បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការចងក្រងឯកសារអំពីការប្រើប្រាស់ឱសថបុរាណរុក្ខជាតិសម្រាប់ស្ត្រីសម្រាលកូនរួចដោយសហគមន៍នៅតំបន់ព្រៃឡង់ ប្រទេសកម្ពុជា និងហានិភ័យនៃការបាត់បង់ចំណេះដឹងផ្នែករុក្ខសាស្ត្រជនជាតិដើមនេះ ដោយសារបម្រាមជាតិលើឆ្មបបុរាណ (TBAs) និងការធ្វើទំនើបកម្មសេវាថែទាំសុខភាពមាតា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់នៅតាមភូមិចំនួនបួនក្បែរតំបន់ព្រៃឡង់ ដោយរួមបញ្ចូលការសម្ភាសន៍ និងការប្រមូលសំណាករុក្ខជាតិ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional Birthing Attendants (TBAs) & Phytomedicine ការសម្រាលកូនជាមួយឆ្មបបុរាណ និងការប្រើប្រាស់ឱសថរុក្ខជាតិ |
មានតម្លៃសមរម្យ ងាយស្រួលរកក្នុងសហគមន៍មូលដ្ឋាន (ព្រៃឡង់) និងមានភាពស្និទ្ធស្នាលផ្នែកវប្បធម៌កម្ពុជា។ | មិនមានការគ្រប់គ្រងច្បាស់លាស់ អាចប្រឈមនឹងហានិភ័យនៃអនាម័យ (ឧទាហរណ៍ ជំងឺតេតាណូស) និងខ្វះជំនាញសង្គ្រោះបន្ទាន់ទំនើប ដោយបច្ចុប្បន្នរដ្ឋាភិបាលបានហាមឃាត់ការអនុវត្តនេះ។ | រកឃើញរុក្ខជាតិឱសថចំនួន ៦៨ ប្រភេទ ហើយស្ត្រីវ័យចំណាស់ (ក្រុម C) ភាគច្រើននៅតែមានទំនោរចង់សម្រាលកូនជាមួយឆ្មបបុរាណ (៩ ក្នុងចំណោម ២១ នាក់)។ |
| Modern Healthcare (Provincial Health Centres / Referral Hospitals) ការថែទាំសុខភាពសម័យទំនើប (មណ្ឌលសុខភាព / មន្ទីរពេទ្យបង្អែក) |
ជួយកាត់បន្ថយអត្រាមរណភាពមាតា មានគ្រូពេទ្យជំនាញ និងបំពាក់ដោយបរិក្ខារសង្គ្រោះបន្ទាន់ស្តង់ដារ។ | ទីតាំងអាចនៅឆ្ងាយពីភូមិដាច់ស្រយាល ដែលធ្វើឱ្យស្ត្រីពិបាកធ្វើដំណើរ ហើយការអនុវត្តនេះអាចធ្វើឱ្យបាត់បង់ចំណេះដឹងឱសថបុរាណបន្តិចម្តងៗ។ | ស្ត្រីវ័យក្មេង (ក្រុម A) មានទំនោរខ្ពស់ក្នុងការជ្រើសរើសសេវាកម្មមន្ទីរពេទ្យទំនើបនៅពេលអនាគត (១១ ក្នុងចំណោម ១៥ នាក់)។ |
| Integrated Healthcare Approach វិធីសាស្ត្រថែទាំសុខភាពចម្រុះ (ទំនើប និងបុរាណរួមបញ្ចូលគ្នា) |
ជួយរក្សាកេរដំណែលវប្បធម៌ និងចំណេះដឹងឱសថសាស្ត្ររបស់ជនជាតិដើមភាគតិច ព្រមទាំងបំពេញបន្ថែមការព្យាបាលតាមបែបទំនើបឱ្យកាន់តែមានលក្ខណៈទូលំទូលាយ។ | ទាមទារឱ្យមានការសិក្សាស្រាវជ្រាវស៊ីជម្រៅនៅមន្ទីរពិសោធន៍ ដើម្បីបញ្ជាក់ពីសុវត្ថិភាព និងប្រសិទ្ធភាព ក៏ដូចជាការរៀបចំគោលនយោបាយច្បាស់លាស់។ | អ្នកស្រាវជ្រាវស្នើឱ្យមានការរួមបញ្ចូលចំណេះដឹងនេះទៅក្នុងការថែទាំសុខភាពមាតា ដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ និងកាត់បន្ថយអត្រាស្លាប់របស់ម្តាយនៅកម្ពុជា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ទោះបីជាឯកសារមិនបានបញ្ជាក់ពីទំហំថវិកាជាក់លាក់ក៏ដោយ ប៉ុន្តែការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារការចំណាយពេលវេលាច្រើនសម្រាប់ការចុះមូលដ្ឋាន និងធនធានបច្ចេកទេសជំនាញផ្នែករុក្ខសាស្ត្រ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងភូមិចំនួនបួនក្បែរតំបន់ព្រៃឡង់ ដោយផ្តោតលើស្ត្រីជនជាតិដើមភាគតិចគួយ និងខ្មែរចំនួន ៤៧ នាក់ និងឆ្មបបុរាណ ៤ នាក់ប៉ុណ្ណោះ។ ទំហំសំណាកទិន្នន័យតូច និងទីតាំងភូមិសាស្ត្រតូចចង្អៀតនេះ អាចមិនតំណាងឱ្យការអនុវត្តរបស់ស្ត្រីទូទាំងប្រទេសកម្ពុជានោះទេ ប៉ុន្តែវាមានតម្លៃជាប្រវត្តិសាស្ត្រយ៉ាងជ្រាលជ្រៅក្នុងការចងក្រងចំណេះដឹងមូលដ្ឋានដែលជិតបាត់បង់ ដោយសារបម្រាមលើការធ្វើឆ្មបបុរាណ។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងធំធេងសម្រាប់ការអភិរក្សចំណេះដឹងជីវចម្រុះ និងការធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវប្រព័ន្ធសុខាភិបាលជនបទនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការធ្វើសមាហរណកម្មចំណេះដឹងឱសថបុរាណដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ពីប្រសិទ្ធភាពទៅក្នុងប្រព័ន្ធថែទាំសុខភាពទំនើប នឹងជួយលើកកម្ពស់សុខុមាលភាពមាតា ព្រមទាំងជួយថែរក្សាកេរដំណែលជីវៈ-វប្បធម៌កម្ពុជាបានយ៉ាងរឹងមាំ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Phytomedicine (ឱសថបុរាណរុក្ខជាតិ / ឱសថរុក្ខជាតិ) | ការសិក្សា និងការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិ ឬផ្នែកផ្សេងៗនៃរុក្ខជាតិ (ដូចជា ឫស ស្លឹក សំបក) សម្រាប់ជាថ្នាំបង្ការ និងព្យាបាលជំងឺផ្សេងៗតាមបែបធម្មជាតិ។ | ដូចជាការយកខ្ញីមកស្ងោរផឹកដើម្បីបំបាត់អាការៈផ្តាសាយ ឬឈឺពោះ ដែលជាការទាញយកប្រយោជន៍ពីធម្មជាតិមកធ្វើជាថ្នាំ។ |
| Ethnobotany (អេតណូរុក្ខសាស្ត្រ / រុក្ខសាស្ត្រជនជាតិដើម) | ការសិក្សាវិទ្យាសាស្ត្រអំពីទំនាក់ទំនងរវាងមនុស្ស (ជាពិសេសសហគមន៍មូលដ្ឋាន ឬជនជាតិដើមភាគតិច) និងរុក្ខជាតិជុំវិញខ្លួន រួមទាំងរបៀបដែលពួកគេប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិទាំងនោះក្នុងវប្បធម៌ និងការព្យាបាលជំងឺតាមតំបន់។ | ដូចជាអ្នកស្រាវជ្រាវចុះទៅសួរចាស់ទុំក្នុងភូមិថា តើរុក្ខជាតិមួយណាអាចយកមកធ្វើជាថ្នាំ ឬទាក់ទងនឹងជំនឿរបស់ពួកគេតាំងពីដូនតាមក។ |
