បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាសុខភាពមាត់ធ្មេញ ជាពិសេសជំងឺពុកធ្មេញ និងកំណកកំបោរធ្មេញ ក្នុងចំណោមសិស្សសាលាបឋមសិក្សា ដោយពិនិត្យមើលទំនាក់ទំនងរបស់វាជាមួយនឹងចំណេះដឹង និងអាកប្បកិរិយា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវបែបពណ៌នា (Descriptive research) ដោយប្រមូលទិន្នន័យពីសិស្សថ្នាក់ទី៤ ទី៥ និងទី៦ តាមរយៈការចាប់ឆ្នោតដោយចៃដន្យ (Simple random sampling)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Questionnaire Survey (KAP Assessment) ការស្ទង់មតិដោយកម្រងសំណួរ (ការវាយតម្លៃចំណេះដឹង និងអាកប្បកិរិយា) |
មានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រមូលទិន្នន័យពីសិស្សច្រើននាក់ក្នុងពេលតែមួយ និងអាចវាយតម្លៃកម្រិតនៃការយល់ដឹងបានរហ័ស។ អាចវាស់ស្ទង់អថេរអរូបីដូចជាអាកប្បកិរិយាបាន។ | ទិន្នន័យផ្អែកលើការរាយការណ៍ដោយខ្លួនឯង (Self-reported) ដែលអាចមានភាពលម្អៀង ដោយសិស្សអាចឆ្លើយតែអ្វីដែលពួកគេគិតថាត្រឹមត្រូវ តែមិនបានអនុវត្តជាក់ស្តែង។ | សិស្សមានពិន្ទុចំណេះដឹងមធ្យម ៨០.៩% (កម្រិតល្អ) និងអាកប្បកិរិយា ៧៦.៨% (កម្រិតល្អ) ប៉ុន្តែចំណេះដឹងនេះមិនមានទំនាក់ទំនងក្នុងការបញ្ចុះកម្រិតកំណកកំបោរធ្មេញទេ។ |
| Clinical Oral Examination (DI-S & DMFT/dmft) ការពិនិត្យគ្លីនិកផ្ទាល់មាត់ (សន្ទស្សន៍កំណកកំបោរ និងស្ថានភាពពុកធ្មេញ) |
ផ្តល់ទិន្នន័យជាក់ស្តែង និងមានសត្យានុម័ត (Objective) អំពីស្ថានភាពអនាម័យមាត់ធ្មេញ ដោយប្រើប្រាស់ថ្នាំពណ៌បង្ហាញកំណកកំបោរ។ | ត្រូវការអ្នកជំនាញទន្តសាស្ត្រ ឧបករណ៍ពេទ្យ និងចំណាយពេលយូរក្នុងការពិនិត្យកុមារម្នាក់ៗ ព្រមទាំងតម្រូវឱ្យមានការយល់ព្រមពីអាណាព្យាបាល។ | រកឃើញអត្រាសិស្សមានជំងឺពុកធ្មេញ ៦២.៣% (មធ្យម ១.៦៨ ធ្មេញ/នាក់) និងសន្ទស្សន៍កំណកកំបោរធ្មេញកម្រិតមធ្យម ១.៨៤។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារការសហការរវាងសាលារៀន និងអ្នកជំនាញទន្តសាស្ត្រ ព្រមទាំងឧបករណ៍ពិនិត្យគ្លីនិកជាក់ស្តែង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងស្រុក Kochan ខេត្ត Chonburi ដោយផ្តោតតែលើសិស្សសាលាបឋមសិស្សារដ្ឋថ្នាក់ទី៤ ដល់ទី៦ ប៉ុណ្ណោះ ដែលភាគច្រើនជាកុមារមកពីគ្រួសារកសិករ និងកម្មកររោងចក្រ។ របកគំហើញនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទសង្គម-សេដ្ឋកិច្ចកម្រិតមធ្យមទៅទាប ដែលស្រដៀងគ្នាទៅនឹងតំបន់ជនបទ និងជាយក្រុងនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលកុមារតែងតែទទួលទានអាហារសម្រន់ និងភេសជ្ជៈផ្អែមនៅសាលារៀន។
របកគំហើញ និងវិធីសាស្ត្រក្នុងឯកសារនេះ មានភាពពាក់ព័ន្ធ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់កម្មវិធីលើកកម្ពស់សុខភាពមាត់ធ្មេញនៅកម្ពុជា។
ទោះបីជាចំណេះដឹងសិស្សមានកម្រិតខ្ពស់ ប៉ុន្តែអត្រាពុកធ្មេញនៅតែមាន ដូច្នេះកម្ពុជាគួរតែផ្តោតលើការបំប្លែងចំណេះដឹងទៅជា "ការអនុវត្តជាក់ស្តែង" ជាជាងត្រឹមតែការអប់រំទ្រឹស្តី។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Dental Caries | ជំងឺពុកធ្មេញ ដែលកើតឡើងដោយសារបាក់តេរីក្នុងមាត់បំប្លែងជាតិស្ករទៅជាអាស៊ីត ហើយបញ្ចេញមកបំផ្លាញកាចាធ្មេញបន្តិចម្តងៗរហូតដល់ធ្លុះជាប្រហោង។ | ដូចជាច្រែះដែលស៊ីដែកបន្តិចម្តងៗរហូតដល់ធ្លុះ ដោយសារយើងទុកវាចោលឱ្យត្រូវទឹកនិងខ្យល់យូរ។ |
