បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយតម្រូវការសម្រាប់ការរៀបចំផែនទីលំហអាកាស និងការគ្រប់គ្រងការប្រើប្រាស់ដីធ្លីប្រកបដោយនិរន្តរភាពសម្រាប់បរិវេណសាកលវិទ្យាល័យ Barkatullah ដោយប្រើប្រាស់ឧបករណ៍គូរផែនទីទំនើប។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវរួមបញ្ចូលការស្ទង់មតិផ្ទាល់ដីជាមួយនឹងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រប្រភពបើកចំហ (Open-source) សម្រាប់ការដឹងពីចម្ងាយ (Remote Sensing) ដើម្បីធ្វើឌីជីថល និងគូរផែនទីលក្ខណៈពិសេសនានាក្នុងបរិវេណសាលា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Commercial GIS Approach (ArcGIS + GPS Survey) ការប្រើប្រាស់កម្មវិធីពាណិជ្ជកម្ម GIS (ArcGIS 10.2 និង GARMIN GPS) |
ផ្តល់ភាពសុក្រឹតខ្ពស់ដោយសារការចុះវាស់វែងទីតាំងផ្ទាល់ដោយប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ GPS និងប្រើប្រាស់កម្មវិធីដែលជាស្តង់ដារឧស្សាហកម្មសម្រាប់ការរៀបចំផែនទីកម្រិតខ្ពស់។ | ទាមទារការចំណាយថវិកាច្រើនលើការទិញអាជ្ញាប័ណ្ណ (License) កម្មវិធី ArcGIS និងតម្រូវឱ្យមានឧបករណ៍ GPS ជាក់លាក់ដែលអាចមានតម្លៃថ្លៃ។ | បង្កើតផែនទីគ្រប់គ្រងបរិវេណសាលា (អគារ ផ្លូវថ្នល់ ទីតាំងសំណល់) បានយ៉ាងលម្អិត និងមានភាពត្រឹមត្រូវខ្ពស់ផ្នែកកូអរដោណេ។ |
| FOSS Approach (QGIS + SASplanet + Google Earth) ការប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រប្រភពបើកចំហដោយឥតគិតថ្លៃ (QGIS, SASplanet, Google Earth) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយថវិកា ងាយស្រួលប្រើប្រាស់សូម្បីតែអ្នកមិនមែនជាអ្នកជំនាញ GIS និងអាចប្រើការបកស្រាយរូបភាពផ្កាយរណបជំនួសការចុះវាស់ផ្ទាល់បាន។ | ពឹងផ្អែកខ្លាំងលើគុណភាពបង្ហាញនៃរូបភាពផ្កាយរណបឥតគិតថ្លៃ ដែលអាចខ្វះភាពសុក្រឹតខ្ពស់បើប្រៀបធៀបទៅនឹងការវាស់វែងដោយ GPS ផ្ទាល់នៅនឹងកន្លែង។ | អាចបង្កើតផែនទីនិរន្តរភាពដូចជា ទីតាំងសូឡា និងតំបន់បៃតង បានប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព ដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពីអ៊ីនធឺណិតទាំងស្រុង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍វាស់វែងផ្ទាល់ដី កម្មវិធី GIS (ទាំងប្រភេទបង់ប្រាក់ និងឥតគិតថ្លៃ) រួមទាំងការតភ្ជាប់អ៊ីនធឺណិតដើម្បីទាញយកទិន្នន័យរូបភាពផ្កាយរណប។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្ដោតលើបរិវេណសាកលវិទ្យាល័យ Barkatullah ទីក្រុង Bhopal ប្រទេសឥណ្ឌា ដែលមានទំហំ ៣៦០អិច ដោយពឹងផ្អែកលើរូបភាពផ្កាយរណបអាកាសធាតុស្រឡះល្អ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការពឹងផ្អែកលើរូបភាពអុបទិក (Optical Imagery) ទាំងស្រុងអាចជួបប្រទះការលំបាកដោយសារគម្របពពកច្រើននារដូវវស្សា ឬការផ្លាស់ប្តូរគម្របព្រៃឈើលឿនដែលរូបភាពផ្កាយរណបឥតគិតថ្លៃធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពមិនទាន់។
វិធីសាស្ត្រគូរផែនទីចំណាយតិចនេះ មានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងធំធេង និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងប្រសើរសម្រាប់ការរៀបចំផែនទីស្ថាប័ន ឬការគ្រប់គ្រងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការរួមបញ្ចូលគ្នានូវកម្មវិធីប្រភពបើកចំហ (FOSS) ដូចជា QGIS និងទិន្នន័យពី Google Earth ផ្តល់នូវដំណោះស្រាយដ៏មានប្រសិទ្ធភាព និងចំណាយតិច សម្រាប់ការធ្វើផែនទីរៀបចំនគរូបនីយកម្ម និងបរិស្ថាននៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Cartography | ជាវិទ្យាសាស្ត្រ និងសិល្បៈនៃការបង្កើតផែនទី ដោយរួមបញ្ចូលទាំងការរចនា ការគូរ និងការបង្ហាញព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រនៅលើផ្ទៃរាបស្មើ ដើម្បីងាយស្រួលយល់ពីទីតាំង និងទំនាក់ទំនងលំហ។ | ដូចជាការគូរគំនូសតាងប្រាប់ផ្លូវពីផ្ទះអ្នកទៅសាលារៀន ប៉ុន្តែធ្វើឡើងដោយមានភាពច្បាស់លាស់ និងត្រឹមត្រូវតាមខ្នាតបច្ចេកទេស។ |
| Remote Sensing | ជាបច្ចេកទេសប្រមូលព័ត៌មានអំពីផ្ទៃផែនដីពីចម្ងាយ (ជាទូទៅតាមរយៈឧបករណ៍ចាប់សញ្ញាលើផ្កាយរណប ឬយន្តហោះ) ដោយមិនចាំបាច់មានការប៉ះផ្ទាល់ ដើម្បីសិក្សាពីលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រផ្សេងៗ។ | ដូចជាការថតរូបពីលើអាកាសដើម្បីមើលទិដ្ឋភាពរួមនៃទីក្រុងទាំងមូលដោយមិនចាំបាច់ដើរមើលផ្ទាល់។ |
| Georeferencing | ដំណើរការនៃការភ្ជាប់រូបភាព ឬទិន្នន័យផែនទីដែលគ្មានកូអរដោណេ ទៅនឹងប្រព័ន្ធកូអរដោណេភូមិសាស្ត្រពិតប្រាកដនៅលើផែនដី ដើម្បីឱ្យទីតាំងនៅលើរូបភាពត្រូវគ្នានឹងទីតាំងជាក់ស្តែង។ | ដូចជាការដាក់ម្ជុល (Pin) លើផែនទីក្នុងទូរស័ព្ទរបស់អ្នក ដើម្បីប្រាប់ប្រព័ន្ធថា 'រូបថតនេះត្រូវបានថតនៅទីតាំងនេះពិតប្រាកដ'។ |
| Digitization | នៅក្នុងប្រព័ន្ធ GIS នេះគឺជានីតិវិធីនៃការបំប្លែងទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រពីរូបភាពផ្កាយរណប ឬផែនទីក្រដាស ទៅជាទម្រង់ទិន្នន័យកុំព្យូទ័រ (ជាចំណុច ខ្សែបន្ទាត់ ឬពហុកោណ)។ | ដូចជាការយកប៊ិចកុំព្យូទ័រទៅគូសតាមរាងស៊ុមដំបូលអគារនៅលើរូបថត ដើម្បីបង្កើតជារូបគំនូរព្រាងកុំព្យូទ័រដែលអាចវាស់វែង និងកែប្រែបាន។ |
| Shapefile | ជាទម្រង់ឯកសារទិន្នន័យវ៉ិចទ័រ (Vector data format) ប្រើប្រាស់ជាទូទៅក្នុងកម្មវិធី GIS សម្រាប់ផ្ទុកព័ត៌មានទីតាំង រូបរាង និងលក្ខណៈសម្បត្តិនៃលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រនានា (ដូចជាផ្លូវ អគារ ឬបឹង)។ | ដូចជាថតឯកសារ (Folder) មួយដែលរក្សាទុកទាំងគំនូសព្រាងនៃដីឡូត៍ និងឯកសារបញ្ជាក់ពីទំហំឬឈ្មោះម្ចាស់ដីនោះរួមគ្នា។ |
| Land use/ Land cover | ការបែងចែកប្រភេទផ្ទៃដី ដោយ Land cover សំដៅលើអ្វីដែលគ្របដណ្តប់លើដីតាមធម្មជាតិ (ដូចជាព្រៃឈើ ឬទឹក) ចំណែក Land use សំដៅលើរបៀបដែលមនុស្សប្រើប្រាស់ដីនោះ (ដូចជាតំបន់កសិកម្ម ឬតំបន់លំនៅដ្ឋាន)។ | ដូចជាការសម្លឹងមើលកម្រាលព្រំ (Land cover) ហើយដឹងថាផ្នែកមួយនៃកម្រាលព្រំនោះត្រូវបានគេយកមកធ្វើជាកន្លែងអង្គុយលេង (Land use)។ |
| FOSS (free open source software) | កម្មវិធីកុំព្យូទ័រដែលត្រូវបានផ្តល់ជូនដោយឥតគិតថ្លៃ ហើយអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់អាចទាញយក ប្រើប្រាស់ កែប្រែ ឬចែករំលែកកូដដើមរបស់វាបានដោយសេរីសម្រាប់ការងារផ្សេងៗ។ | ដូចជារូបមន្តធ្វើម្ហូបដែលគេចែករំលែកដោយឥតគិតថ្លៃតាមអ៊ីនធឺណិត ដែលអ្នកអាចយកមកធ្វើតាម ឬកែច្នៃបន្ថែមគ្រឿងផ្សំតាមចំណូលចិត្តរបស់អ្នកបាន។ |
| KML or KMZ FILE | ទម្រង់ឯកសារប្រើសម្រាប់បង្ហាញទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រ (ចំណុច ខ្សែ ឬតំបន់) នៅក្នុងកម្មវិធីរុករកផែនដីដូចជា Google Earth ជាដើម ដោយ KMZ គឺជាទម្រង់ដែលត្រូវបានបង្រួមរបស់ KML។ | ដូចជាសំបុត្រប្រាប់អាសយដ្ឋាន ដែលនៅពេលអ្នកចុចលើវា វានឹងបើកផែនទី ហើយហោះត្រង់ទៅកាន់ទីតាំងនោះភ្លាមៗនៅលើកម្មវិធី Google Earth។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
