បញ្ហា (The Problem)៖ តើអត្រាប្រេវ៉ាឡង់ និងប្រភេទសេរ៉ូទីប (serotypes) នៃមេរោគ Salmonella មានកម្រិតណាខ្លះ នៅក្នុងសាច់ក្របី និងគោដែលត្រូវបានកាប់សម្លាប់នៅតាមទីសត្តឃាតតូចៗក្នុងខេត្តចំប៉ាស័ក ប្រទេសឡាវ?
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រមូល និងវិភាគសំណាកពីសត្វគោក្របីចំនួន ២៦៩ ក្បាល តាមរយៈការបណ្តុះមេរោគបាក់តេរី និងការកំណត់អត្តសញ្ញាណសេរ៉ូទីបនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Mesenteric Lymph Node Sampling ការយកសំណាកពីកូនកណ្តុរ (Mesenteric Lymph Node) |
មានភាពសុក្រឹតខ្ពស់ក្នុងការរកឃើញមេរោគដែលលាក់ខ្លួនក្នុងរាងកាយសត្វ និងជាសូចនាករដ៏ល្អសម្រាប់ពិនិត្យមើលការផ្ទុកមេរោគជាប្រព័ន្ធ។ | ទាមទារចំណេះដឹងផ្នែកកាយវិភាគវិទ្យាដើម្បីស្វែងរកទីតាំងកូនកណ្តុរ និងត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ក្នុងការវះកាត់យកសំណាកដើម្បីចៀសវាងការចម្លងរោគពីខាងក្រៅ។ | រកឃើញអត្រាវិជ្ជមានមេរោគ Salmonella ខ្ពស់ជាងគេរហូតដល់ ៧,២៤% ធៀបនឹងសំណាកផ្សេងៗទៀត។ |
| Muscle Tissue Sampling (Diaphragmatic & Abdominal) ការយកសំណាកពីសាច់ដុំពោះ និងសន្ទះទ្រូង |
ឆ្លុះបញ្ចាំងដោយផ្ទាល់ពីហានិភ័យនៃសាច់ដែលមនុស្សទិញយកទៅបរិភោគ និងងាយស្រួលក្នុងការកាត់យកសំណាកនៅទីសត្តឃាត។ | អត្រានៃការរកឃើញមេរោគមានកម្រិតទាបជាងការយកសំណាកពីកូនកណ្តុរ ប្រសិនបើគ្មានការចម្លងរោគពីខាងក្រៅក្នុងពេលកាប់សាច់។ | រកឃើញអត្រាវិជ្ជមានចន្លោះពី ២,២៣% (សាច់ដុំពោះ) ទៅ ៤,០៨% (សាច់ដុំសន្ទះទ្រូង)។ |
| Caecal Sampling (Swab) ការយកសំណាកពីលាមកក្នុងពោះវៀនធំ (Caecal Swab) |
ងាយស្រួលក្នុងការប្រមូលសំណាកដោយប្រើសំឡីតេស្ត (Swab) និងជានីតិវិធីស្តង់ដារសម្រាប់តាមដានការបញ្ចេញមេរោគតាមលាមក។ | អាចនឹងមិនទាញបានលទ្ធផលល្អប្រសិនបើសត្វមិនបញ្ចេញមេរោគតាមលាមកជាប្រចាំ (Intermittent shedding) ដែលនាំឱ្យមានលទ្ធផលអវិជ្ជមានក្លែងក្លាយ។ | មិនរកឃើញមានវត្តមានមេរោគ Salmonella នោះទេ (០%) នៅក្នុងការសិក្សានេះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារឱ្យមានមន្ទីរពិសោធន៍មីក្រូជីវសាស្ត្រដែលបំពាក់បរិក្ខារស្តង់ដារ ព្រមទាំងប្រព័ន្ធរក្សាសីតុណ្ហភាពត្រជាក់ (Cold chain) សម្រាប់ដឹកជញ្ជូនសំណាកពីទីសត្តឃាត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទីសត្តឃាតតូចៗចំនួន៤ ក្នុងខេត្តចំប៉ាស័ក ប្រទេសឡាវ ដោយផ្តោតលើសត្វគោក្របីចំនួនត្រឹមតែ ២៦៩ ក្បាលប៉ុណ្ណោះ។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទទីសត្តឃាតបែបប្រពៃណីដែលខ្វះអនាម័យ (ឧ. កាប់សាច់នៅលើឥដ្ឋ) ដែលវាស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងស្ថានភាពនៅតាមបណ្តាខេត្តជាច្រើនក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ធ្វើឱ្យលទ្ធផលនេះមានតម្លៃណាស់សម្រាប់ការប្រៀបធៀប។
