បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះស៊ើបអង្កេតពីការផ្ទុះឡើងនៃមេរោគឆ្លងតាមសត្វ Streptococcus suis នៅភាគខាងជើងប្រទេសថៃ ដោយកំណត់អត្រាប្រេវ៉ាឡង់ និងលំនាំនៃភាពស៊ាំនឹងថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិចនៅក្នុងជ្រូកសត្តឃាតដែលមើលទៅមានសុខភាពល្អ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការប្រមូលសំណាក និងធ្វើតេស្តភាពស៊ាំនឹងថ្នាំប្រឆាំងអតិសុខុមប្រាណនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Conventional Biochemical Tests ការធ្វើតេស្តជីវគីមីវិទ្យាបែបប្រពៃណី |
មានស្តង់ដារ ចំណាយតិច និងងាយស្រួលក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទបាក់តេរីមូលដ្ឋាន។ | មិនអាចកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទសេរ៉ូម (Serotype) ឬសែនបង្កជំងឺជាក់លាក់បានទេ។ | បានរកឃើញ និងបញ្ជាក់អត្តសញ្ញាណបាក់តេរី Streptococcus suis ចំនួន ៥២ ករណី ពីសំណាកសរុប ៣៨៣។ |
| Disk Diffusion Susceptibility Test ការធ្វើតេស្តភាពងាយរងគ្រោះដោយវិធីសាស្ត្រ Disk Diffusion |
ជាវិធីសាស្ត្រងាយស្រួល សន្សំសំចៃ អនុវត្តតាមគោលការណ៍ណែនាំ CLSI និងអាចធ្វើតេស្តថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិចច្រើនប្រភេទក្នុងពេលតែមួយ។ | ផ្តល់លទ្ធផលត្រឹមតែកម្រិតគុណភាព (ងាយរងគ្រោះ, មធ្យម, ស៊ាំ) ប៉ុន្តែមិនបានប្រាប់ពីកំហាប់អប្បបរមាដែលរារាំងការលូតលាស់ (MIC) នោះទេ។ | បានបង្ហាញថាបាក់តេរីមានភាពងាយរងគ្រោះ ៩៦% ទៅនឹងថ្នាំ ceftiofur និងមានភាពស៊ាំ ១០០% ទៅនឹងថ្នាំ lincomycin។ |
| Polymerase Chain Reaction (PCR) & Capsular Serotyping បច្ចេកទេសម៉ូលេគុល (PCR) និងការកំណត់ប្រភេទ Serotype (ស្នើឡើងសម្រាប់ការសិក្សាបន្ទាប់) |
មានភាពជាក់លាក់ខ្ពស់ អាចកំណត់ប្រភេទសេរ៉ូម (ដូចជា Serotype 2 ដែលកាចសាហាវ) និងសក្តានុពលនៃការបង្កជំងឺ។ | ត្រូវការឧបករណ៍ទំនើប អ្នកជំនាញបច្ចេកទេសកម្រិតខ្ពស់ និងមានតម្លៃថ្លៃជាង។ | អ្នកនិពន្ធបានផ្តល់អនុសាសន៍ឱ្យប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រនេះក្នុងការសិក្សានាពេលអនាគត ដើម្បីវាយតម្លៃហានិភ័យនៃជំងឺឆ្លង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារបន្ទប់ពិសោធន៍អតិសុខុមប្រាណវិទ្យាដែលមានស្តង់ដារ ព្រមទាំងបរិក្ខារបណ្តុះមេរោគ និងថ្នាំសាកល្បង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទីសត្តឃាតចំនួន ៦ ក្នុងខេត្តចំនួន ៥ នៅភាគខាងជើងប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតតែលើជ្រូកដែលមើលទៅមានសុខភាពល្អ។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារយើងមានអាកាសធាតុ វិធីសាស្ត្រចិញ្ចឹមសត្វ និងការផ្លាស់ប្តូរពាណិជ្ជកម្មជ្រូកឆ្លងកាត់ព្រំដែនស្រដៀងគ្នា ដែលធ្វើឲ្យហានិភ័យនៃភ្នាក់ងារចម្លងរោគលាក់មុខនេះមានកម្រិតខ្ពស់ដូចគ្នា។
វិធីសាស្ត្រ និងរបកគំហើញនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងសុខភាពសត្វ និងសុខភាពសាធារណៈនៅកម្ពុជា។
ការអនុវត្តការតាមដានអត្រាប្រេវ៉ាឡង់ និងការធ្វើតេស្តភាពស៊ាំនឹងថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិចជាប្រចាំ នឹងជួយកម្ពុជាកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការផ្ទុះជំងឺឆ្លងពីសត្វមកមនុស្ស និងទប់ស្កាត់ការកើនឡើងនៃបាក់តេរីស៊ាំនឹងថ្នាំប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Zoonotic agent (ភ្នាក់ងារបង្កជំងឺឆ្លងពីសត្វមកមនុស្ស) | មេរោគ បាក់តេរី ឬប៉ារ៉ាស៊ីត ដែលមានប្រភពចេញពីសត្វ ហើយអាចចម្លងមកមនុស្ស បង្កជាជំងឺផ្សេងៗ ជាពិសេសនៅពេលមានការប៉ះពាល់ផ្ទាល់ ឬបរិភោគសាច់ដែលចម្អិនមិនបានឆ្អិនល្អ។ | ដូចជាស្ពានចម្លងមេរោគពីសត្វឈឺ (ឬសត្វផ្ទុកមេរោគ) មកកាន់មនុស្សធម្មតា។ |
| Antimicrobial susceptibility (ភាពងាយរងគ្រោះដោយថ្នាំប្រឆាំងអតិសុខុមប្រាណ) | ការធ្វើតេស្តក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីពិនិត្យមើលថាតើបាក់តេរីមួយប្រភេទងាយនឹងត្រូវសម្លាប់ដោយថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិចជាក់លាក់ណាមួយដែរឬទេ។ វាជួយគ្រូពេទ្យ និងពេទ្យសត្វក្នុងការជ្រើសរើសថ្នាំដែលត្រឹមត្រូវសម្រាប់ព្យាបាល។ | ដូចជាការសាកល្បងអាវុធផ្សេងៗទៅលើសត្រូវ ដើម្បីរកមើលថាអាវុធមួយណាអាចកម្ចាត់ពួកគេបានលឿនជាងគេ។ |
| Disk diffusion (ការធ្វើតេស្តដោយវិធីសាស្ត្រ Disk diffusion) | វិធីសាស្ត្រមួយក្នុងអតិសុខុមប្រាណវិទ្យា ដែលគេដាក់បន្ទះក្រដាសតូចៗមានផ្ទុកថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិច ទៅលើចានបណ្តុះបាក់តេរី រួចវាស់ទំហំរង្វង់ដែលគ្មានបាក់តេរីដុះនៅជុំវិញបន្ទះនោះ (Inhibition zone) ដើម្បីដឹងពីប្រសិទ្ធភាពរបស់ថ្នាំ។ | ដូចជាការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅកណ្តាលទីលានសត្រូវ ហើយវាស់ទំហំរណ្តៅដែលសត្រូវត្រូវបំផ្លាញ ដើម្បីវាយតម្លៃកម្លាំងរបស់គ្រាប់បែកនោះ។ |
