បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាទាក់ទងនឹងលក្ខខណ្ឌ និងឧបសគ្គដែលគ្រួសារកសិកម្មនៅប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ជួបប្រទះ ក្នុងការផ្លាស់ប្តូរពីសេដ្ឋកិច្ចលីនេអ៊ែរ (Linear economy) ទៅជាសេដ្ឋកិច្ចវិលជុំ (Circular economy) ដែលនៅមិនទាន់មានការស្រាវជ្រាវគ្រប់គ្រាន់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្ទង់មតិបែបបរិមាណវិស័យដើម្បីវាយតម្លៃទំនាក់ទំនងរវាងកត្តាជំរុញ និងឧបសគ្គនៃការអនុម័ត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM) ការវិភាគគំរូសមីការរចនាសម្ព័ន្ធ (PLS-SEM) |
មានភាពបត់បែនខ្ពស់ ដោយមិនទាមទារការសន្មត់តឹងរ៉ឹងលើការចែកចាយទិន្នន័យ ទំហំគំរូ និងមាត្រដ្ឋានវាស់វែង។ វាស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការសិក្សាស្វែងយល់ពីទំនាក់ទំនងស្មុគស្មាញ និងទិន្នន័យស្ទង់មតិ។ | ការវិភាគផ្អែកលើទិន្នន័យស្ទង់មតិមួយពេល (Cross-sectional data) ធ្វើឱ្យពិបាកក្នុងការសន្និដ្ឋានពីឥទ្ធិពលរយៈពេលវែងនៃបម្រែបម្រួលប្រាក់ចំណូល។ | រកឃើញដោយជោគជ័យថាបច្ចេកវិទ្យាជាឧបសគ្គ (β = -0.128) ហើយនវានុវត្តន៍ស្ថាប័នដើរតួជាអ្នកសម្របសម្រួលពេញលេញជួយបង្កើនប្រាក់ចំណូល។ |
| Covariance-Based Structural Equation Modeling (CB-SEM) ម៉ូដែលសមីការរចនាសម្ព័ន្ធផ្អែកលើកូវ៉ារ្យង់ (CB-SEM) |
ស័ក្តិសមខ្លាំងសម្រាប់ការសាកល្បងបញ្ជាក់ទ្រឹស្តីដែលមានស្រាប់ និងម៉ូដែលដែលមានរចនាសម្ព័ន្ធច្បាស់លាស់។ | ទាមទារលក្ខខណ្ឌតឹងរ៉ឹងដូចជា ការចែកចាយទិន្នន័យតាមទម្រង់ធម្មតា (Normal distribution) និងទំហំគំរូធំ ដែលមិនសូវស័ក្តិសមនឹងទិន្នន័យកម្រងសំណួរជាក់ស្តែង។ | ត្រូវបានអ្នកស្រាវជ្រាវលើកឡើងដើម្បីប្រៀបធៀប ប៉ុន្តែមិនត្រូវបានជ្រើសរើសយកមកប្រើប្រាស់ក្នុងការសិក្សានេះទេ ដោយសារភាពតឹងរ៉ឹងពេក។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីទំហំថវិកាចំណាយនោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារធនធានជាច្រើនសម្រាប់ការចុះប្រមូលទិន្នន័យស្ទង់មតិពីគ្រួសារកសិកម្មរាប់រយ និងការប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគស្ថិតិ។
