បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយពីកង្វះខាតនៃការសិក្សាស្តីពីឥទ្ធិពលនៃជួរព្រំប្រទល់ (Border-rows effect) នៅក្នុងប្រព័ន្ធដាំដុះចន្លោះជួររវាងសណ្តែក milk vetch និងស្ពៃប្រេងនៅភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន ដែលធ្វើឱ្យរាំងស្ទះដល់ការអនុវត្តប្រព័ន្ធនេះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍វាលចំនួនពីរត្រូវបានអនុវត្តពីឆ្នាំ ២០១៨ ដល់ ២០២០ ដើម្បីវាយតម្លៃឥទ្ធិពលនៃការដាំដុះទោល ការដាំចន្លោះជួរ និងឥទ្ធិពលនៃជួរព្រំប្រទល់ផ្សេងៗគ្នាទៅលើលក្ខណៈក្សេត្រសាស្ត្រ និងទិន្នផលរបស់ស្ពៃប្រេង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Monoculture (Sole Cropping) ការដាំដុះទោល (ស្ពៃប្រេងតែមួយមុខ) |
ងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រងការដាំដុះ ថែទាំ និងប្រមូលផលដោយប្រើប្រាស់គ្រឿងចក្រ។ | ទិន្នផលទាបជាងការដាំចន្លោះជួរ ហើយមិនបានទាញយកប្រយោជន៍ពីការកែលម្អដីដោយរុក្ខជាតិផ្សេង។ | ទិន្នផលទាបជាងការដាំចន្លោះជួរជាមួយសណ្តែកប្រមាណ ១១៩% (ផ្អែកលើការពិសោធន៍ទី១)។ |
| Milk Vetch-Rape Intercropping (Focus on 1st & 2nd Border-rows) ការដាំចន្លោះជួររវាងសណ្តែក Milk Vetch និងស្ពៃប្រេង (ជួរព្រំប្រទល់ទី១ និងទី២) |
ជួយបង្កើនទិន្នផលស្ពៃប្រេង បង្កើនកម្ពស់ដើម អង្កត់ផ្ចិតឫស និងចំនួនមែក។ សណ្តែកជួយផ្តល់អាសូត (N) និងកែលម្អមីក្រូសរីរាង្គក្នុងដី។ | ត្រូវការការរៀបចំដាំដុះស្មុគស្មាញជាងមុន និងប្រហែលជាពិបាកក្នុងការប្រមូលផលទ្រង់ទ្រាយធំដោយប្រើម៉ាស៊ីនតែមួយ។ | ទិន្នផលស្ពៃប្រេងនៅជួរព្រំប្រទល់ទី១ កើនឡើងពី ១៣៥% ទៅ ៣២៨% បើធៀបនឹងជួរបន្តបន្ទាប់ (ផ្អែកលើការពិសោធន៍ទី២)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះមិនទាមទារធនធានបច្ចេកវិទ្យាទំនើបខ្លាំងនោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារការរៀបចំដីកសិកម្ម ការវាស់វែងដោយដៃ និងកម្មវិធីវិភាគទិន្នន័យស្ថិតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្ត Jiangxi ប្រទេសចិន ដែលមានប្រភេទដីក្រហម (Red soil) និងអាកាសធាតុអនុតំបន់ត្រូពិច ដោយប្រើប្រាស់ដំណាំស្ពៃប្រេង និងសណ្តែក Astragalus sinicus L. ជាកម្មវត្ថុសិក្សា។ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុមានភាពស្រដៀងគ្នាមួយចំនួនទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា ប៉ុន្តែប្រភេទដំណាំទាំងពីរនេះមិនសូវនិយមដាំនៅកម្ពុជាឡើយ។ ទោះយ៉ាងណា ទ្រឹស្តីនៃឥទ្ធិពលជួរព្រំប្រទល់ (Border-rows effect) នេះ គឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះក្សេត្រសាស្ត្រដែលអាចយកមកកែច្នៃអនុវត្តជាមួយដំណាំផ្សេងៗទៀតនៅកម្ពុជាបាន។
