បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយពីកង្វះខាតទិន្នន័យនៃការចាត់ថ្នាក់ (Taxonomic data) របស់សត្វកណ្តៀរនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដោយធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវដើម្បីរក និងកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទកណ្តៀរថ្មីៗនៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីព្រៃឈើក្ដៅសើម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការប្រមូលសំណាកផ្ទាល់ពីទីវាល និងការវិភាគរូបសាស្ត្រលម្អិតនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Stereomicroscopy ការពិនិត្យដោយមីក្រូទស្សន៍ពង្រីក (Stereomicroscopy) |
មានភាពងាយស្រួលក្នុងការពិនិត្យមើលរូបរាងទូទៅ ពណ៌សំបុរ និងរចនាសម្ព័ន្ធខាងក្រៅរបស់សត្វកណ្តៀរបានរហ័ស។ អនុញ្ញាតឱ្យថតរូបពណ៌បានច្បាស់លាស់សម្រាប់ធ្វើជាឯកសារយោង។ | កម្រិតពង្រីកមានកំណត់ (ត្រឹម 75X ដល់ 220X) ដែលមិនអាចមើលឃើញរចនាសម្ព័ន្ធល្អិតៗកម្រិតមីក្រូដូចជារោម ឬទម្រង់ផ្ទៃស្បែកសត្វល្អិតបានច្បាស់ល្អនោះទេ។ | អាចកំណត់ចំណាត់ថ្នាក់បឋម និងពិពណ៌នាពីពណ៌ដងខ្លួន ក្បាល និងលក្ខណៈទូទៅនៃកណ្តៀរប្រភេទ Hospitalitermes sp. និង Bulbitermes sp.។ |
| Scanning Electron Microscopy (SEM) ការថតរូបដោយមីក្រូទស្សន៍អេឡិចត្រុង (SEM) |
មានសមត្ថភាពពង្រីករូបភាពបានកម្រិតខ្ពស់បំផុត និងបង្ហាញរូបភាពជាលក្ខណៈ 3D លម្អិតនៃផ្ទៃខាងក្រៅ (ឧទាហរណ៍៖ ទម្រង់អង់តែន ទម្រង់ច្រមុះ Nasus និងកំហាប់រោម)។ | ទាមទារឧបករណ៍ថ្លៃ ការរៀបចំសំណាកមានភាពស្មុគស្មាញ (ត្រូវប្រើសារធាតុគីមីរក្សាទុក និងស្រោបមាស) និងត្រូវការអ្នកជំនាញបច្ចេកទេសកម្រិតខ្ពស់ដើម្បីប្រតិបត្តិការ។ | បានបង្ហាញរចនាសម្ព័ន្ធកម្រិតអតិសុខុម (Micromorphology) ដែលជាភស្តុតាងដ៏សំខាន់ក្នុងការបញ្ជាក់ថាវាជាប្រភេទសត្វកណ្តៀរដែលមិនទាន់មានការពិពណ៌នាពីមុនមក (Undescribed species)។ |
| Transect Belt Method ការប្រមូលសំណាកតាមខ្សែបន្ទាត់ជួរ |
ជាវិធីសាស្ត្រប្រមូលទិន្នន័យដែលមានលក្ខណៈជាប្រព័ន្ធ និងចៃដន្យ ដែលជួយកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងក្នុងការយកសំណាកក្នុងតំបន់ព្រៃធំៗ។ | ត្រូវការពេលវេលា និងកម្លាំងពលកម្មច្រើនក្នុងការវាស់វែង និងដើរប្រមូល ហើយអាចមិនគ្របដណ្ដប់ប្រភេទសត្វដែលរស់នៅលាក់កំបាំងជ្រៅក្នុងដី ឬលើចុងឈើខ្ពស់ៗ។ | បានប្រមូល និងកំណត់អត្តសញ្ញាណសត្វកណ្តៀរសរុបចំនួន ២០ ប្រភេទ និង ២ ប្រភេទទៀតដែលជាប្រភេទមិនទាន់ស្គាល់អត្តសញ្ញាណ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់ និងសារធាតុគីមីពិសេសៗសម្រាប់ការរក្សាទុក និងរៀបចំសំណាកសត្វល្អិត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតែនៅក្នុងតំបន់ព្រៃបៃតងជានិច្ច នៃឧទ្យានជាតិ Khao Kitchakut ខេត្តច័ន្ទបុរី ប្រទេសថៃ ដែលតំណាងឱ្យប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីជាក់លាក់មួយប៉ុណ្ណោះ។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះតំបន់ជួរភ្នំក្រវាញរបស់កម្ពុជាមានព្រំប្រទល់ភូមិសាស្ត្រ និងលក្ខណៈអេកូឡូស៊ីព្រៃស្រោងស្រដៀងគ្នា ដែលសបញ្ជាក់ថាកម្ពុជាក៏អាចមានប្រភេទសត្វកណ្តៀរដែលមិនទាន់បានរកឃើញ (Undescribed species) ទាំងនេះដូចគ្នា។
វិធីសាស្ត្រ និងរបកគំហើញនៃការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវជីវចម្រុះ និងអេកូឡូស៊ីព្រៃឈើនៅប្រទេសកម្ពុជា ដែលបច្ចុប្បន្ននៅខ្វះខាតទិន្នន័យនៅឡើយ។
សរុបមក ការយកគំរូតាមវិធីសាស្ត្រសិក្សាចាត់ថ្នាក់នេះ នឹងជួយប្រទេសកម្ពុជាក្នុងការកត់ត្រាធនធានជីវចម្រុះរបស់ខ្លួនឱ្យមានលក្ខណៈវិទ្យាសាស្ត្រ និងត្រឹមត្រូវតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Nasus (ច្រមុះកណ្តៀរ) | ជាសរីរាង្គរាងទ្រវែងលយចេញមកក្រៅនៅចំកណ្តាលក្បាលរបស់សត្វកណ្តៀរវណ្ណៈទាហានក្នុងអំបូររង Nasutitermitinae។ វាត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់បាញ់បញ្ចេញសារធាតុគីមី (Terpenic substances) ដើម្បីការពារខ្លួនពីសត្រូវដែលមកយាយីសំបុក។ | ដូចជាកាំភ្លើងបាញ់ទឹកគីមីតូចមួយនៅលើក្បាលកណ្តៀរទាហាន ដើម្បីការពារសំបុកពីសត្រូវផ្សេងៗ។ |
| Scanning electron microscopy / SEM (មីក្រូទស្សន៍អេឡិចត្រុង) | ជាបច្ចេកវិទ្យាមីក្រូទស្សន៍កម្រិតខ្ពស់ដែលប្រើប្រាស់កាំរស្មីអេឡិចត្រុងដើម្បីផ្តិតយករូបភាពផ្ទៃខាងក្រៅនៃសំណាករហូតដល់កម្រិតអតិសុខុម (Micromorphology) ក្នុងទម្រង់ជា 3D ដែលជួយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រក្នុងការមើលឃើញរចនាសម្ព័ន្ធល្អិតៗដែលភ្នែកទទេមើលមិនឃើញ។ | ដូចជាកាមេរ៉ាវេទមន្តដែលអាចពង្រីករូបភាពសត្វល្អិតតូចៗបានរាប់ម៉ឺនដង ធ្វើឱ្យយើងឃើញច្បាស់សូម្បីតែរោមតូចៗបំផុតនៅលើខ្លួនវា។ |
| Pronotum (ប្រឹណូតូម ឬ របាំងក) | ជាបន្ទះសំបកការពារដែលគ្របដណ្ដប់ផ្នែកខាងលើបង្អស់នៃកង់ទ្រូងទីមួយរបស់សត្វល្អិត។ ក្នុងការសិក្សាចាត់ថ្នាក់កណ្តៀរ រូបរាងរបស់វា (ឧទាហរណ៍៖ រាងដូចកែបសេះ) គឺជាលក្ខណៈសម្គាល់ដ៏សំខាន់មួយសម្រាប់បែងចែកប្រភេទសត្វ។ | ដូចជាអាវក្រោះការពារនៅត្រង់ក ឬស្មារបស់សត្វល្អិត ដើម្បីការពាររាងកាយខាងមុខ។ |
