បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ របាយការណ៍នេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការកើនឡើងបរិមាណកាកសំណល់រឹងចេញពីតំបន់ឧស្សាហកម្ម និងបណ្តុំឧស្សាហកម្មនានាក្នុងខេត្ត Bac Ninh ដែលបច្ចុប្បន្នការកែច្នៃ និងការប្រើប្រាស់ឡើងវិញនៅមានកម្រិតទាប ដែលបង្កឱ្យមានការខ្ជះខ្ជាយធនធាន។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ របាយការណ៍នេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រប្រមូលទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំ ការស្ទង់មតិផ្ទាល់នៅតាមរោងចក្រ និងការវិភាគលំហូរទិន្នន័យ ដើម្បីវាយតម្លៃស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន និងស្នើគំរូគ្រប់គ្រងកាកសំណល់ថ្មី។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញពីបរិមាណកាកសំណល់រឹងដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ដែលបង្កើតឡើងដោយតំបន់ឧស្សាហកម្មក្នុងខេត្ត Bắc Ninh នៃប្រទេសវៀតណាម។ ទោះបីជាកាកសំណល់ភាគច្រើនមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការកែច្នៃឡើងវិញក៏ដោយ ក៏ការអនុវត្តសេដ្ឋកិច្ចវិលជុំនៅនឹងកន្លែងនៅមានកម្រិតទាបនៅឡើយ ដែលទាមទារឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរជាបន្ទាន់។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| បរិមាណកាកសំណល់រឹងឧស្សាហកម្មកើនឡើងខ្ពស់ (High industrial solid waste generation) | ខេត្ត Bắc Ninh បង្កើតកាកសំណល់រឹងប្រមាណ ៦០២.៤២២ តោនក្នុងមួយឆ្នាំ ដែលភាគច្រើនលើសលប់ចេញពីតំបន់ឧស្សាហកម្ម (KCN) និងបណ្តុំឧស្សាហកម្ម (CCN)។ | ទិន្នន័យបង្ហាញថា មានកាកសំណល់ចំនួន ៥៩១.២២៣ តោន ពី KCN និង ១១.១៩៨ តោន ពី CCN ត្រូវបានបង្កើតឡើងជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ |
| សក្តានុពលនៃការកែច្នៃឡើងវិញខ្ពស់ (High recycling potential) | ភាគច្រើននៃកាកសំណល់រឹងមានតម្លៃសេដ្ឋកិច្ច និងអាចកែច្នៃបាន ដូចជា លោហៈ ក្រដាស និងប្លាស្ទិក ប៉ុន្តែអត្រានៃការកែច្នៃនៅនឹងកន្លែង (In-situ recycling) មានកម្រិតទាបខ្លាំងនៅឡើយ។ | ប្រមាណ ៨៩% នៃកាកសំណល់សរុបមានសក្តានុពលអាចកែច្នៃឡើងវិញបាន ប៉ុន្តែអត្រាកែច្នៃនិងប្រើប្រាស់ឡើងវិញនៅនឹងកន្លែងជាក់ស្តែងមានតិចជាង ១០% ប៉ុណ្ណោះ។ |
| បញ្ហាប្រឈមនៃបច្ចេកវិទ្យាកែច្នៃ (Challenges in recycling technology) | ភូមិសិប្បកម្មកែច្នៃនៅមូលដ្ឋាន (ដូចជាភូមិកែច្នៃក្រដាស និងលោហៈ) មានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការស្រូបយកកាកសំណល់ ប៉ុន្តែពួកគាត់ភាគច្រើនប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាហួសសម័យ ដែលបង្កការបំពុលបរិស្ថានធ្ងន់ធ្ងរ។ | ការសិក្សានៅភូមិសិប្បកម្មចំនួន ៥ បង្ហាញថា ភាគច្រើនប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ហួសសម័យ ខ្វះប្រព័ន្ធចម្រោះកាកសំណល់ស្តង់ដារ និងមានសមត្ថភាពកែច្នៃបានត្រឹមតែ ២០% នៃតម្រូវការកែច្នៃក្រដាសប៉ុណ្ណោះ។ |
របាយការណ៍នេះផ្តល់នូវអនុសាសន៍ជាយុទ្ធសាស្ត្រដើម្បីផ្លាស់ប្តូរពីសេដ្ឋកិច្ចលីនេអ៊ែរ ទៅជាសេដ្ឋកិច្ចវិលជុំ (Circular Economy) សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងកាកសំណល់ជា ៣ កម្រិត។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រាជរដ្ឋាភិបាល ឬអាជ្ញាធរខេត្ត (Government/Provincial Authorities) | បង្កើតគោលនយោបាយលើកទឹកចិត្តពន្ធ (Tax incentives) សម្រាប់ការអនុវត្តគំរូសេដ្ឋកិច្ចវិលជុំ ការទិញផលិតផលកែច្នៃ (Green procurement) និងអនុវត្តយន្តការទំនួលខុសត្រូវបន្ថែមរបស់អ្នកផលិត (EPR)។ | ខ្ពស់ (High) |
| វិស័យឯកជន / រោងចក្រ (Private Sector/Factories) | អនុវត្តគំរូសេដ្ឋកិច្ចវិលជុំកម្រិតទី១ (កម្រិតរោងចក្រ) ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រផលិតកម្មស្អាត ការធ្វើសវនកម្មកាកសំណល់ និងគោលការណ៍ 3R រួមជាមួយស្តង់ដារ 5S។ | ខ្ពស់ (High) |
| អ្នកគ្រប់គ្រងតំបន់ឧស្សាហកម្ម (Industrial Zone Managers) | រៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធតំបន់ឧស្សាហកម្មអេកូឡូស៊ី (Eco-industrial parks) ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការចែករំលែកធនធាន និងកែច្នៃកាកសំណល់ពីចង្កោមរោងចក្រទៅវិញទៅមក (Industrial symbiosis)។ | មធ្យម (Medium) |
| ស្ថាប័នស្រាវជ្រាវ និងនវានុវត្តន៍ (Research & Innovation Institutions) | ស្រាវជ្រាវ និងផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យាទំនើបសម្រាប់ការកែច្នៃកាកសំណល់ (Waste-to-energy, modern recycling tech) ដើម្បីជំនួសបច្ចេកវិទ្យាចាស់ៗនៅតាមភូមិសិប្បកម្ម។ | មធ្យម (Medium) |
របាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ខណៈដែលកម្ពុជាកំពុងពង្រីកតំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេស (SEZ) របស់ខ្លួនជាច្រើន។ ការរៀនសូត្រពីគំរូសេដ្ឋកិច្ចវិលជុំរបស់ប្រទេសវៀតណាមអាចជួយកម្ពុជាជៀសវាងបញ្ហាបំពុលបរិស្ថាន និងបង្វែរកាកសំណល់ទៅជាធនធានសេដ្ឋកិច្ចវិញ។
ការអនុវត្តគំរូសេដ្ឋកិច្ចវិលជុំនេះ អាចជួយកម្ពុជាឱ្យប្រែក្លាយបញ្ហាកាកសំណល់ឧស្សាហកម្មទៅជាវត្ថុធាតុដើមដ៏មានតម្លៃ កាត់បន្ថយការបំពុល និងធានាបាននូវការអភិវឌ្ឍឧស្សាហកម្មប្រកបដោយចីរភាព និងពណ៌បៃតង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Circular Economy | ទស្សនាវទននៃការរៀបចំប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច ដែលកាកសំណល់ពីចង្វាក់ផលិតកម្មមួយ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាវត្ថុធាតុដើមសម្រាប់ចង្វាក់ផលិតកម្មមួយទៀត ដើម្បីលុបបំបាត់ការបោះចោល និងទាញយកតម្លៃអតិបរមាពីធនធានរហូតដល់អស់លទ្ធភាព។ | ដូចជាការយកដបប្លាស្ទិកចាស់ៗទៅកែច្នៃធ្វើជាសរសៃអំបោះសម្រាប់ត្បាញសម្លៀកបំពាក់ ជំនួសឱ្យការបោះចោលក្នុងធុងសំរាម។ |
