បញ្ហា (The Problem)៖ ផ្សិត Trichoderma harzianum គឺជាភ្នាក់ងារត្រួតពិនិត្យជីវសាស្ត្រដ៏មានសក្តានុពលប្រឆាំងនឹងមេរោគផ្សិតក្នុងដី ប៉ុន្តែការកែលម្អពូជផ្សិតនេះជួបការលំបាកដោយសារកង្វះដំណាក់កាលបន្តពូជតាមភេទ។ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងអភិវឌ្ឍបច្ចេកទេសដើម្បីរកឱ្យឃើញនូវការរលាយបញ្ចូលគ្នាដោយជោគជ័យនៃប្រូតូប្លាសរបស់ផ្សិតនេះដោយប្រើប្រាស់មូយតង់ពណ៌ (Color mutants)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធអង់ស៊ីមរំលាយដើម្បីបំបែកប្រូតូប្លាស និងប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីដើម្បីជំរុញការរលាយបញ្ចូលគ្នារវាងមូយតង់ពណ៌ដែលបានមកពីការបាញ់កាំរស្មីយូវី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Protoplast Fusion (PEG-mediated) ការរលាយបញ្ចូលគ្នានៃប្រូតូប្លាស (ដោយប្រើសារធាតុគីមី PEG) |
អនុញ្ញាតឱ្យមានការផ្សំសែនឡើងវិញ (Genetic recombination) និងបង្កើតពូជកូនកាត់មានស្ថិរភាព បើទោះជាផ្សិតប្រភេទនេះគ្មានដំណាក់កាលបន្តពូជតាមភេទក៏ដោយ។ | ត្រូវការអង់ស៊ីមដែលមានតម្លៃថ្លៃសម្រាប់ការបំបែកកោសិកា និងទាមទារភាពសុក្រឹតខ្ពស់ក្នុងការគ្រប់គ្រងកំហាប់អូស្មូស (Osmotic pressure)។ | ទទួលបានអត្រានៃការរលាយបញ្ចូលគ្នា ២% ដោយបង្កើតបានជាកូឡូនីកូនកាត់ឌីប្លូអ៊ីតពណ៌បៃតងយ៉ាងជោគជ័យ។ |
| Conventional Selection / Mutation ការធ្វើមូយតាស៊ីយ៉ុង ឬការជ្រើសរើសពូជតាមបែបប្រពៃណី |
មានភាពងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្ត និងមិនសូវចំណាយច្រើនលើសារធាតុគីមី ឬបរិក្ខារពិសោធន៍ស្មុគស្មាញ។ | ឱកាសនៃការទទួលបានពូជដែលមានសមត្ថភាពខ្ពស់មានកម្រិតទាប ដោយសារគ្មានការផ្លាស់ប្តូរ និងរួមបញ្ចូលគ្នានូវសែន (Genes) ពីពូជផ្សេងគ្នា។ | ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីបង្កើតមូយតង់ពណ៌ (ស និងលឿង) ប៉ុន្តែមិនអាចបង្កើតពូជផ្សិតកូនកាត់ថ្មីដូចបច្ចេកទេសរលាយប្រូតូប្លាសឡើយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍មីក្រូជីវសាស្ត្រកម្រិតខ្ពស់ និងការប្រើប្រាស់អង់ស៊ីមនិងសារធាតុគីមីជាក់លាក់ដែលមានតម្លៃខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍នៃប្រទេសថៃ និងជប៉ុន ដោយប្រើប្រាស់ពូជផ្សិត Trichoderma harzianum (CB-Pin-01) ដែលមានប្រភពចេញពីមន្ទីរពិសោធន៍ផ្ទាល់។ ទិន្នន័យនេះអាចមានភាពលំអៀងទៅនឹងលក្ខខណ្ឌបរិស្ថាននៅទីនោះ ហេតុនេះសម្រាប់កម្ពុជា ការទាញយកពូជផ្សិតក្នុងស្រុកមកធ្វើការពិសោធន៍គឺជារឿងចាំបាច់បំផុត ដើម្បីធានាថាពួកវាអាចបន្ស៊ាំនឹងអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
បច្ចេកទេសរលាយប្រូតូប្លាសនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ក្នុងការបង្កើតភ្នាក់ងារត្រួតពិនិត្យជីវសាស្ត្រ (Biocontrol agents) ដ៏មានប្រសិទ្ធភាព។
