បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាទិន្នផលទាបនិងអត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចខ្សោយនៅក្នុងតំបន់ដីស្ងួតពណ៌ក្រហម (Red soil dryland) ដោយស្វែងរកគំរូដាំដំណាំចន្លោះជួរ (Intercropping models) ដែលស័ក្តិសមបំផុតដើម្បីបង្កើនកំណើននិងទិន្នផលពោត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់ការរចនាប្លុកដោយចៃដន្យ (Randomized complete block design) ជាមួយនឹងការព្យាបាលចំនួន ៤ ប្រភេទក្នុងរយៈពេល២ឆ្នាំ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Maize Monoculture (Control - T1) ការដាំពោតទោល (ដំណាំត្រួតពិនិត្យ) |
ងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រង កាត់បន្ថយភាពស្មុគស្មាញក្នុងការរៀបចំដី និងការប្រមូលផល។ | ទិន្នផលទាបជាងគេ មិនបានទាញយកប្រយោជន៍ពីពន្លឺ និងសារធាតុចិញ្ចឹមក្នុងដីឱ្យបានជាអតិបរមា។ | ទិន្នផលទាបបំផុត (ប្រហែល ៣៦,៩ គ.ក/ឡូតិ៍) និងកម្ពស់ដើមទាបជាងការដាំចន្លោះជួរ។ |
| Maize intercropping soybean (T2) ការដាំពោតចន្លោះជួរជាមួយសណ្តែកសៀង |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត និងជួយកែលម្អលក្ខណៈរូបសាស្ត្ររបស់ដើមពោត (កម្ពស់ ប្រវែងស្នៀត) ព្រមទាំងជួយបង្កើនអាសូតក្នុងដី។ | ទាមទារការថែទាំខ្ពស់ ការរៀបចំជួរច្បាស់លាស់ និងអាចត្រូវការកម្លាំងពលកម្មច្រើនពេលប្រមូលផល។ | ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត (៤២,១ ដល់ ៤៣,៥ គ.ក/ឡូតិ៍) និងប្រវែងស្នៀតអតិបរមា (១៦,៥ ដល់ ១៩,០ ស.ម)។ |
| Maize intercropping peanut (T3) ការដាំពោតចន្លោះជួរជាមួយសណ្តែកដី |
ប្រសើរជាងការដាំដំណាំទោល និងអាចផ្តល់ផលចំណេញពីការលក់សណ្តែកដីបន្ថែម។ | ទិន្នផលពោតមិនសូវខ្ពស់ស្មើនឹងការដាំជាមួយសណ្តែកសៀង ហើយអាចមានការប្រកួតប្រជែងសារធាតុចិញ្ចឹមខ្លះ។ | ទិន្នផលមធ្យម (ប្រហែល ៣៩,០ ដល់ ៣៩,៩ គ.ក/ឡូតិ៍)។ |
| Maize intercropping sweet potato (T4) ការដាំពោតចន្លោះជួរជាមួយដំឡូងជ្វា |
ផ្តល់ទិន្នផលពោតខ្ពស់លំដាប់ទី២ និងជួយគ្របដីរក្សាសំណើមបានល្អ។ | ដំឡូងជ្វាអាចប្រកួតប្រជែងខ្លាំងផ្នែកពន្លឺជាមួយគល់ពោតនៅពេលលូតលាស់ពេញលេញ។ | ទិន្នផលខ្ពស់គួរសម (ប្រហែល ៤០,៩ ដល់ ៤២,៤ គ.ក/ឡូតិ៍)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានកសិកម្មស្តង់ដារសម្រាប់ការចុះអនុវត្តផ្ទាល់ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវិភាគទិន្នន័យ ដែលស័ក្តិសមសម្រាប់ស្ថាប័នស្រាវជ្រាវក្នុងស្រុក។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងសួនបច្ចេកវិទ្យាកសិកម្មនៃសាកលវិទ្យាល័យ Jiangxi ប្រទេសចិន ដែលមានអាកាសធាតុត្រូពិច និងប្រើប្រាស់ប្រភេទដីស្ងួតពណ៌ក្រហម (Red soil dryland)។ ថ្វីត្បិតតែលក្ខខណ្ឌដី និងអាកាសធាតុនេះមានភាពស្រដៀងគ្នានឹងតំបន់ខ្ពង់រាបមួយចំនួននៅកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែភាពខុសគ្នានៃរបបទឹកភ្លៀង កម្ដៅ និងប្រភេទពូជដំណាំក្នុងស្រុកទាមទារឱ្យមានការសាកល្បងជាក់ស្តែងជាមុន។
គំរូដាំដំណាំចន្លោះជួរនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ខ្លាំងក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីបង្កើនប្រាក់ចំណូល និងសន្តិសុខស្បៀងដល់កសិករខ្នាតតូច។
