បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ របាយការណ៍នេះដោះស្រាយពីបញ្ហាប្រឈមនិងឱកាសក្នុងការបញ្ចូលគោលការណ៍សេដ្ឋកិច្ចចរន្ត (Circular Economy) ទៅក្នុងប្រព័ន្ធផែនការអភិវឌ្ឍន៍ខេត្តរបស់ប្រទេសវៀតណាម ដើម្បីធានាបាននូវការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព និងសម្រេចបាននូវការប្តេជ្ញាចិត្តកាត់បន្ថយការបំភាយឧស្ម័នសូន្យនៅឆ្នាំ២០៥០។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ របាយការណ៍នេះប្រើប្រាស់ការស្រាវជ្រាវឯកសារ ការពិគ្រោះយោបល់ជាមួយភាគីពាក់ព័ន្ធ និងការវិភាគករណីសិក្សា ដើម្បីកំណត់ពីសក្តានុពល និងបញ្ហាប្រឈមក្នុងការអនុវត្ត។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញពីសក្តានុពលដ៏ធំធេងនៃការបញ្ចូលសេដ្ឋកិច្ចចរន្ត (Circular Economy) ទៅក្នុងផែនការថ្នាក់ខេត្ត ដើម្បីជួយកាត់បន្ថយការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ និងជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ចប្រកបដោយចីរភាព។ ការសិក្សានេះក៏បានគូសបញ្ជាក់ពីបញ្ហាប្រឈមធំៗក្នុងការអនុវត្ត ដូចជា កង្វះខាតបច្ចេកវិទ្យា ហិរញ្ញវត្ថុ និងក្របខ័ណ្ឌច្បាប់ដែលមិនទាន់ស៊ីសង្វាក់គ្នា។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| ឱកាសក្នុងការកាត់បន្ថយការបំភាយឧស្ម័ន (Emission Reduction Opportunities) | សេដ្ឋកិច្ចចរន្តមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការកាត់បន្ថយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ ជាពិសេសតាមរយៈការកែច្នៃឡើងវិញ និងការប្រើប្រាស់ថាមពលកកើតឡើងវិញ និងការផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធដឹកជញ្ជូន។ | យោងតាមមូលនិធិ Ellen MacArthur ការអនុវត្តសេដ្ឋកិច្ចចរន្តក្នុងប្រព័ន្ធដឹកជញ្ជូនអាចកាត់បន្ថយការបំភាយឧស្ម័នរហូតដល់ ៧០% នៅឆ្នាំ២០៥០ ដែលស្មើនឹងប្រមាណ ២៨៥លានតោន CO2។ |
| បញ្ហាប្រឈមក្នុងសហប្រតិបត្តិការឧស្សាហកម្ម (Industrial Symbiosis Challenges) | ទោះបីជាសួនឧស្សាហកម្មមានការកើនឡើង ក៏ការអនុវត្តសួនឧស្សាហកម្មអេកូឡូស៊ី (Eco-industrial parks) នៅមានកម្រិតទាបខ្លាំងនៅឡើយ ដែលបណ្តាលឱ្យមានបញ្ហាបំពុលបរិស្ថានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ | ទិន្នន័យបង្ហាញថា ក្នុងចំណោមសួនឧស្សាហកម្មទាំង ៣៣៥ នៅវៀតណាម មានតែ ៦ ប៉ុណ្ណោះដែលជាសួនឧស្សាហកម្មអេកូឡូស៊ី។ ទឹកស្អុយប្រមាណ ៧០% ត្រូវបានបញ្ចេញចោលដោយមិនបានចម្រោះ ហើយអត្រាប្រមូលសំរាមរឹងសម្រេចបានត្រឹមតែ ៣១% ប៉ុណ្ណោះ។ |
| សក្តានុពលនៃការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល (Digital Technology Potential) | បច្ចេកវិទ្យានៃបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្មទី៤ (IoT, AI, Big Data) គឺជាកាតាលីករដ៏សំខាន់សម្រាប់ការជំរុញសេដ្ឋកិច្ចចរន្ត ដោយវាជួយតាមដានលំហូរនៃវត្ថុធាតុដើម និងបង្កើនប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ធនធាន។ | រដ្ឋាភិបាលបានដាក់ចេញនូវកម្មវិធីបរិវត្តកម្មឌីជីថលជាតិ ដោយរំពឹងថាសេដ្ឋកិច្ចឌីជីថលនឹងចូលរួមចំណែក ៣០% នៃផ.ស.ស (GDP) សរុបនៅឆ្នាំ២០៣០ ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះគាំទ្រដល់ការតាមដានសេដ្ឋកិច្ចចរន្ត។ |