| Streptococcus suis (បាក់តេរី Streptococcus suis) | ជាប្រភេទបាក់តេរីរាងមូលតម្រង់ជាជួរ ដែលភាគច្រើនរស់នៅក្នុងផ្លូវដង្ហើមខាងលើរបស់សត្វជ្រូកដោយមិនបង្ហាញរោគសញ្ញា។ វាអាចបង្កជាជំងឺរលាកស្រោមខួរក្បាល និងការឆ្លងមេរោគក្នុងឈាមធ្ងន់ធ្ងរដល់មនុស្សដែលប៉ះពាល់ផ្ទាល់ ឬហូបសាច់ជ្រូកផ្ទុកមេរោគ។ | ដូចជាសត្រូវលាក់មុខនៅក្នុងខ្លួនជ្រូក ដែលចាំតែវាយប្រហារមនុស្សនៅពេលមានរបួសលើស្បែក ឬនៅពេលយើងហូបសាច់ជ្រូកឆៅ។ |
| Serotype (ប្រភេទសេរ៉ូម) | ការចាត់ថ្នាក់បាក់តេរី ឬវីរុសទៅជាក្រុមតូចៗ ដោយផ្អែកលើអង់ទីហ្សែន (Antigen) ដែលមាននៅលើផ្ទៃកោសិការបស់ពួកវា។ ឧទាហរណ៍ Streptococcus suis មាន ៣៣ សេរ៉ូម ដែលសេរ៉ូមទី២ គឺកាចសាហាវជាងគេសម្រាប់មនុស្ស។ | ដូចជាការបែងចែកក្រុមចោរតាមរយៈម៉ាកសម្លៀកបំពាក់ឬសាក់នៅលើខ្លួនរបស់ពួកគេ ដើម្បីងាយស្រួលចំណាំនិងទប់ទល់។ |
| Carrier rate (អត្រាអ្នកផ្ទុកមេរោគ) | ភាគរយនៃសត្វ (ឬមនុស្ស) នៅក្នុងហ្វូងមួយ ដែលមានផ្ទុកមេរោគនៅក្នុងខ្លួន ប៉ុន្តែមិនបង្ហាញរោគសញ្ញាឈឺនោះទេ តែពួកវាអាចបញ្ចេញនិងចម្លងមេរោគនេះទៅកាន់សត្វផ្សេងទៀត ឬមនុស្សបានគ្រប់ពេល។ | ដូចជាមនុស្សដែលលាក់អាវុធក្នុងខ្លួនដើរក្នុងចំណោមហ្វូងមនុស្ស ដោយគ្មាននរណាម្នាក់ដឹងថាគេអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់នោះទេ។ |
| Alpha hemolysis (បាតុភូតអាល់ហ្វាអេម៉ូលីស) | ដំណើរការដែលបាក់តេរីបញ្ចេញអង់ស៊ីមទៅបំបែកកោសិកាឈាមក្រហមនៅលើចានបណ្តុះមេរោគ (Blood agar) តែបំបែកមិនបានទាំងស្រុង ដែលបន្សល់ទុកនូវពណ៌បៃតងព្រាលៗនៅជុំវិញកូឡូនីរបស់បាក់តេរីនោះ។ វាជួយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រក្នុងការចំណាំប្រភេទមេរោគ។ | ដូចជាសត្វល្អិតដែលស៊ីស្លឹកឈើមិនអស់ សល់តែទ្រនុងព្រាលៗពណ៌បៃតង។ |
| Polymerase chain reaction (PCR) (ប្រតិកម្មច្រវាក់ប៉ូលីមេរ៉ាស - PCR) | បច្ចេកទេសជីវវិទ្យាម៉ូលេគុលដែលប្រើសម្រាប់ថតចម្លងកំណាត់ DNA ក្នុងបរិមាណដ៏តូចមួយ ឲ្យទៅជារាប់លានច្បាប់ ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការវិភាគ រកមើលហ្សែនបង្កជំងឺ និងកំណត់អត្តសញ្ញាណមេរោគបានយ៉ាងជាក់លាក់បំផុត។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនថតចម្លង (Photocopy) ដ៏ទំនើបមួយ ដែលអាចថតចម្លងសំបុត្រសម្ងាត់មួយសន្លឹកទៅជារាប់លានសន្លឹក ដើម្បីឲ្យអ្នកស៊ើបអង្កេតងាយស្រួលអាននិងចាប់កំហុសសត្រូវ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