ទោះបីជាដំណាំស្ពៃប្រេងមិនសូវពេញនិយមនៅកម្ពុជាក៏ដោយ តែទ្រឹស្តីនៃការដាំចន្លោះជួរ និងការរៀបចំជួរនេះមានសក្តានុពលខ្លាំងក្នុងការអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការស្វែងយល់ពីប្រព័ន្ធដាំដុះចន្លោះជួរ និងឥទ្ធិពលជួរព្រំប្រទល់ នឹងជួយស្ថាប័នស្រាវជ្រាវ និងកសិករកម្ពុជាក្នុងការកំណត់ចន្លោះគុម្ព និងជួរដំណាំឱ្យបានត្រឹមត្រូវ ដើម្បីបង្កើនទិន្នផលអតិបរមានិងរក្សាគុណភាពដីបានយូរអង្វែង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Border-rows effect (ឥទ្ធិពលជួរព្រំប្រទល់) | បាតុភូតដែលរុក្ខជាតិដាំនៅជួរខាងក្រៅ (ជួរទី១ ឬទី២) ឬជាប់នឹងដំណាំផ្សេងទៀតលូតលាស់បានល្អជាង ឬមានទិន្នផលខ្ពស់ជាងរុក្ខជាតិនៅជួរកណ្តាល ដោយសារការទទួលបានពន្លឺ ទឹក និងសារធាតុចិញ្ចឹមខុសគ្នា ការប្រកួតប្រជែងតិចជាង ឬអន្តរកម្មជាមួយដំណាំផ្សេងទៀត។ | ដូចជាសិស្សអង្គុយជួរមុខក្បែរបង្អួច ដែលងាយមើលឃើញក្តារខៀន និងទទួលបានខ្យល់អាកាសបរិសុទ្ធជាងសិស្សអង្គុយចំកណ្តាលថ្នាក់។ |
| Intercropping (ការដាំចន្លោះជួរ) | ប្រព័ន្ធកសិកម្មដែលគេដាំដំណាំពីរ ឬច្រើនប្រភេទខុសគ្នាក្នុងពេលតែមួយ និងនៅលើដីតែមួយ (ដូចជាដាំសណ្តែកឆ្លាស់ជួរជាមួយស្ពៃប្រេង) ដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីការពឹងពាក់គ្នាទៅវិញទៅមក និងប្រើប្រាស់ធនធានដីឱ្យអស់សក្តានុពល។ | ដូចជាការជួលផ្ទះរួមគ្នា ដែលម្នាក់ជួយបង់ថ្លៃទឹក ម្នាក់ទៀតជួយបង់ថ្លៃភ្លើង ធ្វើឱ្យចំណាយរួមមានការថយចុះ និងរស់នៅបានស្រួលជាងការនៅម្នាក់ឯង។ |
| Monoculture (ការដាំដុះទោល) | ការដាំដុះដំណាំតែមួយប្រភេទគត់នៅលើផ្ទៃដីធំទូលាយ ដែលងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រង និងប្រើប្រាស់គ្រឿងចក្រ ប៉ុន្តែងាយប្រឈមនឹងហានិភ័យនៃជំងឺឆ្លង និងការថយចុះគុណភាពឬជីជាតិដី។ | ដូចជាការហូបម្ហូបតែមួយមុខរាល់ថ្ងៃ ដែលធ្វើឱ្យងាយស្រួលចម្អិន ប៉ុន្តែរាងកាយនឹងខ្វះជីវជាតិចម្រុះ។ |
| Agronomic traits (លក្ខណៈក្សេត្រសាស្ត្រ) | លក្ខណៈរូបសាស្ត្ររបស់ដំណាំដែលជះឥទ្ធិពលដល់ការលូតលាស់ និងទិន្នផល ដូចជា កម្ពស់ដើម អង្កត់ផ្ចិតឫស ចំនួនមែក ចំនួនស្លឹក និងចំនួនផ្លែ ឬកួរក្នុងមួយដើម។ | ដូចជារូបរាងកាយរបស់កីឡាករ (កម្ពស់ ទម្ងន់ និងកម្លាំងសាច់ដុំ) ដែលកំណត់ពីសមត្ថភាពប្រកួតរបស់គាត់នៅលើទីលាន។ |
| Biological nitrogen fixation (ការចងភ្ជាប់អាសូតជីវសាស្ត្រ) | ដំណើរការដែលបាក់តេរី (Rhizobium) នៅក្នុងឫសដំណាំអម្បូរសណ្តែកចាប់យកឧស្ម័នអាសូតពីបរិយាកាសមកបំប្លែងជាសមាសធាតុអាសូត (ជី) ទម្លាក់ចូលក្នុងដីសម្រាប់រុក្ខជាតិខ្លួនឯងនិងដំណាំក្បែរនោះស្រូបយក។ | ដូចជារោងចក្រខ្នាតតូចនៅក្រោមដីដែលស្រូបខ្យល់ពីលើអាកាសមកផលិតជាជីដោយឥតគិតថ្លៃសម្រាប់ចិញ្ចឹមរុក្ខជាតិ។ |
| Root exudates (សារធាតុបញ្ចេញពីឫស) | សារធាតុគីមី និងអង់ស៊ីមដែលឫសរុក្ខជាតិបញ្ចេញទៅក្នុងដីជុំវិញវា ដើម្បីរំលាយសារធាតុចិញ្ចឹម ទប់ទល់នឹងមេរោគ ឬទាក់ទាញមីក្រូសរីរាង្គមានប្រយោជន៍ឱ្យមករស់នៅក្បែរដើម្បីជួយដល់ការលូតលាស់។ | ដូចជាការបោះនុយ ឬដាក់ចំណីចូលក្នុងទឹក ដើម្បីទាក់ទាញត្រីឱ្យហែលមកក្បែរផ្លែសន្ទូចអញ្ចឹងដែរ។ |
| Secondary effective branch number (ចំនួនមែកធាងបន្ទាប់បន្សំដែលមានប្រសិទ្ធភាព) | ចំនួនមែកតូចៗដែលបែកចេញពីមែកធំរបស់ដំណាំ (ដូចជាស្ពៃប្រេង) ហើយមានសមត្ថភាពពេញលេញក្នុងការបង្កើតផ្កា និងផ្លែ (កួរ) ដែលរួមចំណែកដោយផ្ទាល់ដល់ការបង្កើនទិន្នផលសរុប។ | ដូចជាសាខាក្រុមហ៊ុនតូចៗនៅតាមខេត្ត ដែលមានសមត្ថភាពរកប្រាក់ចំណេញបន្ថែមពីលើទីស្នាក់ការកណ្តាលដើម្បីបង្កើនប្រាក់ចំណូលរួម។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
