បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះវាយតម្លៃលើច្បាប់ស្តីពីតំបន់ការពារធម្មជាតិថ្មីរបស់កម្ពុជា (ឆ្នាំ២០០៨) ដោយផ្តោតលើការអនុលោមតាមច្បាប់អន្តរជាតិ និងការវាយតម្លៃចំណុចខ្វះខាតដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ការអភិរក្សជីវចម្រុះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះធ្វើការវិភាគផ្នែកច្បាប់ដោយពិនិត្យលើជំពូកនីមួយៗនៃច្បាប់ និងប្រៀបធៀបជាមួយគោលការណ៍អន្តរជាតិស្តីពីបរិស្ថាន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| 1996 Law on Environmental Protection and Natural Resources Management (LEPNRM) ច្បាប់ស្តីពីកិច្ចការពារបរិស្ថាន និងការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិឆ្នាំ១៩៩៦ |
ផ្តល់ក្របខ័ណ្ឌច្បាប់មូលដ្ឋានយ៉ាងទូលំទូលាយសម្រាប់ក្រសួងបរិស្ថានក្នុងការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិ។ | មិនមានចែងច្បាស់លាស់អំពីតំបន់ការពារធម្មជាតិ និងខ្វះយន្តការគ្រប់គ្រងជាក់លាក់សម្រាប់តំបន់ទាំងនោះ។ | បង្កើតបានជាឆ័ត្រគតិយុត្តសម្រាប់ច្បាប់បន្តបន្ទាប់ ប៉ុន្តែទាមទារឱ្យមានព្រះរាជក្រឹត្យផ្សេងដើម្បីកំណត់តំបន់ការពារ។ |
| 2008 Protected Area Law ច្បាប់ស្តីពីតំបន់ការពារធម្មជាតិឆ្នាំ២០០៨ |
កំណត់ការបែងចែកតំបន់ច្បាស់លាស់ (Zoning) ទទួលស្គាល់សិទ្ធិជនជាតិដើមភាគតិច និងស្របតាមអនុសញ្ញាអន្តរជាតិស្តីពីជីវចម្រុះ (CBD)។ | មានមាត្រាមួយចំនួនមិនច្បាស់លាស់ (ការអនុញ្ញាតការអភិវឌ្ឍ និងយោធា) និងប្រព័ន្ធពិន័យបទល្មើសនៅមានភាពច្របូកច្របល់។ | គ្របដណ្តប់លើតំបន់ការពារចំនួន២៣ (ស្មើនឹង ២៦.៣% នៃផ្ទៃដីប្រទេស) ប៉ុន្តែទាមទារការចេញអនុក្រឹត្យបន្ថែមដើម្បីបញ្ជាក់លម្អិត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ដោយសារឯកសារនេះគឺជាការវិភាគផ្នែកច្បាប់ វាមិនទាមទារធនធានកុំព្យូទ័រ ឬទិន្នន័យបច្ចេកវិទ្យានោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារធនធានមនុស្ស ស្ថាប័ន និងហិរញ្ញវត្ថុដើម្បីអនុវត្តច្បាប់នេះឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើការវិភាគអត្ថបទច្បាប់ស្តីពីតំបន់ការពារធម្មជាតិឆ្នាំ២០០៨ ធៀបនឹងក្របខ័ណ្ឌបរិស្ថានអន្តរជាតិ (CBD) ដោយត្រូវបានសរសេរឡើងក្រោមជ្រុងមើលរបស់អ្នកច្បាប់ និងអ្នកអភិរក្ស។ អ្នកនិពន្ធបង្ហាញក្តីបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងចំពោះហានិភ័យនៃការផ្តល់អាទិភាពដល់ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច (ដូចជាសម្បទានដី និងការរុករករ៉ែ) ជាងការអភិរក្ស។ នេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលតែងតែប្រឈមនឹងសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ច និងតម្រូវការការពារសិទ្ធិសហគមន៍មូលដ្ឋាននៅក្នុងតំបន់ការពារធម្មជាតិ។
ការវិភាគច្បាប់នេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងធំធេង និងជាស្ពានចម្លងចាំបាច់បំផុតសម្រាប់ការរៀបចំគោលនយោបាយ និងការអនុវត្តច្បាប់បរិស្ថាននៅកម្ពុជា។
ជារួម ឯកសារនេះគឺជាផែនទីចង្អុលផ្លូវដ៏មានតម្លៃសម្រាប់ស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាល និងសង្គមស៊ីវិល ដើម្បីធានាថាការគ្រប់គ្រងតំបន់ការពារធម្មជាតិរបស់កម្ពុជាត្រូវបានធ្វើឡើងប្រកបដោយតម្លាភាព និរន្តរភាព និងមិនរំលោភបំពាន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Protected Area (PA) | តំបន់ដី ឬសមុទ្រដែលរដ្ឋាភិបាលបានកំណត់តាមផ្លូវច្បាប់ ដើម្បីអភិរក្ស និងថែរក្សាជីវចម្រុះ ធនធានធម្មជាតិ និងវប្បធម៌ ដោយរឹតត្បិតសកម្មភាពរបស់មនុស្សដែលអាចបង្កការខូចខាត។ | ដូចជាតំបន់សុវត្ថិភាព ឬជម្រកដ៏កក់ក្តៅសម្រាប់រុក្ខជាតិ និងសត្វព្រៃ ដែលច្បាប់ហាមឃាត់មិនឱ្យមនុស្សចូលទៅរំខាន ឬបំផ្លាញបានដោយសេរី។ |
