បញ្ហា (The Problem)៖ បច្ចុប្បន្នទីក្រុងជាច្រើនចង់លើកកម្ពស់ការដើរ ប៉ុន្តែនៅខ្វះខាតវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃតាមបែបសត្យានុម័ត (Objective assessment method) ដើម្បីកំណត់តំបន់ដែលត្រូវការការអភិវឌ្ឍន៍ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសម្រាប់អ្នកដើរថ្មើរជើង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានបង្កើតសន្ទស្សន៍លទ្ធភាពដើរ (Walkability Index) ដោយផ្អែកលើការស្រាវជ្រាវឯកសារ និងការសម្ភាសន៍អ្នកជំនាញ ដោយបែងចែកលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យជា ៥ ក្រុមធំៗ រួចធ្វើការសាកល្បងចុះស្ទង់មតិផ្ទាល់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Proposed Walkability Index សន្ទស្សន៍លទ្ធភាពដើរដែលបានស្នើឡើង (ផ្តោតលើតម្រូវការជនពិការ) |
មានភាពលម្អិតខ្លាំងដោយគិតគូរដល់ជនពិការ និងមនុស្សចាស់ជាអាទិភាព។ វាយតម្លៃលើគុណភាពផ្លូវជាក់ស្តែង (Micro-level) មិនមែនគ្រាន់តែជាទិន្នន័យផែនទី។ | ត្រូវការធនធានមនុស្សច្រើនដើម្បីចុះស្ទង់មតិផ្ទាល់ (Field Survey) និងអាចមានភាពលំអៀងលើការផ្តល់ពិន្ទុរបស់អ្នកវាយតម្លៃប្រសិនបើគ្មានការបណ្តុះបណ្តាលច្បាស់លាស់។ | ផ្តល់អាទិភាពខ្ពស់លើសុវត្ថិភាព និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរូបវន្ត ជាងសោភ័ណភាព ឬបរិស្ថាន។ |
| Walk Score Methodology (US/Canada) វិធីសាស្ត្រ Walk Score (ផ្អែកលើចម្ងាយនិងដង់ស៊ីតេ) |
ងាយស្រួលគណនាដោយប្រើទិន្នន័យដែលមានស្រាប់ (Census/Online data) និងត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយសម្រាប់ការសិក្សាទ្រង់ទ្រាយធំ។ | មិនបានគិតគូរពីគុណភាពផ្លូវដើរជាក់ស្តែង (ដូចជាការខូចខាត ឬឧបសគ្គ) និងសុវត្ថិភាពចរាចរណ៍នៅកម្រិតផ្លូវ។ | ផ្តោតសំខាន់លើចម្ងាយទៅកាន់សេវាកម្ម (Distance to amenities) ជាជាងគុណភាពនៃការដើរ។ |
| Healthy Streets (London) វិធីសាស្ត្រ Healthy Streets (ផ្អែកលើការរចនា និងបទពិសោធន៍) |
ល្អសម្រាប់ការរចនាទីក្រុងដែលចង់លើកកម្ពស់សុខភាព និងបរិស្ថាន។ មានសូចនាករ定性 (Qualitative) ច្រើនដែលល្អសម្រាប់អ្នកឌីហ្សាញ។ | ពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការយល់ឃើញជាអត្តនោម័ត (Subjective) និងពិបាកក្នុងការប្រៀបធៀបជាទិន្នន័យបរិមាណរវាងតំបន់ផ្សេងគ្នា។ | ផ្តោតលើបទពិសោធន៍របស់អ្នកដើរ និងភាពទាក់ទាញនៃបរិស្ថាន (Comfort and Attractiveness)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះតម្រូវឱ្យមានការចុះសិក្សាផ្ទាល់ ដែលប្រើប្រាស់ពេលវេលា និងធនធានមនុស្សច្រើនជាងការវិភាគទិន្នន័យលើកុំព្យូទ័រ។
ការសិក្សានេះធ្វើឡើងនៅប្រទេសហុងគ្រី (តំបន់អឺរ៉ុបកណ្តាល) ដែលមានរចនាសម្ព័ន្ធទីក្រុង និងអាកាសធាតុខុសពីកម្ពុជា។ ក្រុមអ្នកជំនាញដែលបានសម្ភាសន៍ដើម្បីកំណត់សូចនាករគឺជាជនជាតិហុងគ្រី ដែលអាចមានការយល់ឃើញអំពី 'ផ្លូវដើរល្អ' ខុសពីបរិបទនៃប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដែលមានចរាចរណ៍ចម្រុះ។
