Original Title: Prevalence of Campylobacter spp. in Chicken from Retail Markets in Nakhon Pathom Province
Source: li01.tci-thaijo.org
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

អត្រាប្រេវ៉ាឡង់នៃមេរោគ Campylobacter spp. នៅក្នុងសាច់មាន់ពីទីផ្សារលក់រាយក្នុងខេត្ត Nakhon Pathom

ចំណងជើងដើម៖ Prevalence of Campylobacter spp. in Chicken from Retail Markets in Nakhon Pathom Province

អ្នកនិពន្ធ៖ Chalermkiat Saengthongpinit (Kasetsart University), Srisamai Viriyarampa (Kasetsart University), Thavajchai Sakpuaram (Kasetsart University)

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 2005 Kasetsart J. (Nat. Sci.)

វិស័យសិក្សា៖ Veterinary Public Health

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតទិន្នន័យមូលដ្ឋានទាក់ទងនឹងការចម្លងមេរោគ Campylobacter ដែលជាភ្នាក់ងារបង្កជំងឺរាករូសធ្ងន់ធ្ងរឆ្លងតាមរយៈអាហារ នៅក្នុងសាច់មាន់ស្រស់ដែលលក់នៅលើទីផ្សារលក់រាយ។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រមូលសំណាកសាច់មាន់ពីទីផ្សារលក់រាយ និងផ្សារទំនើប ហើយយកទៅធ្វើការបណ្តុះនិងកំណត់អត្តសញ្ញាណមេរោគនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍តាមវិធីសាស្ត្រស្តង់ដារ។

ការប្រមូលសំណាកសាច់មាន់ និងកោះមាន់ដោយចៃដន្យ (Random sampling of chicken meat and gizzards)
ការបណ្តុះមេរោគក្នុងបរិយាកាសមានអុកស៊ីសែនទាប (Microaerophilic incubation)
ការកំណត់អត្តសញ្ញាណជីវគីមីនៃមេរោគ (Biochemical identification of bacteria)

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

៦១,៣៤% នៃសំណាកសរុប (១១៩ សំណាក) ត្រូវបានរកឃើញថាមានផ្ទុកមេរោគ Campylobacter spp.។
អត្រាប្រេវ៉ាឡង់នៃការចម្លងមេរោគត្រូវបានរកឃើញ ៥៩,១៥% នៅក្នុងសាច់មាន់ធម្មតា និង ៦៤,៥៨% នៅក្នុងកោះមាន់។
ក្នុងចំណោមសំណាកវិជ្ជមានទាំង ៧៣ ប្រភេទមេរោគ C. jejuni ត្រូវបានរកឃើញរហូតដល់ ៩៤,៥២% ខណៈដែល C. coli មានត្រឹមតែ ៥,៤៨% ប៉ុណ្ណោះ ដែលបង្ហាញពីហានិភ័យខ្ពស់ចំពោះសុខភាពអ្នកបរិភោគ។

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method)	គុណសម្បត្តិ (Pros)	គុណវិបត្តិ (Cons)	លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
Microbiological Isolation (PHLS 1999 Method) ការបណ្តុះនិងញែកមេរោគតាមស្តង់ដារ PHLS 1999	ផ្តល់លទ្ធផលច្បាស់លាស់ក្នុងការរកវត្តមានមេរោគតាមរយៈការបណ្តុះក្នុងមជ្ឈដ្ឋានពិសេស (Selective media) ដែលទប់ស្កាត់បាក់តេរីផ្សេងៗ។	ចំណាយពេលយូរ (លើសពី ៤៨-៧២ ម៉ោង) និងទាមទារបរិយាកាសអុកស៊ីសែនទាប (Microaerophilic) ដែលពិបាករៀបចំ។	រកឃើញអត្រាឆ្លងសរុប ៦១,៣៤% លើសំណាកសាច់មាន់និងកោះមាន់សរុបចំនួន ១១៩ សំណាក។
Biochemical Differentiation Tests ការធ្វើតេស្តជីវគីមីដើម្បីបែងចែកប្រភេទមេរោគ	អាចបែងចែកប្រភេទរងនៃមេរោគ (ឧទាហរណ៍ C. jejuni និង C. coli) បានយ៉ាងជាក់លាក់ដោយផ្អែកលើប្រតិកម្មអង់ស៊ីម។	ត្រូវការសារធាតុគីមីច្រើនប្រភេទ (ដូចជា Hippurate និង Indoxyl acetate) និងអ្នកជំនាញក្នុងការបកស្រាយលទ្ធផលពណ៌។	បញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា ៩៤,៥២% នៃសំណាកវិជ្ជមានគឺជា C. jejuni និង ៥,៤៨% គឺជា C. coli។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារសម្ភារៈមន្ទីរពិសោធន៍មីក្រូជីវសាស្ត្រកម្រិតស្តង់ដារ សារធាតុចិញ្ចឹមពិសេស និងឧបករណ៍បង្កើតបរិយាកាសជាក់លាក់សម្រាប់ការបណ្តុះមេរោគ។