| Convention on Biological Diversity (CBD) | សន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិមួយដែលតម្រូវឱ្យប្រទេសជាសមាជិក (រួមទាំងកម្ពុជា) បង្កើតប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងតំបន់ការពារ និងអនុវត្តវិធានការនានាដើម្បីអភិរក្សជីវចម្រុះ និងប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិប្រកបដោយនិរន្តរភាព។ | ដូចជាសៀវភៅវិន័យរួមមួយដែលប្រទេសជុំវិញពិភពលោកសន្យាអនុវត្តតាម ដើម្បីការពារកុំឱ្យសត្វនិងរុក្ខជាតិផុតពូជ។ |
| Zoning system | ប្រព័ន្ធនៃការបែងចែកតំបន់ការពារធម្មជាតិជាផ្នែកតូចៗ (តំបន់ស្នូល តំបន់អភិរក្ស តំបន់ប្រើប្រាស់ដោយចីរភាព និងតំបន់សហគមន៍) ដើម្បីកំណត់ច្បាស់ថាតើសកម្មភាពអ្វីខ្លះត្រូវបានអនុញ្ញាត ឬហាមឃាត់នៅក្នុងតំបន់នីមួយៗ។ | ដូចជាការបែងចែកបន្ទប់ក្នុងផ្ទះដែរ មានបន្ទប់សម្រាប់ទទួលភ្ញៀវ បន្ទប់ចម្អិនអាហារ និងបន្ទប់ដេកផ្ទាល់ខ្លួនដែលហាមអ្នកក្រៅចូលផ្តេសផ្តាស។ |
| Core Zone | តំបន់ដែលមានតម្លៃអភិរក្សខ្ពស់បំផុត (មានសត្វ ឬរុក្ខជាតិកម្រ) ដែលច្បាប់ហាមឃាត់ដាច់ខាតនូវរាល់ការចូល ឬសកម្មភាពផ្សេងៗ លើកលែងតែមន្ត្រីល្បាត និងអ្នកស្រាវជ្រាវដែលមានការអនុញ្ញាត។ | ដូចជាទូដែកនៅក្នុងធនាគារអញ្ចឹង មានតែបុគ្គលិកសន្តិសុខ និងអ្នកមានសិទ្ធិពិសេសទើបអាចចូលបាន។ |
| Sustainable Use Zone | តំបន់នៅក្នុងតំបន់ការពារធម្មជាតិដែលអាចអនុញ្ញាតឱ្យមានការអភិវឌ្ឍ ឬការវិនិយោគសេដ្ឋកិច្ច (ដូចជារុករករ៉ែ ឬវារីអគ្គិសនី) ប៉ុន្តែត្រូវស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ដើម្បីធានាថាមិនប៉ះពាល់ដល់ការអភិរក្សជារួម។ | ដូចជាការដកប្រាក់ចំណេញពីគណនីសន្សំមកប្រើប្រាស់ខ្លះៗ ប៉ុន្តែមិនត្រូវដកប្រាក់ដើមទាំងអស់រហូតដល់រលាយគណនីនោះទេ។ |
| Environmental and Social Impact Assessment (ESIA) | ការសិក្សាវាយតម្លៃជាមុនលើគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ណាមួយ ដើម្បីកំណត់ពីផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានដែលអាចកើតមានលើបរិស្ថាន និងសង្គម ព្រមទាំងរកវិធីកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់ទាំងនោះ មុននឹងរដ្ឋាភិបាលសម្រេចផ្តល់ច្បាប់អនុញ្ញាត។ | ដូចជាការពិនិត្យសុខភាពយ៉ាងល្អិតល្អន់មុនពេលសម្រេចចិត្តលេងកីឡាគ្រោះថ្នាក់ ដើម្បីដឹងមុនពីហានិភ័យដែលអាចកើតមានចំពោះរាងកាយ។ |
| Prakas | លិខិតបទដ្ឋានគតិយុត្តនៅកម្ពុជា (ប្រកាស) ដែលចេញដោយរដ្ឋមន្ត្រីនៃក្រសួងណាមួយ ដើម្បីណែនាំលម្អិតពីនីតិវិធីនៃការអនុវត្តច្បាប់ ឬអនុក្រឹត្យនៅក្នុងដែនសមត្ថកិច្ចរបស់ខ្លួន។ | ដូចជាសៀវភៅណែនាំលម្អិតដែលប្រធាននាយកដ្ឋានសរសេរប្រាប់បុគ្គលិកពីរបៀបធ្វើការងារជាក់លាក់ណាមួយឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ |
| Nature Protection and Conservation Administration (NPCA) | ស្ថាប័នរដ្ឋបាលក្រោមចំណុះក្រសួងបរិស្ថាន ដែលមានតួនាទីជាសេនាធិការទទួលខុសត្រូវផ្ទាល់ក្នុងការចុះល្បាត ទប់ស្កាត់បទល្មើស និងគ្រប់គ្រងតំបន់ការពារធម្មជាតិនៅទូទាំងប្រទេស។ | ដូចជាក្រុមភ្នាក់ងារសន្តិសុខដែលរដ្ឋាភិបាលបានចាត់តាំងឱ្យតាមដាន យាមកាម និងការពារទ្រព្យសម្បត្តិធម្មជាតិនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាទាំងមូល។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