ការស្ទាត់ជំនាញលើបច្ចេកទេសកែច្នៃហ្សែនផ្សិតនេះ នឹងជួយកម្ពុជាផលិតជីជីវសាស្ត្រក្នុងស្រុកដែលមានគុណភាពខ្ពស់ កាត់បន្ថយការនាំចូល និងលើកកម្ពស់សុវត្ថិភាពចំណីអាហារ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Protoplast fusion (ការរលាយបញ្ចូលគ្នានៃប្រូតូប្លាស) | ដំណើរការបច្ចេកទេសដែលគេយកកោសិកាពីរដែលត្រូវបានបកជញ្ជាំងកោសិកាចេញ (ប្រូតូប្លាស) មកបញ្ចួលគ្នាឱ្យក្លាយជាកោសិកាតែមួយ ដើម្បីបង្កាត់ពូជ និងផ្លាស់ប្តូរព័ត៌មានសេនេទិច ជាពិសេសសម្រាប់ផ្សិតដែលមិនបន្តពូជតាមភេទ។ | ដូចជាការយកពពុះសាប៊ូពីរមកបំប៉ះគ្នាឱ្យរលាយចូលគ្នាជាពពុះតែមួយធំ។ |
| Biocontrol agent (ភ្នាក់ងារត្រួតពិនិត្យជីវសាស្ត្រ) | ការប្រើប្រាស់សារពាង្គកាយមានជីវិត (ដូចជាផ្សិត Trichoderma ឬបាក់តេរី) ដើម្បីទប់ស្កាត់ ឬសម្លាប់មេរោគផ្សិតផ្សេងទៀត និងសត្វល្អិតដែលបំផ្លាញដំណាំ ក្នុងគោលបំណងកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមី។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមឆ្មាដើម្បីចាប់កណ្តុរក្នុងផ្ទះ ជាជាងការប្រើថ្នាំបំពុលកណ្តុរ។ |
| Heterozygous diploid (កូនកាត់ឌីប្លូអ៊ីត) | ស្ថានភាពនៃកោសិកាដែលមានផ្ទុកសំណុំក្រូម៉ូសូមចំនួនពីរខុសៗគ្នា ដែលទទួលបានពីកោសិកាមេបាទាំងពីរ (ក្នុងទីនេះគឺពីមូយតង់ពណ៌ស និងពណ៌លឿង) ធ្វើឱ្យវាក្លាយជាកូនកាត់ដែលមានលក្ខណៈថ្មី និងមានស្ថិរភាព។ | ដូចជាការលាយថ្នាំពណ៌សនិងពណ៌លឿងចូលគ្នា ដើម្បីបង្កើតបានជាថ្នាំពណ៌បៃតងថ្មីមួយ។ |
| Lytic enzyme system (ប្រព័ន្ធអង់ស៊ីមរំលាយ) | បណ្តុំនៃអង់ស៊ីម (ដូចជា Zymolyase និង Chitinase) ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់រំលាយជញ្ជាំងកោសិការបស់ផ្សិតដ៏រឹងមាំ ដើម្បីប្រមូលយកតែផ្នែកខាងក្នុងកោសិកា (ប្រូតូប្លាស) មកធ្វើការពិសោធន៍បង្កាត់។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់កន្ត្រៃ ឬឧបករណ៍កាត់សំបក ដើម្បីបកសំបកក្រូចដ៏រឹងយកតែសាច់ខាងក្នុង។ |
| Osmotic stabilizer (សារធាតុរក្សាលំនឹងអូស្មូស) | សារធាតុសូលុយស្យុង (ដូចជាអំបិល NaCl ឬជាតិស្ករ) ដែលជួយរក្សាសម្ពាធទឹកទាំងខាងក្នុង និងខាងក្រៅកោសិកា ដើម្បីការពារកុំឱ្យប្រូតូប្លាសដែលគ្មានជញ្ជាំងកោសិកាការពារនោះ ត្រូវផ្ទុះបែក ឬស្វិតស្លាប់។ | ដូចជាការរក្សាប៉េងប៉ោងទឹកនៅក្នុងអាងទឹក ដើម្បីកុំឱ្យវាបែកដោយសារសម្ពាធខ្យល់ខាងក្រៅ។ |
| Mutants (មូយតង់ / សារពាង្គកាយបំប្លែងសែន) | សារពាង្គកាយដែលមានការប្រែប្រួលសែន (DNA) ខុសពីធម្មជាតិ ដោយសារការរងឥទ្ធិពលពីកាំរស្មីយូវី ឬសារធាតុគីមី ដែលធ្វើឱ្យពួកវាមានលក្ខណៈរូបខុសប្លែកពីពូជដើម (ឧទាហរណ៍ ផ្សិតប្តូរពណ៌ពីបៃតង ទៅស ឬលឿង)។ | ដូចជារថយន្តដែលត្រូវបានគេកែច្នៃម៉ាស៊ីន និងប្តូរពណ៌ខុសពីរថយន្តដើមចេញពីរោងចក្រ។ |
| Diploidization (ការធ្វើឌីប្លូអ៊ីតកម្ម) | ដំណើរការនៃការជំរុញឱ្យកោសិកាដែលទើបតែរលាយបញ្ចូលគ្នា (ដែលមានណ្វៃយ៉ូពីរនៅឡែកពីគ្នា) រួមបញ្ចូលណ្វៃយ៉ូទាំងពីរនោះចូលគ្នាបង្កើតបានជាកោសិកាតែមួយដែលមានសំណុំក្រូម៉ូសូមទ្វេដង (Diploid) និងមានលក្ខណៈសេនេទិចថ្មីមួយ។ | ដូចជាការយកក្រុមហ៊ុនពីរដែលមានថៅកែពីរនាក់មករួមបញ្ចូលគ្នា ហើយបង្កើតជានាយកប្រតិបត្តិតែមួយដើម្បីដឹកនាំក្រុមហ៊ុនថ្មីនោះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