| Traditional Birthing Attendants - TBAs (ឆ្មបបុរាណ) | ស្ត្រីនៅក្នុងសហគមន៍ដែលមិនមានសញ្ញាបត្រពេទ្យផ្លូវការទាន់សម័យ ប៉ុន្តែមានបទពិសោធន៍ និងជំនាញក្នុងការជួយស្ត្រីផ្សេងទៀតនៅពេលឆ្លងទន្លេ និងថែទាំក្រោយសម្រាលកូនតាមបែបប្រពៃណី។ | ដូចជាយាយម៉បប្រចាំភូមិពីសម័យមុន ដែលតែងតែជួយអ្នកភូមិពេលមានស្ត្រីឈឺពោះសម្រាលកូន ដោយពឹងផ្អែកលើការចេះដឹងតៗគ្នា។ |
| Galactagogue (សារធាតុជំរុញការបញ្ចេញទឹកដោះ) | ប្រភេទរុក្ខជាតិឱសថ ឬចំណីអាហារដែលមានសមត្ថភាពជួយជំរុញ ឬបង្កើនការផលិតទឹកដោះសម្រាប់ស្ត្រីជាម្តាយក្រោយពេលសម្រាលកូនរួច។ | ដូចជាការញ៉ាំសម្លល្ហុង ឬផឹកទឹកថ្នាំស្ងោរដើម្បីឱ្យម្តាយមានទឹកដោះច្រើនសម្រាប់បំបៅកូន។ |
| Orexigenic (សារធាតុជំនួយចំណង់អាហារ) | ថ្នាំ ឬរុក្ខជាតិឱសថដែលជួយជំរុញឱ្យអ្នកជំងឺមានចំណង់អាហារឡើងវិញ ជាពិសេសសម្រាប់ស្ត្រីក្រោយសម្រាលដែលតែងតែអស់កម្លាំង និងមិនសូវឃ្លានបាយ។ | ដូចជាការញ៉ាំម្ជូរដើម្បីឱ្យស្រៀវទឹកមាត់ និងឃ្លានបាយនៅពេលដែលយើងហត់នឿយ ឬល្វីងមាត់។ |
| Uterotonic (សារធាតុជំរុញការកន្ត្រាក់ស្បូន) | សារធាតុ ឬឱសថដែលជំរុញឱ្យសាច់ដុំស្បូនកន្ត្រាក់ ដែលជួយកាត់បន្ថយការហូរឈាមក្រោយពេលសម្រាល និងជួយឱ្យស្បូនឆាប់វិលមករកទំហំដើមវិញដោយសុវត្ថិភាព។ | ដូចជាខ្សែយឺតដែលលាតសន្ធឹងខ្លាំង ហើយត្រូវការកម្លាំងទាញត្រឡប់មកវិញដើម្បីរួញទៅប៉ុនដើមវិញដោយមិនមានបញ្ហាដាច់រហែកហូរឈាម។ |
| Toas (ជំងឺទាស់) | ជំងឺ ឬអាការៈខុសប្រក្រតីតាមជំនឿវប្បធម៌ខ្មែរដែលកើតលើស្ត្រីក្រោយសម្រាលកូន (សរសៃខ្ចី) ដោយសារការហូបចុកខុស ឬធ្វើសកម្មភាពធ្ងន់ធ្ងរឆាប់ពេក ដែលបណ្តាលឱ្យមានអាការៈរាករូស ក្តៅខ្លួន ឬរឹងថ្គាមជាដើម។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនដែលទើបតែជួសជុលរួចភ្លាមៗឱ្យធ្វើការធ្ងន់ពេក ដែលធ្វើឱ្យម៉ាស៊ីននោះឆាប់គាំង ឬខូចឡើងវិញ។ |
| Voucher specimen (សំណាករុក្ខជាតិផ្ទៀងផ្ទាត់ / សំណាករក្សាទុក) | សំណាករុក្ខជាតិជាក់ស្តែង (ដូចជាមែក ស្លឹក ផ្កា ឬឫស) ដែលត្រូវបានប្រមូល សម្ងួត និងរក្សាទុកយ៉ាងត្រឹមត្រូវនៅក្នុងបណ្ណាល័យរុក្ខជាតិ (Herbarium) ដើម្បីទុកជាភស្តុតាងសម្រាប់ការផ្ទៀងផ្ទាត់អត្តសញ្ញាណវិទ្យាសាស្ត្រទៅថ្ងៃមុខ។ | ដូចជាការផ្តិតស្នាមម្រាមដៃ និងថតរូបទុកក្នុងឯកសារប៉ូលីស ដើម្បីបញ្ជាក់អត្តសញ្ញាណពិតប្រាកដរបស់មនុស្សម្នាក់នៅពេលក្រោយមិនឱ្យខុសឈ្មោះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