ការសិក្សានេះធ្វើឡើងនៅតំបន់ដីសណ្ដទន្លេក្រហម (Red River Delta) ប្រទេសវៀតណាម ដោយផ្តោតលើគ្រួសារកសិកម្មចំនួន ៤៧៣ គ្រួសារ។ ទោះបីជាវៀតណាមមានបរិបទកសិកម្មស្រដៀងនឹងកម្ពុជាក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែកម្រិតនៃការគាំទ្រគោលនយោបាយ លទ្ធភាពទទួលបានបច្ចេកវិទ្យា និងទំហំនៃទីផ្សារមានភាពខុសគ្នា ដែលទាមទារឱ្យមានការប្រុងប្រយ័ត្ននៅពេលយកមកអនុវត្តផ្ទាល់នៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រ និងរបកគំហើញពីការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការលើកកម្ពស់គំរូសេដ្ឋកិច្ចវិលជុំ (Circular Economy) ក្នុងវិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការស្វែងយល់ពីកត្តាជំរុញ និងឧបសគ្គ ព្រមទាំងការជំរុញនវានុវត្តន៍ស្ថាប័ន គឺជាគន្លឹះដើម្បីជួយកសិករកម្ពុជាផ្លាស់ប្តូរទៅរកការអភិវឌ្ឍកសិកម្មប្រកបដោយចីរភាព និងបង្កើនប្រាក់ចំណូល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Circular economy (សេដ្ឋកិច្ចវិលជុំ) | ជាគំរូសេដ្ឋកិច្ចដែលផ្តោតលើការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ធនធាន ការប្រើប្រាស់ឡើងវិញ និងការកែច្នៃកាកសំណល់ឱ្យទៅជាវត្ថុធាតុដើមថ្មី ដើម្បីរក្សាតម្លៃធនធានឱ្យបានយូរអង្វែង និងកាត់បន្ថយការបំពុលបរិស្ថាន។ | ដូចជាការយកដបប្លាស្ទិកចាស់ៗទៅកែច្នៃជាអំបោះសម្រាប់ត្បាញសម្លៀកបំពាក់ ជាជាងការបោះចោលទៅក្នុងធុងសម្រាម។ |
| Linear economy (សេដ្ឋកិច្ចលីនេអ៊ែរ) | ជាប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចបែបប្រពៃណីដែលដំណើរការតាមទម្រង់ "យកមក-បង្កើត-បោះចោល" គឺការទាញយកធនធានធម្មជាតិមកផលិតជារបស់របរប្រើប្រាស់ ហើយនៅពេលប្រើរួចក៏បោះចោលជាកាកសំណល់ទាំងស្រុងដោយគ្មានការកែច្នៃ។ | ដូចជាការទិញទូរស័ព្ទថ្មីមកប្រើប្រាស់ ហើយនៅពេលខូចក៏បោះវាចោលភ្លាមៗដោយមិនមានការជួសជុល ឬយកគ្រឿងបន្លាស់ទៅប្រើប្រាស់បន្ត។ |
| Partial Least Squares Structural Equation Modeling / PLS-SEM (ម៉ូដែលសមីការរចនាសម្ព័ន្ធបំណែកការេតិចបំផុត) | ជាវិធីសាស្ត្រវិភាគស្ថិតិដ៏មានឥទ្ធិពលមួយដែលប្រើប្រាស់សម្រាប់វាស់ស្ទង់ទំនាក់ទំនងដ៏ស្មុគស្មាញរវាងអថេរដែលមិនអាចសង្កេតឃើញដោយផ្ទាល់ (ឧទាហរណ៍៖ ការយល់ឃើញរបស់អ្នកប្រើប្រាស់) និងអថេរដែលអាចវាស់វែងបាន តាមរយៈទិន្នន័យស្ទង់មតិ ដោយមិនទាមទារលក្ខខណ្ឌតឹងរ៉ឹងលើការចែកចាយទិន្នន័យ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់កញ្ចក់ពង្រីកដើម្បីពិនិត្យមើលដានជើង រួចទាញការសន្និដ្ឋានថាម្ចាស់ដានជើងនោះមានទម្ងន់ និងកម្ពស់ប៉ុន្មាន បើទោះបីជាយើងមិនបានឃើញមនុស្សនោះផ្ទាល់ក៏ដោយ។ |
