បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះជាតិដែក (Iron deficiency anemia) ដែលជាបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈដ៏ចម្បងនៅអាហ្វ្រិកខាងលិច ដោយសារប្រជាជនភាគច្រើនពឹងផ្អែកលើដំឡូងមី Manihot esculenta ជាអាហារប្រចាំថ្ងៃដែលមានផ្ទុកជាតិដែកទាបបំផុត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់ការរចនាបែប Factorial Design (2 x 4) ដើម្បីធ្វើតេស្តការបន្ថែមជាតិដែកចូលទៅក្នុងអាហារដំឡូងមីបន្ទុំពីរប្រភេទគឺ 'gari' និង 'fufu' ជាមួយសមាសធាតុជាតិដែក ៣ ប្រភេទផ្សេងគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Unfortified Control (FC) គំរូបញ្ជាដែលមិនបានបន្ថែមជាតិដែក (FC) |
រក្សាបាននូវដង់ស៊ីតេ (Packed Bulk Density) និងសន្ទស្សន៍នៃការប៉ោង (Swelling Index) ដើមរបស់ម្សៅបានយ៉ាងល្អបំផុត។ | មានបរិមាណជាតិដែកទាបខ្លាំង (ប្រហែល 1 mg/100g) ដែលមិនអាចជួយកាត់បន្ថយបញ្ហាស្លេកស្លាំងក្នុងសហគមន៍បាន។ | ជាតិដែកទាបបំផុត ប៉ុន្តែទទួលបានការពេញចិត្តជាទូទៅពីអ្នកភ្លក់ក្នុងកម្រិតធម្មតា។ |
| Ferrous Sulphate (FeS) Fortification ការបន្ថែម Ferrous Sulphate (FeS) |
បង្កើនកម្រិតជាតិដែកបានគួរឱ្យកត់សម្គាល់ (10.70 mg/100g សម្រាប់ gari និង 13.40 mg/100g សម្រាប់ fufu)។ | ការវាយតម្លៃផ្នែកសតិអារម្មណ៍ (Sensory evaluation) ទទួលបានលទ្ធផលមធ្យម និងធ្វើឱ្យមុខងាររូបវន្ត (Functional properties) មួយចំនួនធ្លាក់ចុះ។ | ផ្តល់ជាតិដែកកម្រិតមធ្យម តែមានការថយចុះបន្តិចបន្តួចនូវគុណភាពលាយទឹក។ |
| Iron III Sulphate (F3S) Fortification ការបន្ថែម Iron III Sulphate (F3S) |
ផ្តល់បរិមាណជាតិដែកខ្ពស់បំផុតសម្រាប់ Fufu (14.76 mg/100g) និងបង្កើនសមត្ថភាពស្រូបទឹក (WAC) បានល្អបំផុត។ | ធ្វើឱ្យមានការថយចុះនូវសន្ទស្សន៍នៃការប៉ោង (Swelling Index) របស់ម្សៅដែលទាមទារការកែសម្រួលបច្ចេកទេសចម្អិន។ | ល្អបំផុតសម្រាប់ Fufu ទាំងផ្នែកកម្រិតជាតិដែក និងការទទួលយកជារួមពីអ្នកភ្លក់។ |
| Ferric Alum (FA) Fortification ការបន្ថែម Ferric Alum (FA) |
ផ្តល់បរិមាណជាតិដែកខ្ពស់បំផុតសម្រាប់ Gari (12.40 mg/100g) និងរក្សាបាននូវក្លិន និងភាពខាប់ល្អ។ | កាត់បន្ថយដង់ស៊ីតេ (Packed Bulk Density) ខ្លាំងជាងគេ ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ការផ្ទុកនិងដឹកជញ្ជូន។ | ល្អបំផុតសម្រាប់ Gari ដោយបំពេញតាមស្តង់ដារ WHO និងមានការវាយតម្លៃគុណភាពល្អឥតខ្ចោះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតអំពីតម្លៃនៃការចំណាយនោះទេ ប៉ុន្តែការអនុវត្តជាក់ស្តែងតម្រូវឱ្យមានឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍មូលដ្ឋាន និងសារធាតុគីមីសម្រាប់បន្ថែមជាតិដែក។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងទីក្រុង Calabar ប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដោយប្រើប្រាស់មើមដំឡូងមី Manihot esculenta ក្នុងស្រុក និងផ្តោតលើអាហារប្រពៃណីអាហ្វ្រិក (Gari និង Fufu)។ ទោះបីជាប្រភេទអាហារខុសគ្នាពីបរិបទប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែដោយសារកម្ពុជាជាប្រទេសផលិតដំឡូងមីដ៏ធំមួយ ការសិក្សានេះផ្តល់ជាគំរូដ៏ល្អសម្រាប់ការច្នៃម្សៅដំឡូងមីទៅជាអាហារូបត្ថម្ភ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះជាតិដែកក្នុងចំណោមប្រជាជននៅតំបន់ជនបទ។
វិធីសាស្ត្រនៃការបន្ថែមជាតិដែកទៅក្នុងផលិតផលម្សៅនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការលើកកម្ពស់សុខភាពសាធារណៈ។
ការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះអាចជួយបំប្លែងដំឡូងមីពីដំណាំឧស្សាហកម្មទូទៅ ទៅជាដំណោះស្រាយអាហារូបត្ថម្ភដ៏មានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ប្រជាជនកម្ពុជា ជាពិសេសស្ត្រី និងកុមារ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Food fortification (ការបន្ថែមជីវជាតិចូលក្នុងអាហារ) | ដំណើរការនៃការបន្ថែមវីតាមីន ឬសារធាតុរ៉ែសំខាន់ៗ (ដូចជាជាតិដែក) ទៅក្នុងអាហារដែលប្រជាជនទទួលទានប្រចាំថ្ងៃ ដើម្បីបង្កើនគុណភាពអាហារូបត្ថម្ភ និងការពារជំងឺកង្វះអាហារូបត្ថម្ភនៅក្នុងសហគមន៍ ដោយមិនតម្រូវឱ្យពួកគេផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់នៃការញ៉ាំឡើយ។ | ដូចជាការលាយថ្នាំបំប៉នកម្លាំងចូលទៅក្នុងទឹកផឹកប្រចាំថ្ងៃ ដើម្បីឲ្យអ្នកផឹកទទួលបានសុខភាពល្អដោយមិនដឹងខ្លួន។ |
| Solid state fermentation (ការបន្ទុំក្នុងស្ថានភាពរឹង) | ដំណើរការនៃការបំប្លែងសារធាតុដោយប្រើប្រាស់មីក្រូសរីរាង្គ (ដូចជាមេដំបែ ឬបាក់តេរី) នៅលើវត្ថុធាតុដើមដែលមានសំណើមទាប (ដូចជាម្សៅដំឡូងមី Manihot esculenta) ដោយមិនចាំបាច់ត្រាំវត្ថុធាតុដើមនោះក្នុងទឹកឱ្យលិចឡើយ។ | ដូចជាការផ្អាប់ត្រីធ្វើប្រហុក ឬផ្អាប់អង្ករធ្វើស្រាស ដែលយើងគ្រាន់តែប្រឡាក់មេហើយទុកចោលដោយមិនបាច់ចាក់ទឹកលិច។ |
| Water Absorption Capacity / WAC (សមត្ថភាពស្រូបយកទឹក) | រង្វាស់ដែលបង្ហាញពីបរិមាណទឹកអតិបរមាដែលម្សៅ ឬអាហារអាចស្រូបយក និងរក្សាទុកបាននៅពេលដែលគេលាយវាជាមួយទឹក។ កត្តានេះជះឥទ្ធិពលផ្ទាល់ដល់ភាពខាប់ ភាពទន់ និងអាយុកាលផ្ទុកនៃអាហារនៅពេលចម្អិនរួច។ | ដូចជាអេប៉ុង (Sponge) មួយដុំដែលអាចបឺតស្រូបទឹកបានច្រើន ឬតិចអាស្រ័យលើប្រភេទសាច់របស់វា។ |
