បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងវាយតម្លៃអំពីឥទ្ធិពលនៃការអនុវត្តការភ្ជួររាស់ និងការរួមបញ្ចូលគ្នានៃដំណាំ ទៅលើការលូតលាស់ ទិន្នផល សមាសធាតុទិន្នផលពោត និងការគាបសង្កត់ស្មៅចង្រៃ នៅក្នុងប្រព័ន្ធដាំដំណាំចម្រុះពោត និងសណ្តែកដី ក្នុងតំបន់សាវ៉ាណា (Savannah) នៃប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍នេះត្រូវបានរៀបចំឡើងដោយប្រើប្រាស់ទម្រង់ប្លុកចៃដន្យពេញលេញ (Randomized Complete Block Design) ដែលមានការធ្វើឡើងវិញចំនួន ៤ ដង ក្នុងរដូវដាំដុះឆ្នាំ ២០២០ និង ២០២១។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Flat Planting ការដាំលើផ្ទៃដីរាបស្មើ |
ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ខ្ពស់បំផុត និងមានប្រសិទ្ធភាពល្អនៅពេលខ្វះខាតទឹក ដោយជួយរក្សាសំណើមបានល្អជាងដាំលើរង។ | អាចប្រឈមនឹងបញ្ហាជាំទឹកប្រសិនបើមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងពេក ឬប្រព័ន្ធរំដោះទឹកមិនបានល្អ។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ពោតខ្ពស់ជាងគេ (១.៥៣ តោន/ហិកតា ក្នុងឆ្នាំ ២០២០ និង ៤.០៨ តោន/ហិកតា ក្នុងឆ្នាំ ២០២១)។ |
| Ridge Planting ការដាំលើរង |
ងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រងស្មៅ និងការពារការលិចទឹកនៅរដូវវស្សា។ | ផ្តល់ទិន្នផលទាបបំផុតក្នុងការពិសោធន៍នេះ ដោយសារកង្វះខាតទឹកជះឥទ្ធិពលអវិជ្ជមានដល់រុក្ខជាតិនៅលើរង។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ពោតទាបបំផុត (១.៣៧ តោន/ហិកតា ក្នុងឆ្នាំ ២០២០ និង ៣.៨៨ តោន/ហិកតា ក្នុងឆ្នាំ ២០២១)។ |
| Zero Tillage ការមិនភ្ជួររាស់ |
ចំណាយដើមទុនតិច កាត់បន្ថយការសឹករេចរឹលដី និងរក្សាសំណើមដីបានល្អ។ | អាចធ្វើឱ្យការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិមិនសូវបានល្អប្រសិនបើដីហាប់ណែន ដែលរារាំងការចាក់ឫស។ | ផ្តល់ទិន្នផលមធ្យម (១.៥១ តោន/ហិកតា ក្នុងឆ្នាំ ២០២០ និង ៣.៩៩ តោន/ហិកតា ក្នុងឆ្នាំ ២០២១)។ |
| Sole Cropping (Maize) ការដាំដំណាំទោល (ពោត) |
ផ្តល់ទិន្នផលសរុបសម្រាប់ដំណាំមួយមុខខ្ពស់បំផុត និងដើមមានកម្ពស់ខ្ពស់ដោយសារគ្មានការប្រកួតប្រជែងជាមួយដំណាំផ្សេង។ | មិនទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីផ្ទៃដីបានអតិបរមា និងមិនបានជួយកែលម្អគុណភាពដីដូចការដាំជាមួយសណ្តែក។ | ទទួលបានទិន្នផលពោតសុទ្ធខ្ពស់បំផុត (២.៣៧ និង ៥.៩៥ តោន/ហិកតា) ប៉ុន្តែ LER ស្មើនឹង ១។ |
| Intercropping (1 Maize : 1 Groundnut) ការដាំដំណាំចម្រុះ (ពោត ១ជួរ ៖ សណ្តែកដី ១ជួរ) |
ប្រើប្រាស់ផ្ទៃដីបានប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុត និងផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចតាមរយៈការប្រមូលផលដំណាំពីរមុខ។ | ទិន្នផលពោតសុទ្ធក្នុងមួយហិកតាមានការថយចុះដោយសារចំនួនដើមពោតតិចជាងការដាំទោល។ | មានសមាមាត្រសមមូលដី (LER) ខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ១.៣៨ ដែលបញ្ជាក់ពីអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់នៃការប្រើប្រាស់ដី។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានកសិកម្មមូលដ្ឋាន ទីតាំងដីពិសោធន៍ កម្លាំងពលកម្ម ជីគីមី និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យស្ថិតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់អេកូឡូស៊ីសាវ៉ាណា (Savannah) ភាគខាងត្បូងប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដែលមានអាកាសធាតុក្តៅហើយសើម។ នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាមានអាកាសធាតុត្រូពិចស្រដៀងគ្នា ធ្វើឱ្យលទ្ធផលនៃការដាំដំណាំចម្រុះនេះអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អក្នុងតំបន់ខ្ពង់រាបរបស់យើង។