| Organizational innovation (នវានុវត្តន៍ស្ថាប័ន / ការច្នៃប្រឌិតស្ថាប័ន) | ជាការបង្កើត ឬផ្លាស់ប្តូរវិធីសាស្ត្រថ្មីៗក្នុងការរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធការងារ ការគ្រប់គ្រងអាជីវកម្ម ឬការធ្វើទំនាក់ទំនងនៅកន្លែងធ្វើការ ដើម្បីបង្កើនប្រសិទ្ធភាពផលិតកម្ម និងកាត់បន្ថយចំណាយប្រតិបត្តិការរបស់ស្ថាប័ន។ | ដូចជាការប្តូរពីការកត់ត្រាបញ្ជីទិញលក់លើសៀវភៅក្រដាស មកប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រវិញ ដើម្បីឱ្យការងារដើរលឿននិងមានភាពជាក់លាក់ជាងមុន។ |
| Mediating role (តួនាទីសម្របសម្រួល) | នៅក្នុងការវិភាគស្ថិតិ វាគឺជាអថេរដែលស្ថិតនៅចន្លោះអថេរពីរផ្សេងទៀត ដោយវាដើរតួជាអ្នកបញ្ជូនឥទ្ធិពលពីអថេរដើមទៅកាន់អថេរគោលដៅ (ឧទាហរណ៍៖ ការអនុវត្តសេដ្ឋកិច្ចវិលជុំ ជំរុញឱ្យមាននវានុវត្តន៍ស្ថាប័ន ហើយនវានុវត្តន៍ស្ថាប័ននេះឯងដែលធ្វើឱ្យប្រាក់ចំណូលកើនឡើង)។ | ដូចជាអ្នកបកប្រែភាសាដែលឈរនៅកណ្តាលរវាងជនជាតិខ្មែរនិងជនជាតិជប៉ុន ដើម្បីធ្វើឱ្យពួកគេអាចយល់ដឹងពីគ្នាបាន។ |
| Common Method Variance / CMV (វ៉ារ្យង់នៃវិធីសាស្ត្ររួម) | ជាបញ្ហាលម្អៀងនៃទិន្នន័យដែលកើតឡើងនៅពេលដែលអ្នកស្រាវជ្រាវប្រមូលទិន្នន័យនៃអថេរទាំងអស់ពីប្រភពតែមួយ ឬប្រើប្រាស់កម្រងសំណួរតែមួយក្នុងពេលតែមួយ ដែលធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងរវាងអថេរត្រូវបានប៉ាន់ស្មានខ្ពស់លើសពីការពិត។ | ដូចជាការសួរក្មេងម្នាក់ថា "តើក្មួយរៀនពូកែទេ?" គាត់ប្រាកដជានិយាយថាខ្លួនឯងពូកែ ដែលធ្វើឱ្យចម្លើយមានភាពលម្អៀង ផ្ទុយពីការទៅសួរគ្រូបង្រៀនរបស់គាត់ផ្ទាល់ដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់។ |
| Extended Producer Responsibility / EPR (ការពង្រីកទំនួលខុសត្រូវរបស់អ្នកផលិត) | ជាគោលនយោបាយបរិស្ថានដែលតម្រូវឱ្យក្រុមហ៊ុនផលិតទទួលខុសត្រូវលើវដ្តជីវិតទាំងមូលនៃផលិតផលរបស់ខ្លួន រួមទាំងការប្រមូល ការកែច្នៃ ឬការបោះចោលយ៉ាងត្រឹមត្រូវនៅពេលដែលអតិថិជនឈប់ប្រើប្រាស់វា។ | ដូចជាការដែលក្រុមហ៊ុនលក់ទូរទស្សន៍ មានគោលការណ៍ធានាយកទូរទស្សន៍ចាស់ៗដែលខូចពីផ្ទះអតិថិជនត្រឡប់ទៅរោងចក្រវិញដើម្បីកែច្នៃ ជាជាងទុកឱ្យអតិថិជនយកទៅបោះចោលនៅគំនរសំរាម។ |
| Average Variance Extracted / AVE (មធ្យមភាគវ៉ារ្យង់ដែលបានទាញយក) | ជារង្វាស់ស្ថិតិដែលប្រើក្នុងគំរូ SEM ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើសំណួរនីមួយៗនៅក្នុងកម្រងសំណួរពិតជាអាចវាស់វែងកត្តាគោលដៅបានច្បាស់លាស់កម្រិតណា ដោយតម្លៃ AVE ត្រូវតែធំជាង ០.៥ ទើបចាត់ទុកថាអាចទទួលយកបាន។ | ដូចជាការបាញ់ស៊ីប ប្រសិនបើគ្រាប់កាំភ្លើងភាគច្រើនបាញ់ចំចំណុចកណ្តាលនៃផ្ទាំងស៊ីប នោះមានន័យថាកាំភ្លើងនិងអ្នកបាញ់មានភាពសុក្រឹតខ្ពស់ (AVE ខ្ពស់)។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
