Original Title: Study on the maturation of pineapple. (Ananas comosus L.) I. Method of applying ethephon for hastening fruit maturation.
Source: li01.tci-thaijo.org
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

ការសិក្សាអំពីការទុំរបស់ម្នាស់ (Ananas comosus L.) I. វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់អេតេផុន (Ethephon) ដើម្បីពន្លឿនការទុំរបស់ផ្លែ

ចំណងជើងដើម៖ Study on the maturation of pineapple. (Ananas comosus L.) I. Method of applying ethephon for hastening fruit maturation.

អ្នកនិពន្ធ៖ Piya Chalermglin (Horticulture Department, Kasetsart University, Bangkok, Thailand), Suranant Subhadrabandhu (Horticulture Department, Kasetsart University, Bangkok, Thailand), Charuphant Thongtham (Horticulture Department, Kasetsart University, Bangkok, Thailand), Pirat Teeravuthichai (Horticulture Department, Kasetsart University, Bangkok, Thailand)

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 1980 (Agriculture and Natural Resources)

វិស័យសិក្សា៖ Agriculture

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ តើការប្រើប្រាស់ថ្នាំអេតេផុន (Ethephon) ដោយវិធីបាញ់ផ្ទាល់លើផ្លែ និងការបន្តក់លើក្បាលម្នាស់ មួយណាមានប្រសិទ្ធភាពជាងក្នុងការជួយពន្លឿនការទុំ និងគុណភាពរបស់ផ្លែម្នាស់ (Ananas comosus L.)?

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការពិសោធន៍លើដើមម្នាស់អាយុ ៩ខែ ដោយប្រៀបធៀបវិធីសាស្ត្រចំនួនពីរក្នុងការប្រើប្រាស់សារធាតុអេតេផុនក្នុងកំហាប់ខុសៗគ្នា។

ការកំណត់កំហាប់ថ្នាំ (Ethephon Concentration Preparation): ការប្រើប្រាស់កំហាប់ ០, ៣.០០០ និង ៦.០០០ ppm។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់ (Application Methods): ការបាញ់ផ្ទាល់លើផ្លែ (Spraying on fruits) ប្រៀបធៀបនឹងការបន្តក់លើក្បាលម្នាស់ (Dripping on the crown)។
ការវាស់វែងប៉ារ៉ាម៉ែត្រ (Parameter Measurement): ការកត់ត្រាពេលវេលាប្រមូលផល ទម្ងន់ផ្លែ បរិមាណជាតិស្ករ (Total soluble solid) ជាតិអាស៊ីត (Titratable acid) និងភាពរឹងរបស់សាច់ផ្លែ (Flesh firmness)។

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

ការបាញ់ថ្នាំអេតេផុនផ្ទាល់លើផ្លែមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការពន្លឿនការប្រមូលផល ដោយកម្រិត ៦.០០០ ppm ប្រើពេលត្រឹម ១៥៣ ថ្ងៃ បើធៀបនឹងការបន្តក់ដែលប្រើពេល ១៦២ ថ្ងៃ និង ១៧២ ថ្ងៃសម្រាប់ក្រុមមិនប្រើថ្នាំ។
ទោះបីជាការប្រើអេតេផុនធ្វើឱ្យទម្ងន់ផ្លែ និងបរិមាណជាតិស្ករមានការថយចុះបន្តិច ប៉ុន្តែវាបានបង្កើនបរិមាណជាតិអាស៊ីត និងធ្វើឱ្យសាច់ផ្លែមានភាពរឹងល្អជាងមុន។
វិធីសាស្ត្របាញ់ថ្នាំផ្ទាល់លើផ្លែក្នុងកំហាប់ ៣.០០០ និង ៦.០០០ ppm ត្រូវបានណែនាំសម្រាប់ការផលិតម្នាស់ទ្រង់ទ្រាយធំ ដើម្បីពន្លឿនការប្រមូលផលបានឆាប់រហ័ស និងមានប្រសិទ្ធភាព។

