បញ្ហា (The Problem)៖ ការកើនឡើងនៃរបៀបរស់នៅស្ងៀមស្ងាត់ (Sedentary lifestyle) ក្នុងចំណោមកុមារនៅទីក្រុងបានជំរុញឱ្យមានការសិក្សាអំពីឥទ្ធិពលនៃបរិស្ថានសាងសង់ (Built environment) មកលើសកម្មភាពរាងកាយ ពិសេសទៅលើកម្រិតនៃ "ភាពងាយស្រួលក្នុងការដើរ (Walkability)" ដើម្បីស្វែងយល់ពីកង្វះស្តង់ដារក្នុងការវាស់ស្ទង់នាពេលបច្ចុប្បន្ន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការពិនិត្យឡើងវិញនូវអក្សរសិល្ប៍បែបគុណភាពស្របតាមគោលការណ៍ណែនាំ PRISMA ដោយបានចម្រាញ់យកអត្ថបទស្រាវជ្រាវចំនួន ១៩៥ ពីមូលដ្ឋានទិន្នន័យវេជ្ជសាស្រ្តធំៗ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Survey (Subjective) ការស្ទង់មតិ (បែបប្រធានវិស័យ) |
អាចចាប់យកការយល់ឃើញ និងអារម្មណ៍ជាក់ស្តែងរបស់អ្នករស់នៅជុំវិញបរិស្ថានរបស់ពួកគេ។ ល្អសម្រាប់ការស្វែងយល់ពីឥទ្ធិពលផ្លូវចិត្តសង្គម។ | មិនបានវាយតម្លៃដោយផ្ទាល់លើបរិស្ថានសាងសង់ទេ ហើយអាចមានភាពលម្អៀងក្នុងការផ្តល់ចម្លើយ។ | ជាវិធីសាស្ត្រដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ច្រើនជាងគេបំផុតក្នុងការសិក្សា (៣៥,៩%)។ |
| Geographic Information System (GIS) (Objective) ប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ (បែបសត្យានុម័ត) |
ចំណាយពេលតិចជាងការចុះពិនិត្យផ្ទាល់ (Audit) និងអាចប្រមូលទិន្នន័យលើផ្ទៃដីរដ្ឋបាល ឬតំបន់ធំទូលាយបានយ៉ាងល្អ។ | ទាមទារបុគ្គលិកដែលមានជំនាញច្បាស់លាស់ និងពឹងផ្អែកខ្លាំងទៅលើភាពសុក្រឹតនៃប្រភពទិន្នន័យដែលមានស្រាប់។ | ត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុង ៣២,៨% នៃការសិក្សាសរុប។ |
| Street Audit (Objective) ការចុះពិនិត្យផ្លូវផ្ទាល់ (បែបសត្យានុម័ត) |
ផ្តល់ទិន្នន័យលម្អិត និងច្បាស់លាស់ ដោយមានការសង្កេតផ្ទាល់ និងមានលក្ខណៈជាប្រព័ន្ធលើបរិស្ថានជាក់ស្តែង។ | ជាវិធីសាស្ត្រដែលចំណាយពេលវេលា និងកម្លាំងពលកម្មច្រើនជាងគេបំផុតក្នុងការចុះប្រមូលទិន្នន័យ។ | គ្របដណ្តប់លើប្រភេទអថេរ (categories) ច្រើនជាងគេ (ជាមធ្យម ៦.៤) ប៉ុន្តែត្រូវបានប្រើប្រាស់ត្រឹមតែ ៥.៦% ប៉ុណ្ណោះ។ |
| Walk-score™ (Objective) ពិន្ទុនៃការដើរ (បែបសត្យានុម័ត) |
