បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវអំពីប្រវត្តិនៃការតាំងទីលំនៅ ការអភិវឌ្ឍ និងថាមវន្តនៃសមាហរណកម្មវប្បធម៌របស់ក្រុមជនជាតិភាគតិចឡាវ (Lao ethnic groups) នៅក្នុងខេត្តចំនួន ៤ នៅតំបន់ភាគខាងកើតនៃប្រទេសថៃ ព្រមទាំងសិក្សាពីទស្សនៈរវាងជនជាតិថៃ និងឡាវ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវបែបគុណភាព ដោយផ្អែកលើការវិភាគប្រវត្តិសាស្ត្រ និងការប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់នៅទីតាំងគោលដៅ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Primary Historical Document Analysis ការវិភាគឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្របឋម |
ផ្តល់ភស្តុតាងប្រវត្តិសាស្ត្ររឹងមាំអំពីកាលប្បវត្តិ និងគោលនយោបាយរដ្ឋាភិបាលយ៉ាងលម្អិត។ អាចតាមដានការវិវត្តន៍នៃព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗពីអតីតកាលបានច្បាស់លាស់។ | ច្រើនតែឆ្លុះបញ្ចាំងពីទស្សនៈរបស់រដ្ឋ ឬអ្នកដឹកនាំ តែខ្វះសំឡេង និងអារម្មណ៍របស់ប្រជាជនសាមញ្ញ។ ទាមទារជំនាញអានឯកសារបុរាណ។ | បង្ហាញពីកាលប្បវត្តិនៃការផ្លាស់ទីលំនៅដោយបង្ខំ និងលំនាំនៃការតាំងទីលំនៅរបស់ជនជាតិឡាវវៀង និងឡាវពួន តាំងពីសម័យធនបុរី។ |
| Field Interviews & Oral History ការសម្ភាសន៍ទីវាល និងប្រវត្តិសាស្ត្រផ្ទាល់មាត់ |
ចាប់យកទស្សនៈបច្ចុប្បន្ន ប្រពៃណីរស់នៅ និងទស្សនៈផ្ទាល់របស់សហគមន៍ចំពោះអត្តសញ្ញាណរបស់ខ្លួនឯង។ ជួយបំពេញចន្លោះប្រហោងនៃឯកសារជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ។ | អាចមានភាពលម្អៀងដោយសារការចងចាំរបស់អ្នកផ្តល់បទសម្ភាសន៍ ហើយមនុស្សជំនាន់មុនអាចស្លាប់បាត់បង់ដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់បរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រសំខាន់ៗ។ | បញ្ជាក់ពីទស្សនៈវិជ្ជមាននាពេលបច្ចុប្បន្នរវាងជនជាតិថៃនិងឡាវ និងកម្រិតខ្ពស់នៃសមាហរណកម្មវប្បធម៌ក្នុងចំណោមកូនចៅឡាវសម័យទំនើប។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារពេលវេលាច្រើនសម្រាប់ការប្រមូលទិន្នន័យប្រវត្តិសាស្ត្រ ចុះទីវាល និងជំនាញភាសាក្នុងការយល់ដឹងពីអត្ថបទបុរាណ។
ការសិក្សានេះផ្តោតសំខាន់លើក្រុមជនជាតិភាគតិចឡាវ (Lao Wiang និង Lao Phuan) ដែលរស់នៅក្នុងខេត្តចំនួន ៤ នៅភាគខាងកើតប្រទេសថៃ និងផ្អែកលើឯកសាររដ្ឋថៃ និងប្រជាជនដែលបានធ្វើសមាហរណកម្មរួចហើយ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទិន្នន័យនេះបង្ហាញពីគំរូនៃសមាហរណកម្មវប្បធម៌ (Cultural assimilation) ដែលពាក់ព័ន្ធយ៉ាងជិតស្និទ្ធទៅនឹងបញ្ហានៃការរក្សាអត្តសញ្ញាណរបស់ជនជាតិដើមភាគតិច និងសហគមន៍ផ្លាស់ទីលំនៅនៅក្នុងតំបន់របស់យើង។
វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវបែបប្រវត្តិសាស្ត្រ និងសង្គមវិទ្យានេះ គឺមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការសិក្សាពីក្រុមជនជាតិនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះនឹងជួយឱ្យអ្នកតាក់តែងគោលនយោបាយកម្ពុជា យល់ដឹងស៊ីជម្រៅពីថាមវន្តសង្គម ដើម្បីរៀបចំការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយបរិយាប័ន្ន