Equipment: ម៉ាស៊ីនកិនបំបែកសំណាក (Stomacher Bag Mixer 400), ក្រឡសម្រាប់បណ្តុះមេរោគ (Anaerobic jars) និងទូភ្ញាស់ (Incubator) កំណត់សីតុណ្ហភាព ៤២ អង្សាសេ។
Consumables: ទឹកស៊ុប និងអាហ្គារ Preston, ឈាមសេះ (Lysed horse blood), សារធាតុបន្ថែម (Polymyxin B, Trimethoprim, Rifampicin), និងកញ្ចប់បង្កើតឧស្ម័ន (Anaerocult C)។
Expertise: អ្នកបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍ដែលមានជំនាញផ្នែកមីក្រូជីវសាស្ត្រចំណីអាហារ ការញែកមេរោគ និងការធ្វើតេស្តជីវគីមី (Biochemical tests)។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្ត Nakhon Pathom ប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតតែលើទីផ្សារលក់រាយ និងផ្សារទំនើបក្នុងតំបន់នោះប៉ុណ្ណោះ។ ដោយសារកម្ពុជាមានព្រំដែនជាប់ប្រទេសថៃ និងមានទម្លាប់នៃការជួញដូរ រៀបចំ និងបរិភោគសាច់មាន់នៅតាមទីផ្សារស្រដៀងគ្នា ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងការបង្ហាញពីហានិភ័យនៃការចម្លងមេរោគក្នុងប្រព័ន្ធខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់សាច់សត្វនៅកម្ពុជា។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

វិធីសាស្ត្រ និងរបកគំហើញនៃការសិក្សានេះ មានអត្ថប្រយោជន៍ និងសក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការវាយតម្លៃសុវត្ថិភាពចំណីអាហារនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។

ទីផ្សារលក់រាយ និងផ្សារសើម (Retail and Wet Markets in Cambodia): អាចប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានសម្រាប់មន្ត្រីត្រួតពិនិត្យ ដើម្បីចុះយកសំណាក និងវាយតម្លៃអត្រាឆ្លងមេរោគ Campylobacter លើសាច់មាន់ដែលតាំងលក់ ដើម្បីណែនាំពីការរៀបចំសាច់ឱ្យមានអនាម័យ។
រោងសត្តឃាត និងកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមមាន់ (Poultry Slaughterhouses and Farms): ជួយដល់អគ្គនាយកដ្ឋានសុខភាពសត្វ ក្នុងការបង្កើតវិធានការអនាម័យស្តង់ដារ ដើម្បីកាត់បន្ថយការចម្លងមេរោគខ្វែង (Cross-contamination) ពីពោះវៀនមាន់ទៅសាច់ ក្នុងកំឡុងពេលពិឃាត។
វិស័យសុខាភិបាលសាធារណៈ (Public Health Sector): ផ្តល់ទិន្នន័យដល់ក្រសួងសុខាភិបាលអំពីប្រភពនៃជំងឺរាករូសធ្ងន់ធ្ងរ និងជំរុញឱ្យមានការអប់រំប្រជាពលរដ្ឋអំពីសារៈសំខាន់នៃការចម្អិនសាច់មាន់ឱ្យឆ្អិនល្អមុនពេលបរិភោគ។

ជារួម ការអនុវត្តតាមវិធីសាស្ត្រតាមដាននេះ នឹងជួយពង្រឹងប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងសុវត្ថិភាពម្ហូបអាហារ និងកាត់បន្ថយអត្រាអ្នកជំងឺរាករូសដោយសារការពុលអាហារនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