| Extended Producer Responsibility (EPR) | គោលនយោបាយបរិស្ថានដែលតម្រូវឱ្យក្រុមហ៊ុនផលិតទទួលខុសត្រូវលើវដ្តជីវិតទាំងមូលនៃផលិតផលរបស់ខ្លួន រួមទាំងការប្រមូល និងការកែច្នៃឡើងវិញនៅពេលផលិតផលនោះខូច ឬឈប់ប្រើប្រាស់ពីអតិថិជន។ | ដូចជាក្រុមហ៊ុនលក់ទូរស័ព្ទ ត្រូវមានកាតព្វកិច្ចទទួលទិញ ឬប្រមូលទូរស័ព្ទចាស់ៗពីអតិថិជនយកទៅកែច្នៃឡើងវិញ ដើម្បីកុំឱ្យពុលបរិស្ថាន។ |
| Industrial Symbiosis | ការតភ្ជាប់រវាងរោងចក្រ ឬសហគ្រាសផ្សេងៗគ្នា ដោយប្រើប្រាស់កាកសំណល់ ឬអនុផលនៃរោងចក្រមួយ ជាវត្ថុធាតុដើម ឬថាមពលសម្រាប់រោងចក្រមួយទៀតនៅក្នុងតំបន់តែមួយ។ | ដូចជារោងចក្រកាត់ដេរយកក្រណាត់សល់ ទៅលក់ឱ្យរោងចក្រផលិតស្បែកជើងធ្វើជាទ្រនាប់ខាងក្នុង ធ្វើឱ្យចំណេញទាំងសងខាង។ |
| Eco-industrial Park | តំបន់ឧស្សាហកម្មដែលត្រូវបានរៀបចំឡើងដោយបញ្ចូលគោលការណ៍អភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព ដោយរោងចក្រទាំងអស់សហការគ្នាគ្រប់គ្រងធនធាន ថាមពល និងកាកសំណល់រួមគ្នា ដើម្បីកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន។ | ដូចជាភូមិមួយដែលអ្នកភូមិទាំងអស់ប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធចម្រោះទឹក និងប្រព័ន្ធថាមពលព្រះអាទិត្យរួមគ្នា ដើម្បីសន្សំសំចៃ និងការពារបរិស្ថាន។ |
| Linear Economy | ទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចបែបប្រពៃណី ដែលពឹងផ្អែកលើការទាញយកធនធាន ការផលិត ការប្រើប្រាស់ និងការបោះចោលចុងក្រោយ ដោយមិនខ្វល់ពីការកែច្នៃឡើងវិញ ដែលធ្វើឱ្យធនធានឆាប់រេចរឹល។ | ដូចជាការទិញថង់ប្លាស្ទិកយកមកដាក់អីវ៉ាន់ម្តង រួចក៏បោះចោលទៅក្នុងគំនរសំរាមរហូត។ |
| Waste Audit | ការវាស់វែង និងវិភាគលម្អិតអំពីបរិមាណ និងប្រភេទកាកសំណល់ដែលរោងចក្រមួយបង្កើតឡើង ដើម្បីស្វែងរកឱកាសក្នុងការកាត់បន្ថយ ការកែច្នៃ និងការសន្សំសំចៃថ្លៃដើម។ | ដូចជាការកត់ត្រាបញ្ជីចំណាយប្រចាំខែក្នុងគ្រួសារ ដើម្បីដឹងថាយើងខ្ជះខ្ជាយលុយលើអ្វីខ្លះ ហើយរកវិធីកាត់បន្ថយការចំណាយនោះ។ |
| 3R (Reduce, Reuse, Recycle) | គោលការណ៍គ្រឹះក្នុងការគ្រប់គ្រងកាកសំណល់ ដែលផ្តោតលើការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ធនធាន ការប្រើប្រាស់ឡើងវិញនូវរបស់របរដែលនៅល្អ និងការកែច្នៃកាកសំណល់ទៅជាផលិតផលថ្មី។ | ដូចជាការយកដបទឹកបរិសុទ្ធដែលផឹករួច ទៅលាងទឹក រួចច្រកទឹកផឹកម្តងទៀត (Reuse) ជាជាងទិញដបថ្មីជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ |
| Material Flow Analysis | វិធីសាស្ត្រវិភាគក្នុងការតាមដាន និងវាយតម្លៃលំហូរនៃវត្ថុធាតុដើម និងថាមពល ចូលនិងចេញពីប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច ឬរោងចក្រ ដើម្បីកំណត់ទីតាំងដែលខ្ជះខ្ជាយ និងសក្តានុពលកែច្នៃឡើងវិញ។ | ដូចជាការគូសផែនទីបង្ហាញពីប្រភពទឹកហូរចូលក្នុងស្រះ និងផ្លូវទឹកហូរចេញ ដើម្បីដឹងថាទឹកបាត់បង់ទៅណាខ្លះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
