បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យមើលទៅលើសមិទ្ធផល និងបញ្ហាប្រឈមនៃការអនុវត្តគម្រោងចុះបញ្ជីដីសមូហភាព (Communal Land Titling) សម្រាប់ជនជាតិដើមភាគតិចនៅកម្ពុជា ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ២០១០ ដល់ ២០១៩។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្អែកលើប្រភពទិន្នន័យចម្បងចំនួនពីរ រួមមានការពិនិត្យឯកសារស្រាវជ្រាវ និងការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់នៅតាមបណ្តាខេត្តគោលដៅ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Communal Land Titling (CLT) Process (Sub-decree No. 83) ដំណើរការចុះបញ្ជីដីសមូហភាព (អនុក្រឹត្យលេខ ៨៣) |
ធានាបាននូវកម្មសិទ្ធិសមូហភាពលើដីធ្លី ការពារអត្តសញ្ញាណ និងប្រពៃណីរបស់ជនជាតិដើមភាគតិចក្នុងរយៈពេលវែង។ | មានភាពស្មុគស្មាញ ជាពិសេសការគូសផែនទីបឋម ទាមទារឯកសារច្រើន និងចំណាយពេលយូរ ដែលបង្កឱ្យមានវិវាទព្រំប្រទល់។ | ទទួលបានប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិចំនួន ៣០ ក្នុងចំណោមពាក្យស្នើសុំ ៦៨ (ចន្លោះឆ្នាំ២០១០-២០១៩)។ |
| Private/Individual Land Titling ការចុះបញ្ជីដីធ្លីជាឯកជន/កម្មសិទ្ធិបុគ្គល |
ផ្តល់សិទ្ធិពេញលេញ និងងាយស្រួលដល់បុគ្គលក្នុងការគ្រប់គ្រង ប្រើប្រាស់ ឬលក់ដូរដីធ្លីរបស់ខ្លួន។ | ប្រឈមនឹងការបាត់បង់ដីធ្លីសហគមន៍តាមរយៈការលក់ដូរខុសច្បាប់ ឬសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ច និងធ្វើឱ្យបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងតាមបែបប្រពៃណី។ | សហគមន៍មួយចំនួនបានដកខ្លួនចេញពីដំណើរការចុះបញ្ជីដីសមូហភាព ដើម្បីងាកមករកកម្មសិទ្ធិឯកជនវិញ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តគម្រោងចុះបញ្ជីដីសមូហភាពទាមទារការគាំទ្រទាំងផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ បច្ចេកទេស និងការចូលរួមសម្របសម្រួលពីស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធជាច្រើនថ្នាក់។
ការសិក្សានេះផ្តោតលើតំបន់ភូមិភាគឦសាននៃប្រទេសកម្ពុជា (ដូចជាខេត្តរតនគិរី មណ្ឌលគិរី ក្រចេះ និងស្ទឹងត្រែង) ដែលជាកន្លែងប្រមូលផ្តុំជនជាតិដើមភាគតិចភាគច្រើន (ព្នង ចារ៉ាយ ទំពួន គ្រឹង កួយ)។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះតំបន់ទាំងនេះកំពុងប្រឈមនឹងសម្ពាធយ៉ាងខ្លាំងពីការផ្តល់សម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ច ការចំណាកស្រុកពីតំបន់ផ្សេង និងការលក់ដីខុសច្បាប់ ដែលគំរាមកំហែងដល់វប្បធម៌ជនជាតិដើម។
ការស្រាវជ្រាវនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងពេញលេញសម្រាប់ការពង្រឹងគោលនយោបាយគ្រប់គ្រងដីធ្លីនៅកម្ពុជា។
ជារួម ឯកសារនេះផ្តល់នូវមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏រឹងមាំសម្រាប់អ្នកធ្វើគោលនយោបាយក្នុងការកែទម្រង់នីតិវិធីរដ្ឋបាល ដើម្បីធានាសិទ្ធិដីធ្លីស្របច្បាប់ជូនជនជាតិដើមភាគតិចនៅកម្ពុជាប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Communal Land Titling (ការចុះបញ្ជីដីសមូហភាព) | ដំណើរការផ្លូវច្បាប់ដែលរដ្ឋាភិបាលទទួលស្គាល់ និងផ្តល់ប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិដីធ្លីរួមគ្នាដល់សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិច ជំនួសឱ្យការផ្តល់ជាកម្មសិទ្ធិឯកជនដល់បុគ្គលម្នាក់ៗ ដើម្បីធានាការគ្រប់គ្រងដីធ្លីតាមបែបប្រពៃណីក្នុងរយៈពេលវែង។ | ដូចជាការធ្វើប្លង់ដីមួយសន្លឹកធំសម្រាប់គ្រួសារធំមួយរស់នៅ និងអាស្រ័យផលរួមគ្នា ដោយមិនមានសិទ្ធិលក់ចែកគ្នាដាច់ឡើយ។ |