រៀបចំផែនការប្រមូលសំណាក (Market Sampling Protocol): កំណត់ទីតាំងផ្សារគោលដៅ និងប្រមូលសំណាកសាច់មាន់ស្រស់ និងកោះមាន់ដោយចៃដន្យ ដោយប្រើប្រាស់ថង់គ្មានមេរោគ (Sterile bags) រួចរក្សាក្នុងធុងទឹកកក (សីតុណ្ហភាពទាប) ពេលដឹកជញ្ជូនទៅមន្ទីរពិសោធន៍។
រៀបចំមន្ទីរពិសោធន៍ និងសម្ភារៈ (Microbiology Lab Setup): បំពាក់ឧបករណ៍ចាំបាច់ដូចជា ម៉ាស៊ីនកិនសំណាក (Stomacher), ទូភ្ញាស់ (Incubator) និងប្រព័ន្ធបង្កើតបរិយាកាសអុកស៊ីសែនទាប (Microaerophilic generating kits ដូចជា Anaerocult C)។
អនុវត្តការបណ្តុះ និងញែកមេរោគ (Culturing and Isolation): ដាក់សំណាកក្នុងទឹកស៊ុប Preston broth ដើម្បីបង្កើនចំនួន រួចយកទៅបណ្តុះលើចាន Preston agar plate ដោយរក្សាក្នុងបរិយាកាសអុកស៊ីសែនទាបនៅសីតុណ្ហភាព ៤២°C រយៈពេល ៤៨ ម៉ោង។
ធ្វើតេស្តជីវគីមីបញ្ជាក់អត្តសញ្ញាណ (Biochemical Identification): ជ្រើសរើសកូឡូនីដែលសង្ស័យ ហើយអនុវត្តការធ្វើតេស្ត Gram staining, Oxidase, Catalase និង Hippurate hydrolysis ដើម្បីកំណត់ឱ្យច្បាស់ថាវាជាប្រភេទ C. jejuni ឬ C. coli។
វិភាគទិន្នន័យ និងរៀបចំរបាយការណ៍ (Data Analysis & Reporting): គណនាអត្រាប្រេវ៉ាឡង់នៃការចម្លងមេរោគ Campylobacter រួចចងក្រងជារបាយការណ៍ ដើម្បីចែករំលែកដល់ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ សម្រាប់ចាត់វិធានការលើកកម្ពស់អនាម័យចំណីអាហារនៅតាមទីផ្សារលក់រាយ។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស	ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation)	និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
Campylobacter spp. (បាក់តេរីខាំពីឡូបាក់ទែរ)	ជាប្រភេទបាក់តេរីរាងកោងឬក្ងក់ដែលច្រើនរស់នៅក្នុងពោះវៀនសត្វស្លាប ហើយជាភ្នាក់ងារចម្បងបង្កជំងឺរាករូសធ្ងន់ធ្ងរ (Campylobacteriosis) ដល់មនុស្សនៅពេលបរិភោគសាច់ ឬទឹកដែលបំពុលដោយបាក់តេរីនេះ។	ដូចជា "ភ្នាក់ងារសម្ងាត់" ដែលលាក់ខ្លួនក្នុងសាច់មាន់ឆៅ ហើយរង់ចាំវាយប្រហារក្រពះពោះវៀនយើងពេលយើងបរិភោគវាដោយមិនបានចម្អិនឱ្យឆ្អិនល្អ។
Zoonotic enteric pathogen (ភ្នាក់ងារបង្កជំងឺរលាកពោះវៀនឆ្លងពីសត្វ)	គឺជាមេរោគ (បាក់តេរី វីរុស ឬប៉ារ៉ាស៊ីត) ដែលរស់នៅក្នុងប្រព័ន្ធរំលាយអាហាររបស់សត្វ ហើយអាចឆ្លងមកមនុស្សបង្កជាជំងឺតាមរយៈការប៉ះពាល់ ឬការបរិភោគចំណីអាហារដែលមានផ្ទុកមេរោគនោះពីសត្វ។	ដូចជាសំបុត្រយន្តហោះដែលអនុញ្ញាតឱ្យមេរោគធ្វើដំណើរពីពោះវៀនសត្វ មកតាំងទីលំនៅក្នុងពោះវៀនមនុស្សដោយជោគជ័យ។