និងរក្សាបាននូវភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Acculturation | ដំណើរការនៃការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌ និងអត្តសញ្ញាណ នៅពេលដែលក្រុមជនជាតិពីរ ឬច្រើនមានទំនាក់ទំនងគ្នាជាប្រចាំ ដែលជាទូទៅក្រុមជនជាតិភាគតិចតែងតែស្រូបយកវប្បធម៌ ភាសា និងរបៀបរស់នៅរបស់ក្រុមដែលមានឥទ្ធិពលជាង (សមាហរណកម្មវប្បធម៌)។ | ដូចជាការយកទឹកស៊ីអ៊ីវទៅលាយជាមួយទឹកស៊ុប ដែលធ្វើឱ្យរសជាតិដើមប្រែប្រួលបន្តិចម្តងៗរហូតដល់ចូលជាតិគ្នាហើយក្លាយជារសជាតិថ្មីមួយ។ |
| Eastern Sea Board | គម្រោងអភិវឌ្ឍន៍តំបន់ឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងកើតរបស់រដ្ឋាភិបាលថៃ ក្នុងគោលបំណងប្រែក្លាយតំបន់កសិកម្មទៅជាមជ្ឈមណ្ឌលឧស្សាហកម្ម ដែលបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់ការផ្លាស់ប្តូររបៀបរស់នៅ និងការបាត់បង់អត្តសញ្ញាណរបស់សហគមន៍ជនជាតិភាគតិចនៅទីនោះ។ | ដូចជាការបំប្លែងវាលស្រែស្ងាត់ជ្រងំ ឱ្យទៅជារោងចក្រនិងទីក្រុងដ៏មមាញឹក ដែលបង្ខំឱ្យអ្នកស្រុកត្រូវផ្លាស់ប្តូរមុខរបរពីអ្នកធ្វើស្រែទៅជាកម្មករឬអ្នកលក់ដូរ។ |
| Anou's Rebellion | ព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រដែលព្រះបាទអនុវង្សនៃនគរវៀងចន្ទន៍បានបះបោរប្រឆាំងនឹងអំណាចគ្រប់គ្រងរបស់សៀម (ថៃ) ដែលជាហេតុបណ្តាលឱ្យកងទ័ពសៀមវាយកម្ទេចទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ និងកៀរគរប្រជាជនឡាវយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ឱ្យមកតាំងទីលំនៅក្នុងទឹកដីថៃដោយបង្ខំ។ | ដូចជាកូនចៅដែលព្យាយាមរើបម្រះពីការគៀបសង្កត់របស់មេកើយ តែត្រូវបរាជ័យ ហើយត្រូវទទួលទោសដោយការចាប់រឹបអូសទ្រព្យសម្បត្តិ និងបង្ខំឱ្យរើផ្ទះមករស់នៅក្រោមការឃ្លាំមើល។ |
| Ethnic Identity | លក្ខណៈសម្គាល់ពិសេសរបស់ក្រុមជនជាតិមួយ ដែលរួមមានភាសា សម្លៀកបំពាក់ ទំនៀមទម្លាប់ ជំនឿសាសនា និងសិល្បៈ ដែលធ្វើឱ្យពួកគេខុសប្លែកពីក្រុមសង្គមដទៃទៀត ទោះបីជារស់នៅក្នុងបរិបទប្រទេសតែមួយក៏ដោយ។ | ដូចជាស្លាកយីហោ ឬឯកសណ្ឋានសាលារបស់សិស្សម្នាក់ៗ ដែលបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថាគេមកពីទីណា និងមានប្រវត្តិបែបណា។ |
| Compulsory Education | គោលនយោបាយរបស់រដ្ឋាភិបាលដែលតម្រូវឱ្យកុមារទាំងអស់ត្រូវតែចូលរៀនក្នុងប្រព័ន្ធអប់រំជាតិ ដែលក្នុងបរិបទនៃការស្រាវជ្រាវនេះ វាគឺជាឧបករណ៍ដ៏មានប្រសិទ្ធភាពមួយក្នុងការបញ្ជ្រាបវប្បធម៌ និងភាសាថៃផ្លូវការទៅដល់កូនចៅជំនាន់ក្រោយរបស់ក្រុមជនជាតិឡាវ។ | ដូចជាច្បាប់ដែលតម្រូវឱ្យកីឡាករទាំងអស់ត្រូវតែរៀនច្បាប់លេងហ្គេមតែមួយ និងប្រើភាសាតែមួយ ដើម្បីអាចលេងក្នុងទីលានរួមគ្នាបាន។ |
| Forced Relocation | យុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមក្នុងសម័យបុរាណ ដែលប្រទេសអ្នកឈ្នះបានកៀរគរ និងបង្ខំប្រជាជននៃប្រទេសចាញ់ឱ្យផ្លាស់ទីលំនៅមករស់នៅក្នុងទឹកដីរបស់ខ្លួន ដើម្បីបន្ថយកម្លាំងសត្រូវ បង្កើនកម្លាំងពលកម្ម ទាញយកពន្ធអាករ និងងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រង។ | ដូចជាការចាប់យកកូនអុករបស់គូប្រកួត មកដាក់ក្នុងក្តារអុករបស់ខ្លួនឯងដើម្បីប្រើប្រាស់ជាកម្លាំងការពារនិងវាយប្រហារ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
