Original Title: Resistant Patterns and Minimal Inhibitory Concentration of Antimicrobial Agent Against of Shigella spp. in Thailand
Source: li01.tci-thaijo.org
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

លំនាំនៃភាពស៊ាំនឹងថ្នាំ និងកំហាប់អប្បបរមានៃភ្នាក់ងារប្រឆាំងមេរោគក្នុងការរារាំងការលូតលាស់របស់បាក់តេរី Shigella spp. នៅប្រទេសថៃ

ចំណងជើងដើម៖ Resistant Patterns and Minimal Inhibitory Concentration of Antimicrobial Agent Against of Shigella spp. in Thailand

អ្នកនិពន្ធ៖ Aroon Bangtrakulnonth (National Institute of Health, Thailand), Jaowapa Jerngklinchan (Chulalongkorn University, Thailand), Srirat Pornrungwong (National Institute of Health, Thailand), Sumalee Boonmar (Kasetsart University, Thailand)

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 1997, Agriculture and Natural Resources

វិស័យសិក្សា៖ Microbiology / Public Health

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការកើនឡើងនូវអត្រាភាពស៊ាំនឹងថ្នាំប្រឆាំងមេរោគរបស់បាក់តេរី Shigella spp. ដែលបង្កឱ្យមានជំងឺរាកមូល (Bacillary dysentery) នៅក្នុងប្រទេសថៃ។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើតេស្តភាពស៊ាំនឹងថ្នាំ និងកំណត់កំហាប់អប្បបរមានៃភ្នាក់ងារប្រឆាំងមេរោគ (MIC) លើបាក់តេរី Shigella ចំនួន ២០០ វ៉ារ្យ៉ង់ដែលទទួលបានពីមជ្ឈមណ្ឌលជាតិ ទីភ្នាក់ងារសុខភាពពិភពលោក (WHO) ប្រចាំប្រទេសថៃ។

ការធ្វើតេស្តភាពស៊ាំនឹងថ្នាំប្រឆាំងមេរោគចំនួន ៩ ប្រភេទ (Antimicrobial susceptibility testing)
ការកំណត់កំហាប់អប្បបរមានៃភ្នាក់ងារប្រឆាំងមេរោគ (Minimal Inhibitory Concentration - MIC)
ការវិភាគលើបាក់តេរី Shigella ៤ ប្រភេទរួមមាន S. dysenteriae, S. flexneri, S. boydii និង S. sonnei (Serovar analysis)

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

បាក់តេរីដែលបានធ្វើតេស្តទាំងអស់មានភាពងាយរងគ្រោះពី ៩៧,៥% ទៅ ១០០% ចំពោះថ្នាំ Ofloxacin (OFX), Cefazolin (CZ), Kanamycin (K) និង Nalidixic acid (NA)។
អត្រាភាពស៊ាំនឹងថ្នាំ AM, C, TC, TMP-SMX និង SM មានចន្លោះពី ៩,២% ទៅ ៩០,៥% ដោយភាពស៊ាំនឹងថ្នាំច្រើនមុខ (Multiple drug resistance) មានសភាពទូទៅជាងភាពស៊ាំនឹងថ្នាំតែមួយមុខ។
តម្លៃ MIC នៃថ្នាំ OFX និង CZ ស្ថិតក្នុងចន្លោះ ០,០៣-០,១២៥ µg/ml និង ១-៤ µg/ml ខណៈតម្លៃ MIC50 និង MIC90 មានកម្រិតទាប ដែលបញ្ជាក់ពីប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់នៃថ្នាំទាំងនេះ។