ងាយស្រួលប្រើប្រាស់ អាចចូលប្រើបានដោយឥតគិតថ្លៃតាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិត ដោយពឹងផ្អែកលើក្បួនដោះស្រាយ (Algorithm) ស្វ័យប្រវត្តិ។ | មិនបានគិតបញ្ចូលកត្តាសំខាន់ៗមួយចំនួនដូចជា សុវត្ថិភាពចរាចរណ៍ សោភ័ណភាព និងស្ថានភាពផ្លូវជាក់ស្តែង។ | គ្របដណ្តប់អថេរតិចជាងគេ (តែ២ប្រភេទប៉ុណ្ណោះ) និងត្រូវបានប្រើប្រាស់តិចតួចបំផុត (១.៥%) ក្នុងគម្រោងស្រាវជ្រាវកុមារ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការវាយតម្លៃភាពងាយស្រួលនៃការដើរ (Walkability) ទាមទារធនធានខុសៗគ្នាអាស្រ័យលើឧបករណ៍ដែលបានជ្រើសរើស ដូចជាទិន្នន័យបច្ចេកទេស ឬកម្លាំងពលកម្មផ្ទាល់។
ការសិក្សាភាគច្រើន (ប្រហែល ៧៤%) ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅសហរដ្ឋអាមេរិក និងអឺរ៉ុប ដោយមានតែ ២,៦% ប៉ុណ្ណោះនៅទ្វីបអាស៊ី ហើយភាគច្រើនបំផុតជារបៀបសិក្សាបែបកាត់ទទឹង (Cross-sectional)។ កត្តានេះជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជា ពីព្រោះបរិបទនៃការរៀបចំទីក្រុង វប្បធម៌ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ កង្វះចិញ្ចើមផ្លូវ និងបញ្ហាសុវត្ថិភាពចរាចរណ៍នៅកម្ពុជា គឺមានភាពខុសគ្នាស្រឡះពីប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍។
ទោះបីជាមានគម្លាតផ្នែកភូមិសាស្រ្តក៏ដោយ គោលគំនិតនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការរៀបចំផែនការអភិវឌ្ឍទីក្រុងនៅកម្ពុជា។
ការសម្របវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃទាំងនេះទៅនឹងបរិបទក្នុងស្រុក នឹងជួយកម្ពុជាបង្កើតទីក្រុងដែលលើកកម្ពស់សុខភាព សុវត្ថិភាព និងការលូតលាស់របស់កុមារប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| walkability | ជាសូចនាករវាយតម្លៃកម្រិតដែលបរិស្ថានរៀបចំឡើងជួយសម្រួល និងលើកទឹកចិត្តដល់ការដើរ ឬការធ្វើដំណើរដោយមិនប្រើម៉ាស៊ីន។ វាវាស់ស្ទង់កត្តាផ្សេងៗដូចជា សុវត្ថិភាព សោភ័ណភាព និងភាពងាយស្រួលក្នុងការដើរទៅកាន់គោលដៅនានា។ | ដូចជាការផ្តល់ពិន្ទុឲ្យផ្លូវមួយថាស្រួលដើរឬអត់ ដោយមើលលើការមានចិញ្ចើមផ្លូវ ដើមឈើ និងសុវត្ថិភាពពីយានយន្ត។ |
| built environment | សំដៅលើរាល់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងកន្លែងដែលមនុស្សបានបង្កើតឡើង ឬកែច្នៃ ដូចជាអគារ ផ្លូវថ្នល់ សួនច្បារ និងទីធ្លាសាធារណៈ ដែលជះឥទ្ធិពលផ្ទាល់ដល់សកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃ និងសុខភាពរបស់មនុស្ស។ | ដូចជាសំបកផ្ទះ ឬទ្រុងដែលយើងបានសាងសង់ឡើង ហើយវាជាអ្នកកំណត់ថាតើយើងអាចរត់លេងបានទូលាយកម្រិតណា។ |