| Indigenous Peoples (ជនជាតិដើមភាគតិច) | ក្រុមមនុស្សដែលមានភាសា វប្បធម៌ និងទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណីផ្ទាល់ខ្លួន ហើយបានរស់នៅ និងអាស្រ័យផលលើធនធានធម្មជាតិ និងដីធ្លីតាំងពីដូនតាមក។ | ដូចជាម្ចាស់ផ្ទះដើមដែលរស់នៅតាំងពីយូរយារណាស់មកហើយ មុនពេលមានអ្នកភូមិផ្សេងចូលមករស់នៅក្បែរៗនោះ។ |
| preliminary mapping (ការគូសផែនទីបឋម) | ដំណាក់កាលមួយក្នុងការចុះបញ្ជីដីធ្លី ដែលសហគមន៍ និងអាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធត្រូវវាស់វែង និងកំណត់ព្រំប្រទល់ភូមិជាបណ្ដោះអាសន្ន ដើម្បីយកទៅដោះស្រាយវិវាទព្រំប្រទល់ជាមួយភូមិជិតខាង មុននឹងចុះបញ្ជីជាផ្លូវការ។ | ដូចជាការគូសព្រាងប្លង់ផ្ទះលើក្រដាសព្រាង និងការវាស់ព្រំដីដោយខ្សែបន្ទាត់សិន មុននឹងឱ្យវិស្វករចេញប្លង់មេពិតប្រាកដ។ |
| sedentary agriculture (កសិកម្មអចិន្ត្រៃយ៍ ឬ កសិកម្មតាំងទី) | ការធ្វើកសិកម្ម និងដាំដុះដំណាំអចិន្ត្រៃយ៍ (ដូចជាការដាំស្វាយចន្ទី) នៅលើទីតាំងតែមួយជារៀងរហូត ជាជាងការកាប់ឆ្ការព្រៃផ្លាស់ប្តូរទីតាំងដាំដុះពីមួយកន្លែងទៅមួយកន្លែង។ | ដូចជាការបើកតូបលក់ទំនិញនៅកន្លែងរហូត ជំនួសឱ្យការរុញរទេះលក់តាមផ្លូវ។ |
| shifting cultivation (ចម្ការវិលជុំ ឬ ការដាំដុះពនេចរ) | ប្រព័ន្ធកសិកម្មប្រពៃណីរបស់ជនជាតិដើមភាគតិច ដែលពួកគេកាប់ឆ្ការ និងដុតព្រៃដើម្បីដាំដុះក្នុងរយៈពេលខ្លី រួចទុកដីនោះចោលឱ្យព្រៃដុះឡើងវិញសិន ទើបត្រលប់មកធ្វើកសិកម្មទីនោះម្តងទៀតនៅប៉ុន្មានឆ្នាំក្រោយ។ | ដូចជាការផ្លាស់ប្តូរទីតាំងបោះជំរំនៅពេលដែលកន្លែងចាស់អស់ចំណីអាហារ ហើយត្រលប់មកវិញនៅពេលធម្មជាតិដុះលូតលាស់ឡើងវិញ។ |
| economic land concessions (សម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ច) | ការជួលដីរដ្ឋក្នុងទំហំធំ និងរយៈពេលវែងឱ្យទៅក្រុមហ៊ុនឯកជន ដើម្បីធ្វើការអភិវឌ្ឍលើវិស័យកសិកម្ម ឬឧស្សាហកម្ម ដែលជារឿយៗបង្កជាសម្ពាធដល់ការកាន់កាប់ដីធ្លីសហគមន៍ជនជាតិដើម។ | ដូចជាការជួលដីឡូត៍ធំមួយឱ្យក្រុមហ៊ុនសាងសង់រោងចក្រក្នុងរយៈពេល ៥០ ឆ្នាំអញ្ចឹងដែរ។ |
| legal entity (នីតិបុគ្គល) | ការទទួលស្គាល់សហគមន៍មួយតាមផ្លូវច្បាប់ដោយក្រសួងមហាផ្ទៃ ថាសហគមន៍នោះមានសិទ្ធិ តួនាទី និងភារកិច្ចដូចជាបុគ្គលម្នាក់ក្នុងការចុះកិច្ចសន្យា ឬកាន់កាប់ទ្រព្យសម្បត្តិសមូហភាព។ | ដូចជាការចុះបញ្ជីបង្កើតក្រុមហ៊ុនមួយស្របច្បាប់ ដើម្បីអាចបើកគណនីធនាគារ ឬទិញលក់ទ្រព្យសម្បត្តិក្នុងនាមក្រុមហ៊ុនទាំងមូលបាន ដោយមិនប្រើឈ្មោះបុគ្គលម្នាក់ៗ។ |
| State public land (ដីសាធារណៈរបស់រដ្ឋ) | ទ្រព្យសម្បត្តិដីធ្លីរបស់រដ្ឋដែលបម្រើប្រយោជន៍សាធារណៈ និងការអភិរក្ស (ដូចជាព្រៃអារក្ស ទីបញ្ចុះសព) ដែលមិនអាចលក់ដូរ ឬផ្ទេរកម្មសិទ្ធិបាន ប៉ុន្តែច្បាប់អនុញ្ញាតឱ្យសហគមន៍ចុះបញ្ជីដើម្បីរក្សាការប្រើប្រាស់រួម។ | ដូចជាសួនច្បារសាធារណៈ ឬផ្លូវថ្នល់ ដែលអ្នករាល់គ្នាអាចប្រើប្រាស់បាន ប៉ុន្តែគ្មាននរណាម្នាក់អាចទិញធ្វើជារបស់ខ្លួនឯងបានឡើយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