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method)	គុណសម្បត្តិ (Pros)	គុណវិបត្តិ (Cons)	លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
Minimal Inhibitory Concentration (MIC) via Agar Dilution ការកំណត់កំហាប់អប្បបរមានៃភ្នាក់ងារប្រឆាំងមេរោគ (MIC) ដោយវិធីសាស្ត្រ Agar Dilution	ផ្តល់តម្លៃកំហាប់ថ្នាំច្បាស់លាស់ (MIC50 និង MIC90) ដែលអាចបញ្ជាក់ពីកម្រិតស៊ាំរបស់បាក់តេរីបានយ៉ាងសុក្រឹតបំផុត។ វាជួយឱ្យគ្រូពេទ្យដឹងពីកម្រិតដូសថ្នាំដែលត្រឹមត្រូវសម្រាប់សម្លាប់មេរោគ។	ទាមទារពេលវេលាយូរ សម្ភារៈមន្ទីរពិសោធន៍ច្រើន និងការរៀបចំកំហាប់ថ្នាំផ្សេងៗគ្នាយ៉ាងស្មុគស្មាញ បើធៀបនឹងវិធីសាស្ត្រផ្សេង។	បានរកឃើញថាតម្លៃ MIC នៃថ្នាំ Ofloxacin (OFX) និង Cefazolin (CZ) មានកម្រិតទាបបំផុត (០.០៣-០.១២៥ µg/ml និង ១-៤ µg/ml) ដែលបង្ហាញពីប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការសម្លាប់បាក់តេរី Shigella។
Antimicrobial Susceptibility Profiling (Resistance Patterns) ការវាយតម្លៃលំនាំនៃភាពស៊ាំនឹងថ្នាំ (Resistance Patterns)	អាចកំណត់អត្តសញ្ញាណនៃភាពស៊ាំនឹងថ្នាំច្រើនមុខ (Multiple drug resistance) របស់បាក់តេរីបានយ៉ាងទូលំទូលាយ។ វាមានប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់ការតាមដានរោគរាតត្បាតក្នុងសហគមន៍។	វិធីសាស្ត្រនេះ (បើមិនប្រើរួមជាមួយ MIC) គ្រាន់តែប្រាប់ថាបាក់តេរីស៊ាំឬមិនស៊ាំ ប៉ុន្តែមិនប្រាប់ពីកំហាប់ថ្នាំជាក់លាក់ដែលត្រូវការដើម្បីយកឈ្នះភាពស៊ាំនោះទេ។	រកឃើញថាបាក់តេរីភាគច្រើនមានភាពស៊ាំនឹងថ្នាំយ៉ាងហោចណាស់ ១ មុខ ហើយភាពស៊ាំនឹងថ្នាំច្រើនមុខមានសភាពទូទៅ ជាពិសេសស៊ាំនឹងថ្នាំចាស់ៗដូចជា Ampicillin និង Tetracycline។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានមន្ទីរពិសោធន៍មីក្រូជីវសាស្ត្រកម្រិតស្តង់ដារ សម្រាប់ការបណ្តុះមេរោគ និងរៀបចំកំហាប់ថ្នាំប្រឆាំងមេរោគ។

Biological Dataset: វ៉ារ្យ៉ង់បាក់តេរី Shigella ចំនួន ២០០ សំពាធ (Strains) ដែលបែងចែកជា ៤ ប្រភេទរួមមាន S. dysenteriae, S. flexneri, S. boydii និង S. sonnei។
Chemicals & Reagents: ម្សៅថ្នាំប្រឆាំងមេរោគសុទ្ធចំនួន ៩ ប្រភេទ សារធាតុរំលាយ (Methanol, 0.1M HCl, 0.1M NaOH, Buffers) និងមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹមបាក់តេរី (Agar) សម្រាប់ធ្វើតេស្ត។
Hardware / Equipment: ឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍មីក្រូជីវសាស្ត្រទូទៅ ដូចជាទូភ្ញាស់ (Incubator) សម្រាប់ចិញ្ចឹមបាក់តេរី និងចាន Petri សម្រាប់ការសង្កេត។
Expertise: ទាមទារអ្នកជំនាញផ្នែកមីក្រូជីវសាស្ត្រ (Microbiologist) ដែលមានបទពិសោធន៍ក្នុងការចិញ្ចឹមបាក់តេរី និងវាស់វែងតម្លៃ MIC ដោយភាពសុក្រឹត។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់សំណាកបាក់តេរី Shigella ចំនួន ២០០ សំពាធដែលប្រមូលបានចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩១-១៩៩៣ ពីមជ្ឈមណ្ឌលជាតិ (WHO Center)។ ទោះបីជាទិន្នន័យនេះចាស់ និងស្ថិតនៅក្រៅប្រទេសក្ដី ប៉ុន្តែដោយសារកម្ពុជាមានព្រំដែនជាប់គ្នា និងមានបញ្ហាស្រដៀងគ្នានៃការប្រើប្រាស់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិកលើសកម្រិត និន្នាការនៃការវិវឌ្ឍភាពស៊ាំនឹងថ្នាំនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីហានិភ័យប្រហាក់ប្រហែលគ្នានៅកម្ពុជា។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

លទ្ធផល និងវិធីសាស្ត្រនៃការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់ជាយុទ្ធសាស្ត្រសម្រាប់ប្រព័ន្ធសុខាភិបាលសាធារណៈនៅកម្ពុជាក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងជំងឺរាកមូល។