| កសិកម្មនិងការគ្រប់គ្រងកាកសំណល់ស្បៀង (Agriculture & Food Waste Management) | អត្រានៃការបាត់បង់ស្បៀងអាហារ និងកាកសំណល់កសិកម្មខ្ពស់ បង្កើតឱ្យមានឱកាសដ៏ធំសម្រាប់ការអនុវត្តសេដ្ឋកិច្ចចរន្ត តាមរយៈការកែច្នៃកាកសំណល់ទៅជាថាមពលជីវម៉ាស (Biomass) និងផលិតផលដែលមានតម្លៃបន្ថែម។ | កាកសំណល់ស្បៀងអាហារសកលមានប្រមាណ ១៧% នៃផលិតផលសរុប (ហើយនៅវៀតណាមមានអត្រាខ្ពស់ជាងនេះ) ដែលទាមទារឱ្យមានគំរូសេដ្ឋកិច្ចចរន្តដូចជា គំរូ VAC ជាដើម ដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍អតិបរមា។ |
របាយការណ៍នេះបានផ្តល់នូវអនុសាសន៍ជាយុទ្ធសាស្ត្រមួយចំនួន ដើម្បីជម្នះឧបសគ្គ និងពន្លឿនការអនុវត្តសេដ្ឋកិច្ចចរន្តទាំងនៅកម្រិតថ្នាក់ជាតិ និងថ្នាក់ខេត្ត។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រាជរដ្ឋាភិបាល (Government) | បង្កើតទិន្នន័យមូលដ្ឋាន កំណត់សូចនាករគោលដៅច្បាស់លាស់សម្រាប់ការអនុវត្តសេដ្ឋកិច្ចចរន្ត និងរៀបចំយន្តការលើកទឹកចិត្តផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុនិងពន្ធដារដល់អាជ្ញាធរមូលដ្ឋាននិងវិនិយោគិន។ | ខ្ពស់ (High) |
| អាជ្ញាធរថ្នាក់ខេត្ត/មូលដ្ឋាន (Provincial Authorities) | ជំរុញកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរខេត្ត (Cross-provincial cooperation) ដើម្បីបង្កើតតំបន់សេដ្ឋកិច្ចចរន្តរួមគ្នា ឧទាហរណ៍៖ ការតភ្ជាប់ខេត្តដែលមានសក្តានុពលកសិកម្ម ជាមួយនឹងខេត្តដែលមានសក្តានុពលឧស្សាហកម្ម។ | ខ្ពស់ (High) |
| វិស័យឯកជន (Private Sector) | វិនិយោគលើគំរូអាជីវកម្មថ្មីៗ និងការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល ដើម្បីតាមដានវដ្តជីវិតផលិតផល កាត់បន្ថយកាកសំណល់ក្នុងខ្សែច្រវាក់ផលិតកម្ម និងទាញយកប្រយោជន៍ពីអនុផល។ | មធ្យម (Medium) |
| ស្ថាប័នស្រាវជ្រាវ និងសាកលវិទ្យាល័យ (Research Institutions & Universities) | រៀបចំកម្មវិធីបណ្តុះបណ្តាល និងកសាងសមត្ថភាពដល់មន្ត្រីរដ្ឋបាលមូលដ្ឋាន និងធុរកិច្ចជន អំពីរបៀបរចនាគម្រោងសេដ្ឋកិច្ចចរន្ត និងការវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន។ | មធ្យម (Medium) |
របាយការណ៍នេះមានតម្លៃជាយុទ្ធសាស្ត្រយ៉ាងសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ខណៈដែលកម្ពុជាកំពុងយកចិត្តទុកដាក់លើការអភិវឌ្ឍដោយចីរភាព និងការរៀបចំផែនការអភិវឌ្ឍន៍រាជធានី-ខេត្ត។ បទពិសោធន៍នៃការបញ្ជ្រាបសេដ្ឋកិច្ចចរន្តរបស់ប្រទេសជិតខាង គឺជាមេរៀនដ៏ល្អសម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការកាត់បន្ថយការបំពុលបរិស្ថាន និងការទាក់ទាញហិរញ្ញប្បទានបៃតង។
ការបញ្ជ្រាបគោលការណ៍សេដ្ឋកិច្ចចរន្តទៅក្នុងផែនការអភិវឌ្ឍន៍ខេត្ត-ក្រុងរបស់ប្រទេសកម្ពុជា នឹងជួយធានាបាននូវភាពធន់នឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ក៏ដូចជាជួយបើកច្រកសម្រាប់ការទាក់ទាញការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) ដែលផ្តោតលើនិរន្តរភាពបរិស្ថាន (ESG)។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Kinh tế tuần hoàn (KTTH) | ទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចដែលផ្តោតលើការកាត់បន្ថយ ការប្រើប្រាស់ឡើងវិញ និងការកែច្នៃ ដើម្បីរក្សាវត្ថុធាតុដើមឱ្យស្ថិតក្នុងរង្វិលជុំផលិតកម្មឱ្យបានយូរ ដែលទាមទារឱ្យអ្នករៀបចំគោលនយោបាយបង្កើតបទប្បញ្ញត្តិលើកទឹកចិត្តដល់អាជីវកម្មបៃតង ជំនួសឱ្យសេដ្ឋកិច្ចផលិតហើយបោះចោល (Linear Economy)។ | ដូចជាការយកដបប្លាស្ទិកចាស់ៗទៅកែច្នៃធ្វើជាសរសៃអំបោះសម្រាប់ត្បាញសម្លៀកបំពាក់ ជាជាងបោះវាចោលក្នុងធុងសម្រាម។ |