| Dental plaque | កំណកកំបោរ ឬបន្ទះបាក់តេរីពណ៌សល្អិលៗ ដែលតោងជាប់យ៉ាងស្អិតនៅលើផ្ទៃធ្មេញ ជាពិសេសនៅតាមគែមអញ្ចាញ ដែលកើតចេញពីការប្រមូលផ្តុំនៃកាកសំណល់អាហារ និងបាក់តេរីក្នុងមាត់។ | ដូចជាស្លែដែលដុះតោងជាប់នឹងជញ្ជាំងអាងទឹក នៅពេលដែលយើងមិនបានដុសលាងសម្អាតវាជាប្រចាំ។ |
| Demineralization | ដំណើរការបាត់បង់ជាតិរ៉ែសំខាន់ៗ (ដូចជាកាល់ស្យូម និងផូស្វ័រ) ពីកាចាធ្មេញ ដោយសារការវាយប្រហារពីអាស៊ីតដែលបញ្ចេញដោយបាក់តេរីក្នុងមាត់ ធ្វើឱ្យធ្មេញចុះខ្សោយ និងងាយពុក។ | ដូចជាការសឹករិចរិលនៃស្រទាប់ថ្នាំលាបការពារឈើ នៅពេលដែលវាត្រូវកម្ដៅថ្ងៃនិងទឹកភ្លៀងយូរៗទៅ។ |
| Remineralization | ដំណើរការស្តារជាតិរ៉ែឡើងវិញចូលទៅក្នុងកាចាធ្មេញ តាមរយៈទឹកមាត់ និងសារធាតុភ្លុយអូរ៉ាយ (Fluoride) ដែលជួយជួសជុលការខូចខាតកម្រិតស្រាល និងធ្វើឱ្យធ្មេញរឹងមាំឡើងវិញ។ | ដូចជាការចាក់ស៊ីម៉ងត៍បំពេញស្នាមប្រេះតូចៗនៅលើជញ្ជាំងផ្ទះ ដើម្បីឱ្យវារឹងមាំនិងអាចទប់ទល់នឹងអាកាសធាតុបានដូចដើម។ |
| Simplified Debris Index (DI-S) | សន្ទស្សន៍សម្រាប់វាស់វែងបរិមាណកំណកកំបោរ ឬកាកសំណល់អាហារដែលជាប់នៅលើផ្ទៃធ្មេញ ដោយអ្នកស្រាវជ្រាវជ្រើសរើសពិនិត្យតែធ្មេញតំណាងចំនួន ៦ ប៉ុណ្ណោះ ដើម្បីវាយតម្លៃអនាម័យមាត់ធ្មេញជារួម។ | ដូចជាការត្រួតពិនិត្យភាពស្អាតនៃបន្ទប់ដោយមើលតែចំណុចសំខាន់ៗ ៦ កន្លែង ជំនួសឱ្យការចំណាយពេលដើរពិនិត្យមើលគ្រប់កៀនកោះទាំងអស់។ |
| DMFT index | សន្ទស្សន៍ស្តង់ដារសម្រាប់វាយតម្លៃស្ថានភាពជំងឺពុកធ្មេញរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ ដោយបូកបញ្ចូលចំនួនធ្មេញដែលកំពុងពុក (Decayed) ធ្មេញដែលបានដកចេញដោយសារពុក (Missing) និងធ្មេញដែលបានប៉ះប៉ូវរួច (Filled)។ | ដូចជាតារាងពិន្ទុដែលកត់ត្រាពីចំនួនដងដែលកង់របស់យើងធ្លាយ ត្រូវដោះបោះចោល ឬត្រូវបានប៉ះរួច ដើម្បីដឹងពីស្ថានភាពកង់ទាំងមូល។ |
| Plaque disclosing tablets | ថ្នាំគ្រាប់សម្រាប់ទំពារដើម្បីបញ្ចេញពណ៌ (ជាទូទៅពណ៌ក្រហម ឬផ្កាឈូក) ឱ្យជាប់ទៅនឹងកំណកកំបោរបាក់តេរីដែលមានទំហំតូចៗលើធ្មេញ ដែលជួយឱ្យយើងមើលឃើញកន្លែងដែលដុសសម្អាតមិនបានល្អ។ | ដូចជាការបាញ់ថ្នាំពណ៌លើជញ្ជាំងកញ្ចក់ ដើម្បីឱ្យយើងងាយមើលឃើញស្នាមប្រឡាក់ព្រាលៗ ដែលភ្នែកទទេមើលមិនច្បាស់។ |
| Pearson coefficients | រង្វាស់ស្ថិតិដែលប្រើដើម្បីកំណត់ពីកម្រិត និងទិសដៅនៃទំនាក់ទំនងរវាងអថេរពីរ ថាតើវាប្រែប្រួលស្របទិសគ្នា ឬផ្ទុយគ្នា។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ គេប្រើវាដើម្បីមើលថាតើចំណេះដឹងមានទំនាក់ទំនងជាមួយការថយចុះនៃជំងឺពុកធ្មេញឬទេ។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់មើលថា តើចំនួនម៉ោងដែលយើងចំណាយពេលរៀន ពិតជាធ្វើឱ្យពិន្ទុប្រឡងរបស់យើងកើនឡើងស្របគ្នាឬអត់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