| Geographic Information System (GIS) | ជាប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រដែលប្រើសម្រាប់ប្រមូល គ្រប់គ្រង វិភាគ និងបង្ហាញទិន្នន័យដែលមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់ ដើម្បីគណនាចម្ងាយ ដង់ស៊ីតេ និងទំនាក់ទំនងនៃទីតាំងផ្សេងៗគ្នានៅក្នុងលំហរ។ | ដូចជាផែនទី Google Maps ដ៏ឆ្លាតវៃមួយ ដែលមិនត្រឹមតែប្រាប់ផ្លូវ តែអាចគណនាចំនួនប្រជាជន និងបង្ហាញទីតាំងសាលារៀនទាំងអស់ក្នុងក្រុងក្នុងពេលតែមួយ។ |
| street audits | ជាវិធីសាស្ត្រដែលអ្នកស្រាវជ្រាវចុះទៅសង្កេតផ្ទាល់នៅតាមដងផ្លូវ ដើម្បីកត់ត្រា និងវាយតម្លៃលើលក្ខណៈរូបវន្តជាក់ស្តែងដូចជា គុណភាពចិញ្ចើមផ្លូវ ភ្លើងបំភ្លឺ និងគំនូសឆ្លងកាត់ ដោយប្រើប្រាស់ទម្រង់ស្តង់ដាររួមមួយ។ | ដូចជាគ្រូបង្រៀនចុះទៅពិនិត្យមើលសណ្តាប់ធ្នាប់ក្នុងថ្នាក់រៀនដោយផ្ទាល់ និងកត់ត្រាចូលក្នុងសៀវភៅបញ្ជី ដើម្បីយកមកផ្តល់ពិន្ទុ។ |
| subjective method | ជាការវាស់ស្ទង់ដែលពឹងផ្អែកទៅលើការយល់ឃើញ អារម្មណ៍ និងបទពិសោធន៍ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អ្នកឆ្លើយសំណួរ (តាមរយៈការស្ទង់មតិ) ជាជាងការវាស់វែងលើវត្ថុជាក់ស្តែងដែលអាចមើលឃើញដោយភ្នែក។ | ដូចជាការសួរអ្នកថាតើម្ហូបនេះឆ្ងាញ់ឬអត់ ដែលចម្លើយគឺអាស្រ័យលើចំណូលចិត្តរៀងៗខ្លួន មិនមែនផ្អែកលើគ្រឿងផ្សំជាក់លាក់។ |
| objective method | ជាការវាស់ស្ទង់ដោយពឹងផ្អែកលើទិន្នន័យជាក់ស្តែង បរិមាណច្បាស់លាស់ និងអាចបញ្ជាក់បានដោយមិនលាយឡំជាមួយនឹងអារម្មណ៍ ឬមតិផ្ទាល់ខ្លួន (ដូចជាការប្រើ GIS ឬការចុះវាស់ប្រវែងផ្លូវផ្ទាល់)។ | ដូចជាការប្រើជញ្ជីងថ្លឹងទម្ងន់របស់អ្នក ដើម្បីដឹងថាអ្នកមានទម្ងន់ប៉ុន្មានគីឡូពិតប្រាកដ ជាជាងការសួរថាអ្នកមានអារម្មណ៍ថាធាត់ឬអត់។ |
| active transportation | ជាទម្រង់នៃការធ្វើដំណើរពីកន្លែងមួយទៅកន្លែងមួយដោយប្រើប្រាស់កម្លាំងរាងកាយ ដូចជាការដើរ ឬការជិះកង់ ដែលជួយដុតកាឡូរី និងកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់យានយន្តបញ្ចេញផ្សែង។ | ដូចជាការប្រើជើងរបស់យើងផ្ទាល់ជាម៉ាស៊ីនឡាន ដើម្បីរុញច្រានខ្លួនយើងទៅកាន់គោលដៅ។ |
| sedentary lifestyle | ទម្លាប់រស់នៅប្រចាំថ្ងៃដែលមិនសូវមានចលនារាងកាយ និងប្រើប្រាស់ថាមពលតិចតួចបំផុត ដូចជាការអង្គុយយូរនៅមុខកុំព្យូទ័រ មើលទូរទស្សន៍ និងការជិះឡានម៉ូតូជំនួសការដើរ។ | ដូចជាទូរស័ព្ទដែលគេដាក់ចោលលើតុរហូត ដោយមិនសូវបានយកមកចុចប្រើប្រាស់ ដែលយូរៗទៅធ្វើឲ្យគាំង ឬខូចថ្ម។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