លទ្ធផល និងវិធីសាស្ត្រនៃការសិក្សានេះ មានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ពង្រឹងសុវត្ថិភាពចំណីអាហារនៅកម្ពុជា។
ការពង្រឹងអនាម័យនៅទីសត្តឃាត និងការបង្កើតប្រព័ន្ធតាមដានមេរោគបាក់តេរីតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រ គឺជាវិធានការបន្ទាន់ដើម្បីកាត់បន្ថយជំងឺរាករូសដោយសារចំណីអាហារក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Mesenteric lymph nodes (កូនកណ្តុរនៅតាមពោះវៀន) | ជាលិកាប្រព័ន្ធភាពស៊ាំដែលមានទីតាំងនៅក្បែរពោះវៀនសត្វ ដែលដើរតួជាកន្លែងប្រមូលផ្តុំមេរោគពីប្រព័ន្ធរំលាយអាហារ។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ សំណាកកូនកណ្តុរគឺជាកន្លែងដែលគេរកឃើញមេរោគ Salmonella ច្រើនជាងគេបំផុតដោយសារតែវាជាកន្លែងលាក់ខ្លួនរបស់បាក់តេរី។ | ប្រៀបដូចជាប៉ុស្តិ៍ត្រួតពិនិត្យ ឬតម្រងការពារមេរោគនៅក្នុងពោះវៀន ដែលចាប់យករាល់មេរោគ ឬឧក្រិដ្ឋជនដែលព្យាយាមឆ្លងកាត់។ |
| Serotype (សេរ៉ូទីប ឬប្រភេទរងនៃមេរោគ) | ការចាត់ថ្នាក់បាក់តេរីទៅតាមប្រភេទរង (Subspecies) ដោយផ្អែកលើអង់ទីហ្សែន (Antigens) ដែលមាននៅលើផ្ទៃកោសិការបស់វា។ ការស្គាល់សេរ៉ូទីប (ឧទាហរណ៍ S. Weltevreden) ជួយឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រតាមដានប្រភពនៃការផ្ទុះជំងឺរាតត្បាតបានត្រឹមត្រូវ។ | ប្រៀបដូចជាការបែងចែកម៉ាករថយន្ត (ឧទាហរណ៍ តូយ៉ូតា ឬ ហុងដា) ទោះបីជាវាជារថយន្ត (បាក់តេរី Salmonella) ដូចគ្នាក៏ដោយ តែវាមានម៉ូដែល និងលក្ខណៈសម្បត្តិខុសៗគ្នា។ |
| Somatic (O) and Flagellar (H) antigens (អង់ទីហ្សែន O និង H) | សមាសធាតុប្រូតេអ៊ីននៅលើផ្ទៃកោសិកាបាក់តេរី (អង់ទីហ្សែន O) និងនៅលើរោមផ្លាស់ទីរបស់វា (អង់ទីហ្សែន H) ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើប្រាស់ជាសូចនាករសម្រាប់ធ្វើតេស្តបែងចែកប្រភេទសេរ៉ូទីបរបស់មេរោគ Salmonella នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ | ប្រៀបដូចជា "ស្នាមម្រាមដៃ" និង "សម្លៀកបំពាក់" របស់ឧក្រិដ្ឋជន ដែលប៉ូលិសប្រើដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណពួកគេឱ្យបានច្បាស់លាស់។ |
