បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃកម្រិតនៃការយល់ដឹងរបស់ប្រជាជនជនជាតិភាគតិច Gia Rai ទាក់ទងនឹងនីតិវិធីនៃការផ្តល់វិញ្ញាបនបត្រសិទ្ធិប្រើប្រាស់ដីធ្លី (GCNQSDĐ) និងបញ្ហាប្រឈមរបស់ពួកគេក្នុងការទទួលបានសិទ្ធិស្របច្បាប់នេះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយប្រើប្រាស់ការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់ និងការពិគ្រោះយោបល់ជាមួយអ្នកពាក់ព័ន្ធនៅមូលដ្ឋាន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Questionnaire Survey (Bảng hỏi) ការស្ទង់មតិដោយប្រើកម្រងសំណួរ |
អាចប្រមូលទិន្នន័យបរិមាណ (Quantitative data) ផ្ទាល់ពីប្រជាពលរដ្ឋបានយ៉ាងច្រើន និងបង្ហាញពីទិដ្ឋភាពជាក់ស្តែងនៃការយល់ដឹងរបស់ពួកគេ។ | ទិន្នន័យអាចមានភាពលម្អៀងដោយសារការឆ្លើយតបដោយខ្លួនឯង (Self-reporting bias) និងមានកំណត់ត្រឹមទំហំគំរូ (៨៧ នាក់)។ | បានរកឃើញថា ៥៩,៨% ដឹងពីការលើកលែងថ្លៃសេវា ប៉ុន្តែ ៤៧,១% មិនទាន់ទទួលបានជោគជ័យក្នុងការធ្វើប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិ។ |
| Expert Interview (Phỏng vấn chuyên gia) ការសម្ភាសន៍អ្នកជំនាញ (មន្ត្រីមូលដ្ឋាន) |
ផ្តល់នូវការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅ (Qualitative insights) អំពីបញ្ហាប្រឈមផ្នែករដ្ឋបាល និងប្រសិទ្ធភាពនៃការផ្សព្វផ្សាយគោលនយោបាយ។ | ឆ្លុះបញ្ចាំងតែពីមុំមើលរបស់អ្នកអនុវត្តច្បាប់ ឬមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាល ដែលអាចមើលរំលងការលំបាកជាក់ស្តែងរបស់សហគមន៍មូលដ្ឋាន។ | បានបញ្ជាក់ពីតម្រូវការចាំបាច់ក្នុងការបង្កើនការអប់រំ និងការផ្សព្វផ្សាយច្បាប់បន្ថែមដល់ជនជាតិភាគតិច។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះមិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយលើធនធានបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់នោះទេ ដោយពឹងផ្អែកជាចម្បងលើការចុះប្រមូលទិន្នន័យនៅមូលដ្ឋាន និងការប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការវិភាគ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងឃុំ Ia Piar ស្រុក Phu Thien ខេត្ត Gia Lai ប្រទេសវៀតណាម ដោយផ្តោតតែលើជនជាតិភាគតិច Gia Rai និងមានទំហំគំរូតូច (៨៧ គ្រួសារ)។ លទ្ធផលនេះមិនអាចតំណាងឱ្យជនជាតិភាគតិចទាំងអស់នោះទេ។ ទោះជាយ៉ាងណា វាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាក៏មានបញ្ហាប្រឈមស្រដៀងគ្នានេះដែរនៅក្នុងតំបន់សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិច (ដូចជាជនជាតិចារាយ នៅភូមិភាគឦសាន) ទាក់ទងនឹងចំណេះដឹងផ្លូវច្បាប់ និងបញ្ហាភាសា។
វិធីសាស្ត្រ និងរបកគំហើញនៃការសិក្សានេះ មានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជា ក្នុងការកែលម្អការគ្រប់គ្រងដីធ្លីសម្រាប់សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិច។