| Swelling index / SI (សន្ទស្សន៍នៃការប៉ោង) | ការវាស់វែងថាតើគ្រាប់ម្សៅរីកធំប៉ុនណានៅពេលដែលវាស្រូបយកទឹក ហើយត្រូវបានដាំឱ្យពុះក្នុងសីតុណ្ហភាពជាក់លាក់ណាមួយ។ វាជួយឲ្យអ្នកស្រាវជ្រាវដឹងពីលក្ខណៈនៃការកក ឬខាប់នៃម្សៅពេលចម្អិន។ | ដូចជាគ្រាប់សាគូដែលរីកប៉ោងធំជាងមុនច្រើនដង នៅពេលដែលយើងស្ងោរវាក្នុងទឹកក្តៅ។ |
| Packed Bulk Density / PBD (ដង់ស៊ីតេណែន) | ទម្ងន់នៃម្សៅក្នុងមួយឯកតាមាត្រ បន្ទាប់ពីវាត្រូវបានគេរលាក់ ឬបង្ហាប់ឱ្យណែនចូលគ្នាក្នុងប្រអប់ ឬកែវវាស់ ដើម្បីបំបាត់ចន្លោះខ្យល់រវាងគ្រាប់ម្សៅនីមួយៗ។ នេះគឺជាទិន្នន័យសំខាន់សម្រាប់ការកំណត់ទំហំការវេចខ្ចប់ និងការដឹកជញ្ជូន។ | ដូចជាការច្រកអង្ករចូលក្នុងការុង ហើយយើងរលាក់វាឱ្យស្រុតចុះ ដើម្បីអាចច្រកចូលបានកាន់តែច្រើន និងហាប់ណែនល្អ។ |
| Atomic Absorption Spectrometer / AAS (ម៉ាស៊ីនវាស់កម្រិតស្រូបពន្លឺអាតូមិច) | ឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ដែលប្រើសម្រាប់វាស់កំហាប់នៃធាតុគីមី (ដូចជាជាតិដែក) នៅក្នុងគំរូ ដោយដុតគំរូនោះឱ្យទៅជាឧស្ម័ន រួចបាញ់ពន្លឺកាត់វា ដើម្បីមើលថាតើអាតូមនៃធាតុនោះស្រូបយកពន្លឺអស់ប៉ុន្មានភាគរយ។ | ដូចជាការប្រើពិលបញ្ចាំងកាត់ផ្សែង ដើម្បីដឹងថាមានធូលីដីកម្រិតណា ដោយមើលទៅលើកម្រិតពន្លឺដែលបាត់បង់ពេលឆ្លងកាត់ផ្សែងនោះ។ |
| Hedonic scale (រង្វាស់វាយតម្លៃសតិអារម្មណ៍) | ប្រព័ន្ធពិន្ទុដែលគេប្រើប្រាស់ជាទូទៅក្នុងការស្រាវជ្រាវចំណីអាហារ ដើម្បីឲ្យអ្នកភ្លក់ផ្តល់ពិន្ទុទៅលើកម្រិតនៃការចូលចិត្ត ឬមិនចូលចិត្តរបស់ពួកគេចំពោះរសជាតិ ក្លិន ពណ៌ ឬទម្រង់នៃអាហារ (ឧទាហរណ៍៖ លេខ ១ ល្អឥតខ្ចោះ លេខ ៧ អន់បំផុត)។ | ដូចជាការចុចសញ្ញាផ្កាយ (Rating stars) ពី ១ ដល់ ៥ នៅលើកម្មវិធីកុម្ម៉ង់អាហារ ដើម្បីប្រាប់ថាយើងចូលចិត្តអាហារនោះកម្រិតណា។ |
| Starch retrogradation (ការវិលត្រឡប់នៃទម្រង់ម្សៅ) | ដំណើរការដែលម៉ូលេគុលម្សៅដែលឆ្អិន និងរីកប៉ោងហើយ រៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធរបស់វាឡើងវិញនៅពេលដែលវាត្រជាក់ចុះ ដែលធ្វើឲ្យអាហារប្រែជាស្វិត រឹង ឬបាត់បង់ជាតិទឹក ដែលជាទូទៅធ្វើឲ្យគុណភាពអាហារធ្លាក់ចុះ។ | ដូចជាបាយដែលយើងដាំឆ្អិនទន់ល្អ តែពេលទុកចោលឱ្យត្រជាក់ ឬក្លាស្សេក្នុងទូទឹកកក វាប្រែជាឡើងរឹង និងគ្រាប់ៗវិញ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