| Arboreal carton nest (សំបុកក្រដាសលើដើមឈើ) | ជាប្រភេទសំបុកកណ្តៀរដែលសាងសង់នៅលើមែកឈើ ឬតួដើមឈើ ដោយផ្សំឡើងពីកម្ទេចឈើដែលវាទំពារ លាយជាមួយដី និងទឹកមាត់ បង្កើតបានជាវត្ថុធាតុរឹងម្យ៉ាងដែលមានលក្ខណៈស្រាលស្រដៀងទៅនឹងក្រដាសកាតុង។ | ដូចជាផ្ទះព្យួរលើដើមឈើដែលសត្វកណ្តៀរសាងសង់ឡើងដោយប្រើកម្ទេចឈើលាយទឹកមាត់ ធ្វើឱ្យវាមើលទៅដូចជាដុំក្រដាសកាតុងពណ៌ត្នោត។ |
| Trichoid sensilla (រោមវិញ្ញាណ) | ជាសរីរាង្គវិញ្ញាណរាងដូចសរសៃរោមដុះនៅលើសំបកកាយសត្វល្អិត (ដូចជានៅលើអង់តែន) ដែលមានតួនាទីចាប់សញ្ញាពីការប៉ះទង្គិច (Tactile) និងទទួលយកព័ត៌មានពីសារធាតុគីមី ឬក្លិននៅក្នុងបរិស្ថានជុំវិញ។ | ដូចជាអង់តែនរ៉ាដាតូចៗរាងជារោមនៅលើខ្លួនសត្វល្អិត ដែលជួយឱ្យវាដឹងពីការប៉ះទង្គិច ឬក្លិននៅជុំវិញខ្លួនវា។ |
| Transect belt method (វិធីសាស្ត្រប្រមូលសំណាកតាមខ្សែបន្ទាត់ជួរ) | ជាវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ដោយអ្នកស្រាវជ្រាវទាញខ្សែបន្ទាត់ប្រវែងកំណត់ណាមួយកាត់តាមតំបន់សិក្សា រួចធ្វើការអង្កេត និងប្រមូលសំណាកសត្វឬរុក្ខជាតិដែលស្ថិតនៅក្នុងគន្លងខ្សែបន្ទាត់នោះ ដើម្បីធ្វើការវាយតម្លៃ និងប៉ាន់ស្មានទិន្នន័យជីវចម្រុះ។ | ដូចជាការគូសបន្ទាត់មួយរយម៉ែត្រកាត់តាមព្រៃ ហើយដើររាប់ ឬចាប់សត្វកណ្តៀរទាំងអស់ដែលនៅក្នុងគន្លងបន្ទាត់នោះ ដើម្បីប៉ាន់ស្មានថាតើមានសត្វប៉ុន្មានប្រភេទនៅទីនោះ។ |
| Open-air foraging (ការស្វែងរកចំណីនៅទីវាល) | ជាទម្លាប់ជីវសាស្ត្ររបស់កណ្តៀរមួយចំនួន (ដូចជាពូជ Hospitalitermes) ដែលពួកវាចេញដើររកចំណី (ដូចជាស្លែ) នៅលើផ្ទៃដី ឬសំបកឈើដោយបើកចំហ ដោយមិនចាំបាច់សាងសង់ផ្លូវរូងដីគ្របពីលើនោះទេ ហើយមានកណ្តៀរទាហានជាអ្នកឈរយាមការពារ។ | ដូចជាទាហានដែលហ៊ានដើរចេញពីលេណដ្ឋានមកកណ្តាលវាល ដើម្បីរកម្ហូបអាហារជាហ្វូង ដោយមិនពឹងផ្អែកលើការលាក់ខ្លួនក្នុងដី។ |
| Cerci (សេរកា ឬ កន្ទុយវិញ្ញាណ) | ជាសរីរាង្គមួយគូមានទម្រង់តូចៗដុះនៅខាងចុងពោះនៃសត្វល្អិត រួមទាំងកណ្តៀរ ដែលមានតួនាទីជាសេនស័រចាប់សញ្ញាផ្សេងៗ ហើយទំហំនិងរូបរាងរបស់វាត្រូវបានគេប្រើដើម្បីធ្វើការកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទសត្វ។ | ដូចជាកន្ទុយតូចៗពីរនៅចុងពោះរបស់សត្វល្អិត ដែលដើរតួជាសេនស័រសម្រាប់ចាប់សញ្ញាពីខាងក្រោយខ្នងវា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
