បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាការកំណត់ពេលវេលាដ៏ស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការកាត់ដើម និងប្រមូលផលដំឡូងមី ដើម្បីទទួលបានទិន្នផលមើមស្រស់ និងបរិមាណជាតិម្សៅខ្ពស់បំផុត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់ការរចនាពិសោធន៍ដោយបែងចែកជាឡូត៍ (Split plot in RCB) ដើម្បីវាយតម្លៃពូជដំឡូងមីចំនួន ៤ ប្រភេទ និងពេលវេលាប្រមូលផលខុសៗគ្នាក្រោយការកាត់ដើម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Stem cutting at 10 months and harvesting at 17 months (10 MAP + 7 MAC) ការកាត់ដើមនៅអាយុ ១០ខែ និងប្រមូលផលនៅអាយុ ១៧ខែ |
ផ្តល់ទិន្នផលមើមស្រស់ និងបរិមាណជាតិម្សៅខ្ពស់បំផុត។ អនុញ្ញាតឱ្យដើមមានពេលវេលាគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការស្តារការលូតលាស់ឡើងវិញ និងសន្សំជាតិម្សៅ។ | ទាមទារពេលវេលារង់ចាំយូររហូតដល់ ១៧ខែ ទើបអាចប្រមូលផលមើមបាន ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់លំហូរសាច់ប្រាក់រហ័សរបស់កសិករ។ | ទទួលបានទិន្នផលមើមស្រស់ និងបរិមាណជាតិម្សៅខ្ពស់ជាងការកាត់ដើមនៅអាយុ ១២ខែ ឬការមិនកាត់ដើមទាល់តែសោះក្នុងរយៈពេលដូចគ្នា។ |
| Stem cutting at 12 months and harvesting later (12 MAP) ការកាត់ដើមនៅអាយុ ១២ខែ និងប្រមូលផលនៅពេលក្រោយ |
អាចទាញយកដើមពូជបានយឺតបន្តិច ស្របពេលដែលរដូវកាលដាំដុះថ្មីចូលមកដល់ ដែលជួយកាត់បន្ថយការខូចខាតដើមពូជ។ | ទិន្នផល និងជាតិម្សៅទាបជាងការកាត់នៅ ១០ខែ ដោយសារមើមត្រូវបញ្ចេញអាហារ និងថាមពលច្រើនដើម្បីលូតលាស់ស្លឹកថ្មីក្នុងអំឡុងពេលប្រាំង។ | បរិមាណជាតិម្សៅក្នុងមើមមានការថយចុះយ៉ាងខ្លាំងនៅរយៈពេល ២ខែ ក្រោយការកាត់ (នៅអាយុ ១៤ខែ) ហើយទិន្នផលសរុបទាបជាងការកាត់នៅអាយុ ១០ខែ។ |
| Non-cutting / Control (Harvested at 8-18 months) ការមិនកាត់ដើម (ប្រមូលផលចន្លោះ ៨ ទៅ ១៨ខែ) |
ចំណាយពលកម្មតិច ដោយមិនតម្រូវឱ្យមានការកាត់ដើម និងទទួលបានជាតិម្សៅខ្ពស់បំផុតនៅចន្លោះខែទី៨ (ខែធ្នូ ដែលជារដូវរំហើយ)។ | ដើមដំឡូងមីអាចចាស់ពេក មិនស័ក្តិសមធ្វើជាពូជសម្រាប់ដាំបន្ត ឬអាចជួបបញ្ហារាំងស្ងួតយូរធ្វើឱ្យដើមងាប់ ប្រសិនបើទុកចោលយូរពេកលើសពី ១២ខែ។ | ទិន្នផលមើមស្រស់កើនឡើងតាមអាយុកាលរហូតដល់ ១៨ខែ ប៉ុន្តែបរិមាណជាតិម្សៅធ្លាក់ចុះទាបបំផុតនៅខែទី១១ ពេលរុក្ខជាតិចាប់ផ្តើមបញ្ចេញស្លឹកថ្មី។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីទំហំថវិកាចំណាយនោះទេ ប៉ុន្តែបានបង្ហាញពីតម្រូវការធនធានកសិកម្ម និងឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ចាំបាច់មួយចំនួន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងខេត្តឡុបបុរី ប្រទេសថៃ លើប្រភេទដីល្បាយឥដ្ឋពណ៌ក្រហមត្នោត និងស្ថិតក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុតំបន់ត្រូពិកសើម-ស្ងួត។ ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាមានអាកាសធាតុ និងលក្ខខណ្ឌដីដាំដំឡូងមីស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសថៃ លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងអាចយកមកអនុវត្តបានខ្ពស់។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លក្ខណៈសណ្ឋានដីនៅតំបន់ជាក់លាក់មួយចំនួនរបស់កម្ពុជាអាចមានភាពខុសប្លែក ដែលទាមទារឱ្យមានការសាកល្បងក្នុងស្រុកបន្ថែមដើម្បីទទួលបានលទ្ធផលជាក់លាក់។
វិធីសាស្ត្រនៃការកំណត់ពេលវេលាកាត់ដើម និងប្រមូលផលនេះ មានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងធំធេងសម្រាប់ការធ្វើទំនើបកម្មវិស័យកសិកម្ម និងឧស្សាហកម្មដំឡូងមីនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះមិនត្រឹមតែជួយកសិករកម្ពុជាបង្កើនទាំងទិន្នផលមើមស្រស់ និងគុណភាពដើមពូជប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជួយផ្គត់ផ្គង់វត្ថុធាតុដើមប្រកបដោយនិរន្តរភាពដល់រោងចក្រកែច្នៃម្សៅមីផងដែរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Stem cutting (ការកាត់ដើម) | ជាបច្ចេកទេសកាត់យកដើមដំឡូងមីផ្នែកខាងលើចេញនៅពេលវាកំពុងលូតលាស់ ដើម្បីយកដើមទៅធ្វើជាពូជសម្រាប់ដាំដុះបន្ត ខណៈពេលដែលនៅរក្សាមើម និងគល់នៅក្នុងដីឱ្យបន្តការលូតលាស់ និងសន្សំជាតិម្សៅរហូតដល់ពេលប្រមូលផល។ | ដូចជាការកាត់មែកដើមឈើដើម្បីយកទៅផ្សាំដាំបន្ត តែយើងនៅទុកគល់និងឫសក្នុងដីឱ្យរស់រានមានជីវិតនិងបង្កើតផលបន្តទៀត។ |
| Harvest index (សន្ទស្សន៍ប្រមូលផល) | ជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីសមាមាត្ររវាងទម្ងន់នៃទិន្នផលដែលយើងចង់បាន (មើមដំឡូងមី) ធៀបនឹងទម្ងន់សរុបនៃរុក្ខជាតិទាំងមូល (មើម ដើម និងស្លឹក) ដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃការបំប្លែងអាហាររបស់រុក្ខជាតិទៅជាផល។ | ដូចជាការគិតលេខមើលថា ក្នុងចំណោមអាហារដែលយើងញ៉ាំចូលទៅ តើមានប៉ុន្មានភាគរយដែលប្រែក្លាយទៅជាសាច់ដុំពិតប្រាកដ។ |
| Root dry matter content (បរិមាណមើមស្ងួត) | ជាបរិមាណសាច់មើមសុទ្ធបន្ទាប់ពីត្រូវបានដកជាតិទឹកចេញអស់ទាំងស្រុងតាមរយៈការដុតកម្តៅ ដែលនេះជាសូចនាករដ៏សំខាន់សម្រាប់វាស់ស្ទង់គុណភាព និងបរិមាណជាតិម្សៅពិតប្រាកដនៅក្នុងមើមដំឡូងមី។ | ដូចជាការហាលត្រីងៀតឱ្យស្ងួត ដើម្បីដឹងថាពេលទឹកហួតចេញអស់ តើសល់សាច់ត្រីពិតប្រាកដប៉ុន្មានគីឡូ។ |
| Split plot design in RCB (ប្លង់ពិសោធន៍បែប Split plot ក្នុងប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ស្រាវជ្រាវកសិកម្មដែលមានកត្តាពីរ (កត្តាចម្បង និងកត្តាបន្ទាប់បន្សំ) ដោយបែងចែកដីជាឡូត៍ធំៗសម្រាប់កត្តាទីមួយ និងពុះជាឡូត៍តូចៗសម្រាប់កត្តាទីពីរ ដើម្បីកាត់បន្ថយកំហុសដែលអាចកើតមានពីភាពមិនស្មើគ្នានៃគុណភាពដី។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សក្នុងថ្នាក់ជាក្រុមធំៗតាមកម្រិតថ្នាក់ រួចបែងចែកជាក្រុមតូចៗទៀតតាមមុខវិជ្ជា ដើម្បីងាយស្រួលប្រៀបធៀបលទ្ធផលសិក្សាដោយយុត្តិធម៌។ |
| Reimann scale (ជញ្ជីង Reimann) | ជាប្រភេទជញ្ជីងពិសេសដែលប្រើគោលការណ៍ថ្លឹងទម្ងន់មើមដំឡូងមីនៅទីធ្លាធម្មតា (ខ្យល់) និងថ្លឹងក្នុងទឹក ដើម្បីគណនារកដង់ស៊ីតេ និងភាគរយជាតិម្សៅបានយ៉ាងរហ័ស និងជាក់លាក់សម្រាប់ការទិញលក់ក្នុងរោងចក្រ។ | ដូចជាការយកវត្ថុមួយទៅថ្លឹងលើគោកផង និងថ្លឹងក្នុងទឹកផង ដើម្បីទាយដឹងថាវត្ថុនោះហាប់ ឬតាន់កម្រិតណា។ |
| Regrowth (ការបែកពន្លកថ្មី) | ជាដំណើរការដែលរុក្ខជាតិត្រូវទាញយកថាមពល និងសារធាតុចិញ្ចឹមដែលបានសន្សំទុកក្នុងឫស (មើម) ដើម្បីយកមកសាងសង់ពន្លក និងស្លឹកថ្មី បន្ទាប់ពីដើមចាស់ត្រូវបានកាត់ចេញ ដែលសកម្មភាពនេះធ្វើឱ្យបរិមាណជាតិម្សៅក្នុងមើមធ្លាក់ចុះជាបណ្ដោះអាសន្ន។ | ដូចជាការដកលុយសន្សំពីធនាគារមកចាយវាយសិន ដើម្បីសាងសង់តូបលក់ដូរថ្មី មុននឹងអាចរកប្រាក់ចំណេញមកទុកក្នុងធនាគារវិញ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