| Quy hoạch tỉnh (QHT) | ការរៀបចំផែនការមេកម្រិតខេត្តដែលរួមបញ្ចូលការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច សង្គម ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងការប្រើប្រាស់ដីធ្លី ដែលជាឧបករណ៍គោលនយោបាយសម្រាប់អាជ្ញាធរខេត្តក្នុងការកំណត់ទិសដៅអភិវឌ្ឍន៍រយៈពេលវែង។ | ដូចជាការគូរផ្ទាំងផែនទីគោលដៅជីវិតសម្រាប់គ្រួសារមួយ ដើម្បីដឹងថាត្រូវសាងសង់ផ្ទះត្រង់ណា ដាំដំណាំត្រង់ណា និងសន្សំលុយរបៀបណាសម្រាប់អនាគត។ |
| Cộng sinh công nghiệp (CSCN) | កិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងរោងចក្រឬសហគ្រាសផ្សេងៗគ្នា ក្នុងតំបន់សេដ្ឋកិច្ចតែមួយ ដែលកាកសំណល់ អនុផល ឬថាមពលពីរោងចក្រមួយ ត្រូវបានយកទៅប្រើប្រាស់ជាវត្ថុធាតុដើមសម្រាប់រោងចក្រមួយទៀត ដើម្បីកាត់បន្ថយការបំពុលនិងបង្កើនប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ច។ | ដូចជាអ្នកជិតខាងពីរនាក់ ដែលម្នាក់យកផេះពីចង្ក្រានរបស់ខ្លួនទៅឱ្យម្នាក់ទៀតប្រើជាជីសម្រាប់ដាំបន្លែ។ |
| Khai thác đô thị (urban mining) | ដំណើរការទាញយកវត្ថុធាតុដើម ឬលោហៈមានតម្លៃពីសំណល់អេឡិចត្រូនិក អគារចាស់ៗ ឬផលិតផលដែលលែងប្រើប្រាស់នៅក្នុងទីក្រុង ដែលទាមទារឱ្យមានប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងសំណល់ក្រុងច្បាស់លាស់ ជំនួសឱ្យការជីកយករ៉ែពីធម្មជាតិ។ | ដូចជាការជីកយករ៉ែមាស ប៉ុន្តែជំនួសឱ្យការជីកក្នុងភ្នំធម្មជាតិ គឺយើងទាញយកមាសពីទូរស័ព្ទដៃចាស់ៗដែលគេបោះចោលរាប់លានគ្រឿងក្នុងទីក្រុង។ |
| Phát thải ròng bằng 0 (Net zero emissions) | គោលដៅអាកាសធាតុដែលតម្រូវឱ្យបរិមាណឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ដែលបញ្ចេញទៅក្នុងបរិយាកាស មានតុល្យភាពស្មើគ្នាជាមួយនឹងបរិមាណដែលត្រូវបានស្រូបយកមកវិញ (តាមរយៈរុក្ខាប្រមាញ់ ឬបច្ចេកវិទ្យា) ត្រឹមឆ្នាំគោលដៅណាមួយ (ឧទាហរណ៍ ឆ្នាំ២០៥០)។ | ដូចជាការចាក់ទឹកចូលក្នុងធុងបែកធ្លាយ ដែលបរិមាណទឹកចាក់ចូលស្មើនឹងបរិមាណទឹកហូរចេញ ធ្វើឱ្យកម្ពស់ទឹកក្នុងធុងនៅថេរដដែល។ |
| Trao đổi chất đô thị (urban metalbolism) | ក្របខ័ណ្ឌសិក្សាពីរបៀបដែលទីក្រុងមួយនាំចូលធនធាន (ទឹក ថាមពល ចំណីអាហារ) ប្រើប្រាស់វា និងបញ្ចេញកាកសំណល់ចេញទៅវិញ ដើម្បីជួយដល់ការធ្វើផែនការហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធទីក្រុងឆ្លាតវៃនិងមានចីរភាព។ | ដូចជារាងកាយមនុស្សដែលត្រូវការហូបបាយនិងផឹកទឹកដើម្បីមានកម្លាំង ហើយបញ្ចេញចោលកាកសំណល់មកវិញ ទីក្រុងក៏មានដំណើរការរំលាយអាហារបែបនេះដែរ។ |
| Chuỗi cung ứng vòng kín (CLSCM) | យុទ្ធសាស្ត្រខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់ដែលរចនាឡើងដើម្បីគ្រប់គ្រងផលិតផលតាំងពីដំណាក់កាលផលិត រហូតដល់ការប្រមូលយកមកវិញ (Reverse Logistics) ក្រោយពេលប្រើប្រាស់រួច ដើម្បីជួសជុល កែច្នៃ និងដាក់បញ្ចូលក្នុងផលិតកម្មសាជាថ្មី។ | ដូចជាក្រុមហ៊ុនលក់ទឹកសុទ្ធ ដែលដឹកទឹកមកឱ្យយើងផឹក ហើយប្រមូលសំបកដបនោះត្រឡប់ទៅរោងចក្រវិញដើម្បីលាងនិងច្រកទឹកលក់ម្តងទៀត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