| Evisceration (ការវះយកគ្រឿងក្នុងចេញ) | ដំណើរការនៃការវះយកសរីរាង្គខាងក្នុង (ដូចជាពោះវៀន ក្រពះ) ចេញពីតួខ្លួនសត្វអំឡុងពេលកាប់សាច់នៅទីសត្តឃាត។ នេះជាដំណាក់កាលដែលងាយប្រឈមនឹងការចម្លងរោគ Salmonella ពីលាមកទៅកាន់សាច់បំផុត ប្រសិនបើធ្វើដោយខ្វះអនាម័យ។ | ប្រៀបដូចជាការវះយកពោះវៀនត្រីចេញមុននឹងយកត្រីនោះទៅស្ល ប្រសិនបើអ្នកធ្វើឱ្យបែកប្រមាត់ ឬបែកពោះវៀន សាច់ត្រីនោះនឹងខូចគុណភាព ឬប្រឡាក់មេរោគពេញតែម្តង។ |
| Pre-enrichment (ការបំប៉នបឋម) | ជំហានដំបូងនៃការបណ្តុះបាក់តេរីនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដោយការដាក់សំណាកទៅក្នុងទឹកសូលុយស្យុងមានជីវជាតិ (BPW) ដើម្បីជួយឱ្យបាក់តេរីដែលខ្សោយ ឬរងរបួស មានកម្លាំងកើនឡើងវិញ មុននឹងបន្តការបណ្តុះលើចានអាហ្គារ (Agar) ដែលមានជាតិគីមីរើសអើង។ | ប្រៀបដូចជាការបញ្ចុកទឹកដោះគោ ឬទឹកស៊ុបដល់អ្នកជំងឺដែលទើបងើបពីសន្លប់ ដើម្បីឱ្យពួកគេមានកម្លាំងឡើងវិញមុនពេលឱ្យញ៉ាំអាហាររឹង។ |
| Slide agglutination test (តេស្តដោយការកកកកុញនៅលើកញ្ចក់) | វិធីសាស្ត្រធ្វើតេស្តក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដោយគេន្តក់សេរ៉ូម (Antiserum) ទៅលើបាក់តេរីនៅលើបន្ទះកញ្ចក់។ ប្រសិនបើប្រភេទមេរោគត្រូវគ្នានឹងសេរ៉ូមនោះ បាក់តេរីនឹងចាប់ផ្តើមចាប់ផ្តុំគ្នាជាដុំៗកកកកុញ ដែលជួយបញ្ជាក់ពីអត្តសញ្ញាណរបស់វា។ | ប្រៀបដូចជាការប្រើមេដែកដើម្បីស្រូបយកម្សៅដែកចេញពីដីខ្សាច់ ប្រសិនបើមានជាតិដែកមែន វានឹងផ្តុំគ្នានៅជាប់នឹងមេដែកភ្លាមៗ។ |
| Diaphragmatic muscle (សាច់ដុំសន្ទះទ្រូង) | សាច់ដុំដែលខ័ណ្ឌចែករវាងប្រហោងទ្រូង និងប្រហោងពោះរបស់សត្វ។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ វាត្រូវបានគេកាត់យកធ្វើជាសំណាក (Meat sample) ដើម្បីរកមើលការចម្លងរោគ Salmonella ពីបរិស្ថានខាងក្រៅ ឬពីឧបករណ៍កាប់សាច់។ | ប្រៀបដូចជាជញ្ជាំងខ័ណ្ឌបន្ទប់រវាងសួត និងក្រពះរបស់សត្វ ដែលជាសាច់មួយផ្នែកត្រូវបានគេកាត់យកទៅលក់នៅទីផ្សារសម្រាប់បរិភោគ។ |
| Caecal samples (សំណាកពោះវៀនខ្វាក់) | សំណាកដែលយកចេញពីផ្នែកដើមនៃពោះវៀនធំ (Caecum) ជាកន្លែងដែលលាមកចាប់ផ្តើមកកើត។ គេយកសំណាកនេះដើម្បីរកមើលមេរោគ Salmonella ដែលសត្វរស់កំពុងផ្ទុក និងបញ្ចេញចោលតាមរយៈលាមក។ | ប្រៀបដូចជាការឆែកមើលធុងសំរាមបណ្តោះអាសន្ននៅក្នុងប្រព័ន្ធរំលាយអាហាររបស់សត្វ ដើម្បីដឹងថាសត្វនោះមានផ្ទុកមេរោគដែលរៀបនឹងបញ្ចេញចោលមកក្រៅដែរឬទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