ក្រសួងសុខាភិបាល (Ministry of Health): អាចប្រើប្រាស់គំរូទិន្នន័យនេះដើម្បីធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពគោលការណ៍ណែនាំព្យាបាលជំងឺរាកមូល ដោយជៀសវាងការចេញវេជ្ជបញ្ជាថ្នាំដែលបាក់តេរីស៊ាំច្រើន (ដូចជា Ampicillin) និងងាកមកប្រើប្រាស់ថ្នាំដែលមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។
មន្ទីរពិសោធន៍សុខភាពសាធារណៈជាតិ (National Public Health Laboratory): គួរតែបង្កើតប្រព័ន្ធតាមដានភាពស៊ាំនឹងថ្នាំជាប្រចាំ ដោយអនុវត្តការធ្វើតេស្ត MIC លើសំណាកដែលប្រមូលបានពីមន្ទីរពេទ្យនានា ដើម្បីរៀបចំផែនទីភាពស៊ាំនឹងថ្នាំនៅកម្ពុជា។
មន្ទីរពេទ្យកុមារ (e.g., Kantha Bopha & Angkor Hospital for Children): ជំងឺរាកមូលដែលបង្កដោយ Shigella ច្រើនកើតលើកុមារ។ ការជ្រើសរើសថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិកត្រឹមត្រូវដោយផ្អែកលើទិន្នន័យ MIC អាចជួយកាត់បន្ថយអត្រាមរណភាព និងរយៈពេលសម្រាកពេទ្យរបស់កុមារបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។

ការបង្កើតប្រព័ន្ធតាមដានកំហាប់អប្បបរមានៃថ្នាំ (MIC) ជាប្រចាំនៅកម្ពុជា គឺជាជំហានដ៏ចាំបាច់បំផុតដើម្បីទប់ស្កាត់ការរាតត្បាតនៃមេរោគដែលស៊ាំនឹងថ្នាំ និងធានានូវប្រសិទ្ធភាពនៃការព្យាបាលនាពេលអនាគត។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