ជារួម បច្ចេកទេសនេះជាដំណោះស្រាយចំណាយតិចនិងទទួលបានផលចំណេញខ្ពស់ ដែលគ្រឹះស្ថានស្រាវជ្រាវកសិកម្មកម្ពុជាគួរយកទៅសាកល្បងនិងផ្សព្វផ្សាយ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Intercropping (ការដាំដំណាំចន្លោះជួរ) | ការដាំដំណាំពីរ ឬច្រើនប្រភេទក្នុងពេលតែមួយនៅលើផ្ទៃដីតែមួយ (ឧ. ពោត និង សណ្តែកសៀង) ដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីពន្លឺព្រះអាទិត្យ ទឹក និងសារធាតុចិញ្ចឹមឱ្យបានជាអតិបរមា និងជួយកែលម្អគុណភាពដី។ | ដូចជាការសហការគ្នាក្នុងក្រុមការងារ ដែលម្នាក់ៗមានជំនាញខុសៗគ្នា ដើម្បីសម្រេចគោលដៅរួមតែមួយបានលឿននិងល្អជាងការធ្វើការម្នាក់ឯង។ |
| Monoculture (ការដាំដំណាំទោល) | ការអនុវត្តកសិកម្មដែលដាំដំណាំតែមួយប្រភេទនៅលើផ្ទៃដីធំទូលាយ ដែលងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រងនិងប្រមូលផល ប៉ុន្តែមិនបានទាញយកសក្តានុពលដីឱ្យអស់ និងអាចធ្វើឱ្យដីឆាប់ខ្សោះជីវជាតិ។ | ដូចជាការញ៉ាំម្ហូបតែមួយមុខរាល់ថ្ងៃ ដែលធ្វើឱ្យងាយស្រួលរៀបចំ ប៉ុន្តែមិនទទួលបានជីវជាតិចម្រុះគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់រាងកាយ។ |
| Grey Relational Analysis (ការវិភាគទំនាក់ទំនងប្រផេះ) | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើដើម្បីវិភាគរកទំនាក់ទំនងរវាងកត្តាផ្សេងៗ (ដូចជាកម្ពស់ដើម ប្រវែងស្នៀត) ទៅនឹងលទ្ធផលចុងក្រោយ (ទិន្នផល) ដើម្បីកំណត់ថាកត្តាណាមានឥទ្ធិពលធំជាងគេ ទោះបីជាមានទិន្នន័យតិចតួច ឬស្មុគស្មាញក៏ដោយ។ | ដូចជាការធ្វើជាអ្នកស៊ើបអង្កេតដែលវាយតម្លៃថា តើភស្តុតាងមួយណា (ឧ. ស្នាមម្រាមដៃ ឬសាក្សី) ដែលសំខាន់បំផុតក្នុងការតាមរកការពិត ថ្វីត្បិតតែមិនមានព័ត៌មានលម្អិតទាំងអស់ក៏ដោយ។ |
| Land equivalent ratio (អនុបាតសមមូលដី) | រង្វាស់មួយដែលប្រើដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃការដាំដំណាំចន្លោះជួរ បៀបធៀបនឹងការដាំដំណាំទោល ដោយបង្ហាញថាត្រូវប្រើទំហំដីប៉ុន្មានសម្រាប់ដំណាំទោល ដើម្បីអាចទទួលបានទិន្នផលស្មើនឹងការដាំចន្លោះជួរ។ | ដូចជាការគណនាថាតើត្រូវជួលបន្ទប់ប៉ុន្មានបើស្នាក់នៅម្នាក់ឯង ដើម្បីបានទំហំស្មើនឹងការជួលផ្ទះធំមួយចែកគ្នាស្នាក់នៅច្រើននាក់ដើម្បីសន្សំសំចៃទំហំ។ |
| Randomized complete block design (ការរចនាប្លុកដោយចៃដន្យ) | ការរៀបចំការសាកល្បងកសិកម្មដោយបែងចែកផ្ទៃដីជាឡូតិ៍ៗ (ប្លុក) និងចាត់តាំងប្រភេទនៃការព្យាបាល (ឧ. ប្រភេទដំណាំ) ដោយចៃដន្យ ដើម្បីធានាថាលទ្ធផលមិនលំអៀងដោយសារតែគុណភាពដីខុសគ្នានៅជ្រុងណាមួយ។ | ដូចការចាប់ឆ្នោតបែងចែកសិស្សពូកែ និងសិស្សខ្សោយចូលទៅក្នុងក្រុមផ្សេងៗគ្នាដោយចៃដន្យ ដើម្បីឱ្យការប្រកួតប្រជែងមានភាពយុត្តិធម៌។ |
| Agronomic characters (លក្ខណៈក្សេត្រសាស្ត្រ) | លក្ខណៈរូបសាស្ត្រផ្សេងៗរបស់រុក្ខជាតិដែលជះឥទ្ធិពលដល់ការលូតលាស់ ការធន់នឹងជំងឺ និងទិន្នផលសរុប ដូចជា កម្ពស់ដើម អង្កត់ផ្ចិតដើម ប្រវែងស្នៀត និងចំនួនគ្រាប់។ | ដូចជាលក្ខណៈសម្បត្តិរបស់អត្តពលិក (កម្ពស់ ទម្ងន់ ភាពបត់បែន) ដែលជាកត្តាកំណត់ថាតើគាត់អាចរត់បានលឿន ឬលោតបានខ្ពស់កម្រិតណា។ |
| Bald tip length (ប្រវែងចុងស្នៀតទំពែក) | ប្រវែងនៅផ្នែកខាងចុងនៃស្នៀតពោតដែលមិនមានគ្រាប់ដុះពេញលេញ ដែលច្រើនកើតឡើងដោយសារកង្វះសារធាតុចិញ្ចឹម កង្វះសំណើម ឬការបង្កាត់ពូជមិនបានល្អ ហើយវាជះឥទ្ធិពលផ្ទាល់ដល់ការធ្លាក់ចុះទិន្នផល។ | ដូចជាដបទឹកដែលចាក់មិនពេញដល់មាត់ដប ធ្វើឱ្យបាត់បង់បរិមាណទឹកដែលយើងគួរតែទទួលបានពេញលេញ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