សរុបមក ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃនេះ អាចជួយឱ្យរដ្ឋាភិបាល និងអង្គការនានានៅកម្ពុជា រៀបចំគោលនយោបាយផ្តល់សិទ្ធិដីធ្លីប្រកបដោយបរិយាបន្ន និងកាត់បន្ថយជម្លោះដីធ្លីនៅក្នុងសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិច។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Certificate of land-use rights | ឯកសារផ្លូវច្បាប់ចេញដោយរដ្ឋ (ប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិ) ដើម្បីបញ្ជាក់ពីសិទ្ធិស្របច្បាប់របស់បុគ្គល គ្រួសារ ឬស្ថាប័នក្នុងការគ្រប់គ្រង ប្រើប្រាស់ និងអាស្រ័យផលពីដីធ្លី រួមទាំងទ្រព្យសម្បត្តិដែលជាប់នឹងដីនោះ។ វាជួយការពារសិទ្ធិម្ចាស់ដីពីការរំលោភបំពាន និងអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេអាចលក់ បញ្ចាំ ឬផ្ទេរកម្មសិទ្ធិបាន។ | ដូចជា "សំបុត្រកំណើត" ឬ "អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ" នៃដីមួយកន្លែង ដែលរដ្ឋចេញឱ្យដើម្បីបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថាអ្នកណាជាម្ចាស់ពិតប្រាកដ។ |
| Slovin formula | រូបមន្តគណិតវិទ្យាក្នុងផ្នែកស្ថិតិ (n = N / (1 + Ne²)) ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវប្រើសម្រាប់គណនារកទំហំគំរូ (ចំនួនមនុស្សដែលត្រូវសាកសួរ) ពីចំនួនប្រជាជនសរុប ដើម្បីធានាថាលទ្ធផលនៃការស្ទង់មតិនោះអាចយកទៅតំណាងឱ្យប្រជាជនទាំងអស់បាន ក្នុងកម្រិតលម្អៀង (Margin of Error) ដែលអាចទទួលយកបាន។ | ដូចជាការភ្លក់ទឹកសម្លតែមួយស្លាបព្រាពីក្នុងឆ្នាំងធំ ដើម្បីដឹងថាសម្លនោះមានរសជាតិយ៉ាងម៉េច ដោយមិនបាច់ហូបទឹកសម្លទាំងអស់ក្នុងឆ្នាំង។ |
| Propaganda and dissemination | សកម្មភាពរបស់រដ្ឋាភិបាល ឬអាជ្ញាធរមូលដ្ឋានក្នុងការចុះអប់រំ ផ្សព្វផ្សាយ និងពន្យល់ពីច្បាប់ គោលនយោបាយ ឬនីតិវិធីរដ្ឋបាលផ្សេងៗដល់ប្រជាពលរដ្ឋ ដើម្បីឱ្យពួកគេយល់ដឹង អនុវត្តតាមច្បាប់ និងដឹងពីសិទ្ធិរបស់ខ្លួន។ | ដូចជាការប្រើមេក្រូប្រកាសប្រាប់អ្នកភូមិអំពីដំណឹងថ្មីៗ ឬការហៅអ្នកភូមិមកប្រជុំដើម្បីពន្យល់ពីច្បាប់ចរាចរណ៍កុំឱ្យពួកគេជិះខុសច្បាប់។ |
| Fee exemption or reduction | គោលនយោបាយអនុគ្រោះរបស់រដ្ឋក្នុងការកាត់បន្ថយ ឬលុបចោលការយកប្រាក់កម្រៃសេវារដ្ឋបាលផ្សេងៗ (ដូចជាសេវាធ្វើប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិដីធ្លី) ជាពិសេសផ្តោតលើក្រុមជនងាយរងគ្រោះ ជនក្រីក្រ ឬជនជាតិភាគតិច ដើម្បីជួយសម្រាលបន្ទុកចំណាយ និងលើកទឹកចិត្តឱ្យពួកគេមកទទួលសេវាស្របច្បាប់។ | ដូចជាការទទួលបានការបញ្ចុះតម្លៃ ៥០% ឬមិនបាច់បង់លុយសោះពេលទៅមន្ទីរពេទ្យរដ្ឋ សម្រាប់អ្នកដែលមានប័ណ្ណក្រីក្រ (ID Poor)។ |
| Questionnaire | ឧបករណ៍ស្រាវជ្រាវដែលជាសំណុំសំណួរត្រូវបានរៀបចំទុកជាមុន (មានជម្រើសចម្លើយស្រាប់ ឬឱ្យសរសេរបញ្ចូល) ដើម្បីសាកសួរទៅកាន់អ្នកចូលរួម ក្នុងគោលបំណងទាញយកទិន្នន័យបរិមាណ (Quantitative data) ទាក់ទងនឹងមតិ ការយល់ដឹង ឬអាកប្បកិរិយារបស់ពួកគេលើបញ្ហាជាក់លាក់ណាមួយ។ | ដូចជាការឱ្យសិស្សបំពេញក្រដាសសំណួរ (Tick box) ក្នុងថ្នាក់ ដើម្បីចង់ដឹងថាសិស្សភាគច្រើនចូលចិត្តរៀនមុខវិជ្ជាអ្វីជាងគេ។ |
| Expert method | វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវគុណវត្ថុ (Qualitative) ដែលពឹងផ្អែកលើការសម្ភាសន៍ស៊ីជម្រៅ ឬការប្រមូលមតិយោបល់ពីបុគ្គលដែលមានចំណេះដឹង បទពិសោធន៍ និងការអនុវត្តផ្ទាល់ក្នុងវិស័យជាក់លាក់ណាមួយ (ដូចជាមន្ត្រីសុរិយោដី ឬមន្ត្រីរដ្ឋបាលឃុំ) ដើម្បីទទួលបានទិន្នន័យ ឬការយល់ដឹងដែលមនុស្សទូទៅមិនមាន។ | ដូចជាការសួរគ្រូពេទ្យឯកទេសផ្ទាល់អំពីវិធីការពារជំងឺគ្រុនឈាម ជាជាងទៅសួរអ្នកភូមិទូទៅដែលមិនមានជំនាញពេទ្យ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