សិក្សាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃមីក្រូជីវសាស្ត្រវេជ្ជសាស្ត្រ: និស្សិតត្រូវស្វែងយល់ឱ្យស៊ីជម្រៅអំពីយន្តការនៃភាពស៊ាំនឹងថ្នាំ និងគោលការណ៍នៃការធ្វើតេស្ត Antimicrobial Susceptibility Testing (AST) ជាពិសេសវិធីសាស្ត្រ Minimal Inhibitory Concentration (MIC)។
រៀបចំពិធីសារស្រាវជ្រាវ (Protocol Preparation): សរសេរពិធីសារស្រាវជ្រាវដោយផ្អែកលើស្តង់ដារអន្តរជាតិបច្ចុប្បន្ន ដូចជាគោលការណ៍ណែនាំរបស់ CLSI (Clinical and Laboratory Standards Institute) ឬ EUCAST សម្រាប់ការវាយតម្លៃភាពស៊ាំនឹងថ្នាំ។
ប្រមូលនិងរក្សាទុកសំណាកបាក់តេរី: សហការជាមួយមន្ទីរពេទ្យក្នុងស្រុក ដើម្បីប្រមូលសំណាកលាមកពីអ្នកជំងឺរាករូស បណ្តុះរកបាក់តេរី Shigella spp. និងរក្សាទុកសំណាកទាំងនោះក្នុងទូរទឹកកកកម្រិតអវិជ្ជមានជ្រៅ (Deep Freezer -80°C)។
អនុវត្តការធ្វើតេស្តក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍: ប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រ Agar Dilution ដូចក្នុងការសិក្សានេះ ឬប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាទំនើបដូចជា E-test (Epsilometer test) ឬប្រព័ន្ធស្វ័យប្រវត្តិ VITEK 2 ដើម្បីទទួលបានតម្លៃ MIC យ៉ាងរហ័សនិងសុក្រឹត។
វិភាគទិន្នន័យ និងចងក្រងរបាយការណ៍បណ្តាញសុខភាព: ប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រដូចជា WHONET ដែលបង្កើតដោយអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) ដើម្បីវិភាគលំនាំនៃការស៊ាំនឹងថ្នាំ និងចែករំលែករបាយការណ៍នេះទៅកាន់ក្រសួងសុខាភិបាលសម្រាប់ការតាក់តែងគោលនយោបាយ។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស	ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation)	និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
Minimal Inhibitory Concentration (កំហាប់អប្បបរមានៃភ្នាក់ងារប្រឆាំងមេរោគ / MIC)	ជាកំហាប់ទាបបំផុតនៃថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិកដែលអាចរារាំងការលូតលាស់របស់បាក់តេរីបន្ទាប់ពីការបណ្តុះនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ វាត្រូវបានប្រើដើម្បីវាយតម្លៃកម្រិតនៃភាពស៊ាំរបស់បាក់តេរីចំពោះថ្នាំ។	ដូចជាការស្វែងរកបរិមាណថ្នាំពុលតិចតួចបំផុតដែលអាចបញ្ឈប់សត្វល្អិតមិនឱ្យបំផ្លាញដំណាំបាន។
Antimicrobial agents (ភ្នាក់ងារប្រឆាំងមេរោគ ឬថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិក)	ជាសារធាតុ ឬឱសថដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីសម្លាប់ ឬបញ្ឈប់ការលូតលាស់របស់ពពួកអតិសុខុមប្រាណ ដូចជាបាក់តេរី ផ្សិត ឬវីរុស ដើម្បីព្យាបាលជំងឺឆ្លងផ្សេងៗ។	ប្រៀបដូចជាទាហានដែលយើងបញ្ជូនចូលក្នុងរាងកាយដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំង និងកម្ចាត់សត្រូវ (មេរោគ) ដែលចូលមកឈ្លានពាន។
Multiple drug resistance (ភាពស៊ាំនឹងថ្នាំច្រើនមុខ)	ជាស្ថានភាពដែលបាក់តេរី ឬមេរោគមានសមត្ថភាពអាចរស់រានមានជីវិត និងលូតលាស់បាន ទោះបីជាមានវត្តមានថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិកចាប់ពីបីប្រភេទផ្សេងគ្នា ឬច្រើនជាងនេះក៏ដោយ ដែលធ្វើឱ្យការព្យាបាលមានការលំបាកខ្លាំង។	ដូចជាចោរដែលពាក់អាវក្រោះការពារគ្រាប់កាំភ្លើងច្រើនប្រភេទ ធ្វើឱ្យប៉ូលីសពិបាកក្នុងការបាញ់ទម្លាក់។
Serovars (វ៉ារ្យ៉ង់ ឬក្រុមរងនៃបាក់តេរី)	ជាការបែងចែកក្រុមរងនៃបាក់តេរី ឬវីរុសប្រភេទតែមួយ ដោយផ្អែកលើភាពខុសគ្នានៃអង់ទីហ្សែន (antigens) នៅលើផ្ទៃកោសិការបស់វា ដែលធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធភាពស៊ាំរបស់រាងកាយឆ្លើយតបខុសៗគ្នា។ ឧទាហរណ៍ Shigella flexneri គឺជា serovar មួយរបស់ Shigella។	ប្រៀបដូចជាការបែងចែករថយន្តម៉ាកតែមួយ ប៉ុន្តែមានពណ៌ និងម៉ូដែលខុសៗគ្នា (ឧទាហរណ៍ ឡានម៉ាកតែមួយ តែមួយពណ៌ក្រហម និងមួយទៀតពណ៌ខ្មៅ)។
Bacillary dysentery (ជំងឺរាកមូលបង្កដោយបាក់តេរី)	ជាជំងឺឆ្លងផ្លូវរំលាយអាហារធ្ងន់ធ្ងរដែលបង្កឡើងដោយបាក់តេរីប្រភេទ Shigella។ រោគសញ្ញាជារឿយៗរួមមាន ការរាករូសមានលាយឈាម ឬទឹករំអិល ឈឺពោះខ្លាំង និងក្ដៅខ្លួន។	ដូចជាការពុលអាហារកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរដែលធ្វើឱ្យពោះវៀនរលាក រហូតដល់បន្ទោរបង់មកមានលាយឈាម។
Agar Dilution (វិធីសាស្ត្រពង្រាវលើជែល Agar)	ជាបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍ដែលគេលាយថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិកក្នុងកំហាប់ផ្សេងៗគ្នាទៅក្នុងជែលចិញ្ចឹមបាក់តេរី (Agar) រួចដាក់បាក់តេរីទៅបណ្តុះលើវា ដើម្បីកំណត់រកតម្លៃ MIC ថាបាក់តេរីអាចលូតលាស់នៅលើកំហាប់ថ្នាំកម្រិតណា។	ដូចជាការរៀបចំចានបាយជាច្រើន ដែលចាននីមួយៗដាក់ជាតិហឹរ (ថ្នាំ) កម្រិតខុសៗគ្នា ដើម្បីមើលថាតើមនុស្ស (បាក់តេរី) អាចទ្រាំទ្រញ៉ាំបានត្រឹមកម្រិតណា។
Quinolones (ថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិកក្រុម Quinolones)	ជាក្រុមថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិកសំយោគ (ដូចជា Ofloxacin ក្នុងឯកសារនេះ) ដែលមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការសម្លាប់បាក់តេរីដោយរារាំងដំណើរការចម្លង DNA របស់បាក់តេរី ធ្វើឱ្យបាក់តេរីមិនអាចបន្តពូជ ឬរស់រានបាន។	ដូចជាការកាត់ផ្តាច់ប្លង់មេក្នុងការសាងសង់ផ្ទះ ធ្វើឱ្យជាងមិនអាចសង់ផ្ទះ (បាក់តេរី) បន្តទៀតបាន។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