នកមាននិងអ្នកក្រ ឬរវាងប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍និងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។ | ដូចជាការបែងចែកនំមួយដុំឱ្យស្មើៗគ្នាដល់ក្មេងៗទាំងអស់ដែលកំពុងអង្គុយក្នុងបន្ទប់តែមួយ មិនមែនប្រគល់នំទាំងអស់នោះទៅឱ្យតែក្មេងម្នាក់នោះទេ។ |
| Capitalist mode of production (របៀបផលិតកម្មតាមបែបមូលធននិយម) | ប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចដែលជំរុញដោយកម្មសិទ្ធិឯកជន ការប្រកួតប្រជែងទីផ្សារសេរី និងការស្វែងរកប្រាក់ចំណេញឱ្យបានខ្ពស់បំផុត ដែលជារឿយៗប្រព័ន្ធនេះជំរុញឱ្យមានការកេងប្រវ័ញ្ចធនធានធម្មជាតិហួសកម្រិតដោយមិនគិតពីនិរន្តរភាពបរិស្ថាន។ | ដូចជារោងចក្រដែលខំប្រឹងផលិតទំនិញទាំងយប់ទាំងថ្ងៃដើម្បីចំណេញលុយ ដោយមិនខ្វល់ពីការបង្ហូរទឹកកខ្វក់ចូលទៅក្នុងទន្លេ។ |
| Bottom-up approach (វិធីសាស្ត្រពីក្រោមឡើងលើ) | វិធីសាស្ត្រក្នុងការរៀបចំគោលនយោបាយ ឬការគ្រប់គ្រងដែលចាប់ផ្តើមពីការចូលរួមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ សហគមន៍ ឬអាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន (ដូចជាក្រុមប្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់) រួចទើបបញ្ជូនសេចក្តីសម្រេចទាំងនោះឡើងទៅថ្នាក់ជាតិ ជាជាងការដាក់បញ្ជាពីលើចុះក្រោម។ | ដូចជាការសួរយោបល់សិស្សទាំងអស់ក្នុងថ្នាក់សិន មុននឹងគ្រូសម្រេចចិត្តបង្កើតច្បាប់វិន័យប្រចាំថ្នាក់រៀន។ |
| Structural adjustment policy (គោលនយោបាយកែទម្រង់រចនាសម្ព័ន្ធ) | កញ្ចប់គោលនយោបាយកែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ច ដែលជារឿយៗតម្រូវដោយស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ ដោយជំរុញឱ្យប្រទេសមួយកាត់បន្ថយចំណាយរដ្ឋ ធ្វើឯកជនភាវូបនីយកម្ម និងពង្រីកការនាំចេញ (ដូចជារ៉ែ ឈើ ឬកសិផល) ដែលអាចដាក់សម្ពាធយ៉ាងខ្លាំងលើបរិស្ថានធម្មជាតិ។ | ដូចជាគ្រូពេទ្យបង្គាប់ឱ្យអ្នកជំងឺតមអាហារនិងហាត់ប្រាណខ្លាំងដើម្បីព្យាបាលជំងឺរ៉ាំរ៉ៃ ប៉ុន្តែវាធ្វើឱ្យអ្នកជំងឺនោះស្គមស្គាំងនិងអស់កម្លាំងក្នុងដំណាក់កាលដំបូង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