វិធីសាស្ត្រនៃការដាំដុះនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ និងអាចផ្តល់ផលចំណេញច្រើនសម្រាប់វិស័យកសិកម្មខ្នាតតូច និងមធ្យមនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការអនុវត្តប្រព័ន្ធដាំដំណាំចម្រុះ និងការភ្ជួររាស់រាបស្មើ អាចជួយកសិករកម្ពុជាបង្កើនទិន្នផលសរុប កាត់បន្ថយហានិភ័យ និងពង្រឹងសន្តិសុខស្បៀងបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Land Equivalent Ratio (សមាមាត្រសមមូលដី) | ជារង្វាស់មួយសម្រាប់វាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ដីនៅក្នុងប្រព័ន្ធដាំដំណាំចម្រុះ ដោយប្រៀបធៀបទិន្នផលដែលទទួលបានពីការដាំដំណាំចម្រុះលើផ្ទៃដីមួយ ទៅនឹងទិន្នផលដែលទទួលបានពីការដាំដំណាំទោលលើផ្ទៃដីប៉ុនគ្នា។ បើតម្លៃ LER ធំជាង ១ មានន័យថាការដាំចម្រុះមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់ជាង និងប្រើប្រាស់ដីបានល្អជាង។ | ដូចជាការគិតលេខមើលថា តើការជួលតូបមួយលក់ឥវ៉ាន់ពីរមុខ (ដូចជាលក់កាហ្វេផង និងនំប៉័ងផង) អាចផ្តល់ផលចំណេញសរុបច្រើនជាងការជួលតូបពីរដាច់ដោយឡែកពីគ្នាឬអត់។ |
| Zero tillage (ការមិនភ្ជួររាស់) | គឺជាវិធីសាស្ត្រដាំដុះ (កសិកម្មអភិរក្ស) ដែលកសិករមិនធ្វើការភ្ជួរ ឬរាស់បំបែកដីមុនពេលដាំគ្រាប់ពូជឡើយ ដើម្បីកាត់បន្ថយការសឹករេចរឹលដី រក្សាសំណើម និងរក្សាកាកសំណល់រុក្ខជាតិនៅលើផ្ទៃដី។ | ប្រៀបដូចជាការគ្រាន់តែចោះប្រហោងតូចៗក្នុងដីដើម្បីដាក់គ្រាប់ដាំ ដោយមិនចាំបាច់កាយរើដីសួនច្បារទាំងមូលនោះទេ ដើម្បីកុំឱ្យខូចទម្រង់ដីដើម និងរក្សាសំណើម។ |
| Harvest index (សន្ទស្សន៍ប្រមូលផល) | គឺជាសមាមាត្ររវាងទិន្នផលសេដ្ឋកិច្ច (ដូចជាគ្រាប់ពោតដែលអាចលក់បាន) ធៀបនឹងទម្ងន់ជីវសាស្ត្រសរុបរបស់រុក្ខជាតិ (រួមទាំងដើម ស្លឹក និងគ្រាប់)។ វាវាស់ស្ទង់ពីប្រសិទ្ធភាពរបស់រុក្ខជាតិក្នុងការបំប្លែងសារធាតុចិញ្ចឹមទៅជាទិន្នផលគោលដៅ។ | ដូចជាការគិតភាគរយនៃសាច់ដែលអាចញ៉ាំបានពីសត្វមាន់មួយក្បាល បន្ទាប់ពីដកចោលនូវរោម ឆ្អឹង និងគ្រឿងក្នុងរួច។ |
| Stover yield (ទិន្នផលដើមនិងស្លឹកពោត) | សំដៅទៅលើបរិមាណទម្ងន់ស្ងួតនៃផ្នែកខាងលើដីទាំងអស់របស់ដើមពោត (ដូចជាដើម ស្លឹក និងសម្បកស្នៀត) ដែលនៅសល់បន្ទាប់ពីបានបេះយកផ្លែ ឬគ្រាប់ចេញរួច។ នៅក្នុងកសិកម្មចម្រុះ វាមានប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់ធ្វើជាចំណីសត្វ ឬកាត់បន្ថយស្មៅចង្រៃ។ | ប្រៀបដូចជាចំបើងដែលនៅសល់បន្ទាប់ពីយើងច្រូតកាត់បោកបោកយកគ្រាប់ស្រូវរួចរាល់ ដែលនៅតែមានប្រយោជន៍សម្រាប់ឱ្យគោស៊ី។ |
| Flat planting (ការដាំលើផ្ទៃដីរាបស្មើ) | គឺជាការដាំគ្រាប់ពូជដោយផ្ទាល់ទៅលើផ្ទៃដីរាបស្មើ បន្ទាប់ពីបានភ្ជួររាស់រួច ដោយមិនមានការលើករង ឬធ្វើជារណ្តៅជ្រៅនោះទេ ដែលវិធីនេះជួយរក្សាសំណើមដីបានល្អជាងក្នុងរដូវដែលមិនសូវមានភ្លៀងធ្លាក់។ | ដូចជាការដាំកូនឈើលើទីធ្លារាបស្មើ ដែលទឹកអាចដក់ជ្រាបសព្វកន្លែងបានយូរ ផ្ទុយពីការដាំលើទួលដែលធ្វើឱ្យទឹកហូរចុះលឿន។ |
| Haulm yield (ទិន្នផលដើមនិងស្លឹកសណ្តែក) | ជាទម្ងន់នៃដើម និងស្លឹករបស់រុក្ខជាតិប្រភេទសណ្តែក (ដូចជាសណ្តែកដី ឬសណ្តែកបាយ) ដែលនៅសល់បន្ទាប់ពីប្រមូលផលផ្លែ ឬមើមរួច។ កាកសំណល់នេះសំបូរទៅដោយប្រូតេអ៊ីន និងអាសូតដែលជួយកែលម្អដី និងជាចំណីសត្វពាហនៈដ៏ល្អ។ | ដូចគ្នានឹងកាកសំណល់ដើមពោតដែរ ប៉ុន្តែនេះសំដៅលើដើមនិងស្លឹកសណ្តែក ដែលសំបូរជាតិបំប៉នជាង ហើយកសិករតែងយកឱ្យគោក្របីស៊ីបន្ទាប់ពីដកយកមើមសណ្តែកដីចេញរួច។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