Microaerophilic (បរិយាកាសមានអុកស៊ីសែនទាប)	គឺជាលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានសម្រាប់ការលូតលាស់របស់មេរោគមួយចំនួនដែលត្រូវការអុកស៊ីសែនក្នុងកម្រិតទាបបំផុត (ប្រហែល ៥-៦%) និងកាបូនឌីអុកស៊ីតខ្ពស់ ដែលខុសពីបរិយាកាសខ្យល់ធម្មតា ឬបរិយាកាសគ្មានអុកស៊ីសែនទាំងស្រុង។	ដូចជារុក្ខជាតិក្នុងម្លប់ដែលត្រូវការតែពន្លឺព្រះអាទិត្យស្រទន់ៗបន្តិចបន្តួច ហើយមិនអាចរស់បានទេបើត្រូវពន្លឺថ្ងៃខ្លាំងពេញមួយថ្ងៃនោះ។
Guillain-Barre' syndrome (រោគសញ្ញាគីឡាំងបារ៉េ)	ជាវិបត្តិនៃប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទធ្ងន់ធ្ងរដែលកើតឡើងកម្រ ធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធភាពស៊ាំរបស់រាងកាយវាយប្រហារសរសៃប្រសាទខ្លួនឯង បណ្តាលឱ្យទន់ខ្សោយសាច់ដុំ ឬរហូតដល់ពិការអវយវៈ ដែលជារឿយៗកើតឡើងក្រោយការឆ្លងមេរោគ Campylobacter។	ដូចជាកងទ័ពការពារស្រុកទេស ដែលយល់ច្រឡំហើយងាកមកបាញ់ប្រហារប្រជាជនខ្លួនឯង បន្ទាប់ពីមានសត្រូវ (មេរោគ) ចូលមកបញ្ឆោត។
Selective supplement (សារធាតុបន្ថែមសម្រាប់ជ្រើសរើសមេរោគ)	ជាល្បាយនៃថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិក (ដូចជា Polymyxin B, Trimethoprim) ដែលគេដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះមេរោគ (Preston broth/agar) ដើម្បីទប់ស្កាត់ការលូតលាស់បាក់តេរីផ្សេងៗមិនឱ្យដុះ និងទុកឱកាសឱ្យតែបាក់តេរីគោលដៅ Campylobacter អាចដុះកើនចំនួនបាន។	ដូចជាអ្នកយាមទ្វារក្លឹបដែលត្រួតពិនិត្យយ៉ាងតឹងរ៉ឹង និងអនុញ្ញាតឱ្យតែភ្ញៀវ VIP (មេរោគគោលដៅ) ចូលបាន ដោយរារាំងអ្នកផ្សេងមិនឱ្យចូលមករំខាន។
Cross contamination (ការបំពុលខ្វែង ឬការចម្លងមេរោគខ្វែង)	គឺជាដំណើរការនៃការផ្ទេរមេរោគពីវត្ថុមួយ (ដូចជាពោះវៀនមាន់ ឬសាច់មាន់ឆៅ) ទៅវត្ថុមួយទៀត (ដូចជាសាច់មាន់ផ្សេងទៀត សាច់ឆ្អិន ឬជ្រុញ) ក្នុងកំឡុងពេលពិឃាត រៀបចំ វេចខ្ចប់ ឬចម្អិនអាហារ។	ដូចជាការយកកន្សែងដែលទើបតែជូតទឹកថ្នាំប្រឡាក់ ទៅជូតតុពណ៌ស ដែលធ្វើឱ្យតុនោះប្រឡាក់ទឹកថ្នាំតាមកន្សែងនោះដែរ។
Hippurate hydrolysis (ប្រតិកម្មបំបែកសារធាតុហ៊ីបពូរ៉ាត)	ជាតេស្តជីវគីមីម្យ៉ាងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដែលប្រើដើម្បីបែងចែកប្រភេទបាក់តេរី C. jejuni ពីប្រភេទ Campylobacter ដទៃទៀត ដោយផ្អែកលើសមត្ថភាពរបស់វាក្នុងការផលិតអង់ស៊ីមដើម្បីបំបែកសារធាតុគីមីឈ្មោះ Hippurate ទៅជាសារធាតុផ្សេង។	ដូចជាការធ្វើតេស្តសោរ និងកូនសោរអញ្ចឹង មានតែកូនសោរជាក់លាក់ (C. jejuni) ប៉ុណ្ណោះ ទើបអាចចាក់បើកសោរ (បំបែក Hippurate) នោះបាន។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