វិធីសាស្ត្រនេះមានប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការចាប់ផ្តើមសិក្សាពីនគរូបនីយកម្ម ប៉ុន្តែតម្រូវឱ្យមានការកែសម្រួលសូចនាករមួយចំនួនឱ្យស្របតាមបរិបទមូលដ្ឋាន។
និស្សិត និងអ្នករៀបចំផែនការទីក្រុងនៅកម្ពុជាគួរយកគំរូនៃការវាយតម្លៃនេះមកអនុវត្ត ដោយបន្ថែមបញ្ហាប្រឈមក្នុងស្រុក ដើម្បីបង្កើតជាមូលដ្ឋានទិន្នន័យសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Walkability Index | ជាឧបករណ៍វាស់វែងតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រដែលប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពីហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងគុណភាពផ្លូវ ដើម្បីដាក់ពិន្ទុថាតើតំបន់មួយមានសុវត្ថិភាព និងភាពងាយស្រួលកម្រិតណាសម្រាប់ការដើរ។ | ប្រៀបដូចជាការផ្តល់ពិន្ទុក្នុងសាលារៀនដែរ តែនេះជាការផ្តល់ពិន្ទុឱ្យផ្លូវដើម្បីដឹងថាវាស្រួលដើរឬអត់។ |
| Modal split | ជាសូចនាករដែលវាស់វែងអំពីភាគរយនៃអ្នកធ្វើដំណើរដែលជ្រើសរើសប្រើប្រាស់មធ្យោបាយធ្វើដំណើរផ្សេងៗគ្នា (ដូចជា រថយន្ត ម៉ូតូ ឬការដើរ) នៅក្នុងទីក្រុងមួយ។ | ដូចជានំផៃ (Pie chart) ដែលបង្ហាញថាមានសិស្សប៉ុន្មាននាក់ជិះម៉ូតូ និងប៉ុន្មាននាក់ដើរមកសាលា។ |
| Pairwise comparison method | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលអ្នកជំនាញប្រើដើម្បីកំណត់កម្រិតភាពសំខាន់នៃកត្តាផ្សេងៗ ដោយយកកត្តាម្តងមួយគូមកប្រៀបធៀបគ្នា ដើម្បីរកឱ្យឃើញថាមួយណាមានឥទ្ធិពលជាង។ | ដូចជាការប្រកួតកីឡាដែលតម្រូវឱ្យក្រុមពីរប្រកួតគ្នាដើម្បីជម្រុះរកអ្នកដែលខ្លាំងជាងគេ។ |
| Traffic-generating facility | សំដៅលើទីតាំងជាក់លាក់នានា (ដូចជាសាលារៀន ផ្សារ ឬការិយាល័យ) ដែលទាក់ទាញមនុស្សឱ្យធ្វើដំណើរទៅកាន់ទីនោះ ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យមានចរាចរណ៍ ឬអ្នកដើរច្រើន។ | ដូចជាមេដែកដែលស្រូបទាញមនុស្សឱ្យទៅជួបជុំគ្នានៅកន្លែងមួយ ដែលធ្វើឱ្យកន្លែងនោះមានមនុស្សអ៊ូអរ។ |
| Macro (area-based approach) | ជាការវាយតម្លៃលទ្ធភាពនៃការដើរដោយមើលលើរូបភាពរួមនៃតំបន់ទាំងមូល ថាតើគោលដៅសំខាន់ៗអាចទៅដល់បានដោយងាយស្រួលឬទេ ដោយមិនផ្តោតតែលើគុណភាពផ្លូវមួយៗឡើយ។ | ដូចជាការមើលផែនទីពីលើអាកាស ដើម្បីមើលថាតើយើងអាចដើរពីផ្ទះទៅផ្សារបានជិតឬឆ្ងាយ។ |
| Micro (street-level approach) | ជាការវាយតម្លៃលម្អិតទៅលើគុណភាពរូបវន្តនៃផ្លូវជាក់លាក់ណាមួយ ដូចជាទទឹងចិញ្ចើមផ្លូវ ម្លប់ឈើ ឬឧបសគ្គនានានៅលើផ្លូវដើរ។ | ដូចជាការពិនិត្យមើលឥដ្ឋការ៉ូនៅមុខផ្ទះ ថាតើវាស្មើល្អ ឬបាក់បែកដែលធ្វើឱ្យពិបាកដើរ។ |
| Sustainable Urban Mobility Plan | ជាឯកសារផែនការយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ទីក្រុងដែលមានគោលបំណងកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់រថយន្តឯកជន និងជំរុញការដើរ ឬការជិះកង់ ដើម្បីបរិស្ថាននិងសុខភាព។ | ជាប្លង់មេរបស់ទីក្រុងដែលរៀបចំឡើងដើម្បីឱ្យពលរដ្ឋអាចធ្វើដំណើរបានងាយស្រួលដោយមិនបាច់ពឹងផ្អែកតែលើឡានឬម៉ូតូ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