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method)	គុណសម្បត្តិ (Pros)	គុណវិបត្តិ (Cons)	លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
Control (Pure water) វិធីសាស្ត្រត្រួតពិនិត្យ (ប្រើទឹកធម្មតា)	ផ្លែមានទម្ងន់ធ្ងន់ (ប្រមាណ ២ គីឡូក្រាម) និងមានបរិមាណជាតិស្ករ (Total soluble solid) ខ្ពស់ ដែលស័ក្តិសមសម្រាប់ការបរិភោគស្រស់។	ចំណាយពេលយូរក្នុងការប្រមូលផល (រហូតដល់ ១៧២ ថ្ងៃ) និងធ្វើឱ្យផ្លែទុំមិនព្រមគ្នា ដែលពិបាកក្នុងការគ្រប់គ្រងការប្រមូលផល។	រយៈពេលប្រមូលផល ១៧២ ថ្ងៃ ទម្ងន់ផ្លែជាមធ្យម ២.០០ គ.ក្រ និងភាពរឹងរបស់សាច់ផ្លែ ៦.៩២ គ.ក្រ/សង់ទីម៉ែត្រការ៉េ។
Spraying Ethephon on the fruits (3,000 - 6,000 ppm) វិធីសាស្ត្របាញ់ថ្នាំអេតេផុន (Ethephon) ផ្ទាល់លើផ្លែ	ជួយពន្លឿនការទុំបានលឿនបំផុត ធ្វើឱ្យម្នាស់ទុំព្រមគ្នា និងបង្កើនភាពរឹងរបស់សាច់ផ្លែបានយ៉ាងល្អ ដែលងាយស្រួលក្នុងការកែច្នៃកំប៉ុង។	ទម្ងន់ផ្លែ និងបរិមាណជាតិស្ករមានការថយចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ការលក់ជាផ្លែឈើស្រស់។	ប្រើកម្រិត 6,000 ppm រយៈពេលប្រមូលផលថយមកត្រឹម ១៥៣ ថ្ងៃ ទម្ងន់ផ្លែ ១.៤៦ គ.ក្រ និងភាពរឹង ៩.៤៥ គ.ក្រ/សង់ទីម៉ែត្រការ៉េ។
Dripping Ethephon on the crown (3,000 - 6,000 ppm) វិធីសាស្ត្របន្តក់ថ្នាំអេតេផុន (Ethephon) លើក្បាលម្នាស់	ជួយពន្លឿនការទុំបានលឿនគួរសម ដោយទម្ងន់ផ្លែ និងជាតិស្ករមិនសូវថយចុះខ្លាំងដូចការបាញ់ផ្ទាល់លើផ្លែនោះទេ។	ប្រសិទ្ធភាពក្នុងការកាត់បន្ថយពេលវេលាប្រមូលផលគឺយឺតជាងការបាញ់ផ្ទាល់ ហើយសាច់ផ្លែមិនសូវមានភាពរឹងល្អដូចគ្នាទេ។	ប្រើកម្រិត 6,000 ppm រយៈពេលប្រមូលផល ១៦២ ថ្ងៃ ទម្ងន់ផ្លែ ១.៨១ គ.ក្រ និងភាពរឹង ៨.៦៥ គ.ក្រ/សង់ទីម៉ែត្រការ៉េ។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះតម្រូវឱ្យមានការចំណាយលើការទិញសារធាតុគីមី ឧបករណ៍កសិកម្ម និងកម្លាំងពលកម្មសម្រាប់អនុវត្តនៅនឹងចម្ការ។

Chemicals: សារធាតុ Ethephon (2-chloroethane phosphonic acid) កំហាប់ 3,000 និង 6,000 ppm លាយជាមួយនឹងសារធាតុអ៊ុយរ៉េ (Urea) ៣%។
Equipment: ឧបករណ៍បាញ់ថ្នាំ (Sprayer) ឧបករណ៍បន្តក់ថ្នាំ ឧបករណ៍វាស់ជាតិស្ករ (Refractometer) និងឧបករណ៍វាស់ភាពរឹងរបស់សាច់ផ្លែឈើ (Fruit pressure tester)។
Labor: កម្លាំងពលកម្មសម្រាប់ចុះអនុវត្តការបាញ់ ឬបន្តក់ថ្នាំតាមដើមនីមួយៗនៅពេលព្រឹក និងកម្លាំងសម្រាប់ប្រមូលផល។
Agricultural Target: ចម្ការម្នាស់អាយុ ៩ខែ ដែលបានចេញផ្កា និងស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលផ្លែខ្ចី (១៩ សប្តាហ៍ក្រោយញោចឱ្យចេញផ្កា)។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្រុក Don Khun Huai ខេត្ត Petchburi ប្រទេសថៃ នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៧៧-១៩៧៨។ ទិន្នន័យនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារទីតាំងភូមិសាស្ត្រ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីកសិកម្មមានភាពស្រដៀងគ្នា ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលនេះអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់ Ethephon នេះមានប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្ម និងកសិ-ឧស្សាហកម្មកែច្នៃផ្លែឈើនៅកម្ពុជា ពិសេសក្នុងការគ្រប់គ្រងសង្វាក់ផលិតកម្ម។

រោងចក្រកែច្នៃផ្លែឈើ និងការវេចខ្ចប់កំប៉ុង (ឧ. នៅខេត្តបាត់ដំបង និងកំពត): ផ្លែម្នាស់ដែលទទួលបានពីការបាញ់ Ethephon មានសាច់រឹងជាងមុន និងមានជាតិអាស៊ីតខ្ពស់ ដែលលក្ខណៈនេះស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការកែច្នៃជាម្នាស់កំប៉ុង ដំណាប់ ឬទឹកផ្លែឈើ ដោយសារវារក្សាទម្រង់បានល្អកំឡុងពេលកែច្នៃ។
កសិដ្ឋានដាំម្នាស់ខ្នាតធំ (Large-scale pineapple farms): ការប្រើ Ethephon ជួយឱ្យម្នាស់ទុំព្រមៗគ្នា និងអាចកំណត់ថ្ងៃប្រមូលផលបានច្បាស់លាស់ ដែលជួយកសិករកាត់បន្ថយថ្លៃដើមកម្លាំងពលកម្មក្នុងការដើររើសផ្លែទុំម្តងមួយៗ និងងាយស្រួលផ្គត់ផ្គង់ទីផ្សារតាមតម្រូវការជាក់ស្តែង។
ការនាំចេញ និងដឹកជញ្ជូនផ្លូវឆ្ងាយ: ដោយសារថ្នាំនេះធ្វើឱ្យសាច់ម្នាស់រឹងជាងមុន វាជួយកាត់បន្ថយអត្រានៃការជាំ ឬខូចខាតកំឡុងពេលដឹកជញ្ជូនពីចម្ការទៅកាន់ទីផ្សារ ឬរោងចក្រដែលនៅឆ្ងាយ។

ការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះនឹងជួយបង្កើនផលិតភាព កាត់បន្ថយចំណាយប្រតិបត្តិការ និងបង្កើតស្ថិរភាពនៃការផ្គត់ផ្គង់ម្នាស់សម្រាប់រោងចក្រកែច្នៃនៅកម្ពុជា ទោះបីជាត្រូវលះបង់ទម្ងន់ផ្លែបន្តិចបន្តួចក៏ដោយ។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

សិក្សាពីកំហាប់ និងរបៀបលាយសារធាតុគីមី: ធ្វើការស្រាវជ្រាវ និងលាយសារធាតុ Ethephon ក្នុងកំហាប់ផ្សេងៗគ្នា (ឧទាហរណ៍ 3,000 ppm និង 6,000 ppm) ដោយបន្ថែម Urea 3% ដើម្បីស្វែងរកកម្រិតដ៏ល្អបំផុតដែលស័ក្តិសមនឹងពូជម្នាស់ក្នុងស្រុកកម្ពុជា។
កំណត់ពេលវេលា និងអនុវត្តការបាញ់ថ្នាំ: ចាប់ផ្តើមអនុវត្តបាញ់ថ្នាំនៅសប្តាហ៍ទី ១៩ ក្រោយពេលម្នាស់ចេញផ្កា (ដំណាក់កាលផ្លែខ្ចី) ដោយប្រើឧបករណ៍ Sprayer បាញ់ដោយផ្ទាល់លើផ្លែម្នាស់នៅពេលព្រឹក ដើម្បីឱ្យសារធាតុគីមីជ្រាបចូលបានល្អ។
តាមដាន និងវាស់វែងគុណភាពផ្លែ: ប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ Refractometer ដើម្បីវាស់បរិមាណជាតិស្ករ (Brix) និងប្រើប្រាស់ Fruit Pressure Tester ដើម្បីវាស់ភាពរឹងរបស់សាច់ផ្លែ មុននឹងសម្រេចចិត្តប្រមូលផល ដើម្បីធានាថាគុណភាពស្របតាមតម្រូវការរោងចក្រ។
ធ្វើការសាកល្បងប្រៀបធៀបសេដ្ឋកិច្ច (Economic Analysis): ប្រមូលទិន្នន័យពីទម្ងន់ផ្លែដែលបាត់បង់ ធៀបនឹងការចំណេញពីពេលវេលាប្រមូលផល និងការកាត់បន្ថយថ្លៃពលកម្ម ដោយប្រើ Excel ឬ SPSS វិភាគរកចំណុចចំណេញអតិបរមា មុននឹងដាក់ឱ្យអនុវត្តក្នុងកសិដ្ឋានខ្នាតធំ។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស	ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation)	និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
Ethephon (អេតេផុន)	វាជាសារធាតុគីមី (2-chloroethane phosphonic acid) ដែលកសិករប្រើប្រាស់ដើម្បីជួយជំរុញឱ្យរុក្ខជាតិបញ្ចេញឧស្ម័នអេទីឡែន (Ethylene) ដែលធ្វើឱ្យផ្លែឈើឆាប់ទុំព្រមៗគ្នា និងជួយជំរុញការចេញផ្កា។	ដូចជានាឡិការោទិ៍ដែលដាស់ផ្លែឈើឱ្យភ្ញាក់ពីដំណេក ហើយប្រញាប់ទុំព្រមៗគ្នាក្នុងពេលតែមួយ។
Total soluble solid (បរិមាណសារធាតុរឹងរលាយសរុប / កម្រិតជាតិស្ករ)	វាជារង្វាស់នៃបរិមាណសារធាតុរឹងដែលរលាយក្នុងទឹកផ្លែឈើ ដែលភាគច្រើនតំណាងឱ្យកម្រិតជាតិស្ករ ដែលគេវាស់ជាទូទៅដើម្បីដឹងពីភាពផ្អែមរបស់ផ្លែឈើដោយប្រើឧបករណ៍ Refractometer។	ដូចជាការវាស់ចំនួនស្លាបព្រាស្ករដែលរលាយក្នុងកែវទឹកក្រូចឆ្មារ ដើម្បីដឹងថាវាផ្អែមប៉ុនណា។
Titratable acid (អាស៊ីតដែលអាចទីត្រាតបាន)	វាជារង្វាស់សរុបនៃបរិមាណអាស៊ីតដែលមាននៅក្នុងទឹកផ្លែឈើ ដែលកំណត់ពីកម្រិតជូររបស់វា និងមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ការកែច្នៃជាកំប៉ុងដើម្បីទុកឱ្យបានយូរដោយមិនខូច។	ដូចជាការវាស់កម្រិតភាពជូរក្នុងទឹកស៊ុប ដើម្បីធានាថាវាមានរសជាតិឆ្ងាញ់ និងមិនងាយផ្អូម។
Flesh firmness (ភាពរឹងរបស់សាច់ផ្លែ)	គឺជាកម្រិតនៃភាពរឹងមាំរបស់សាច់ផ្លែឈើដែលអាចទប់ទល់នឹងសម្ពាធ ដែលជាកត្តាសំខាន់ដើម្បីកុំឱ្យផ្លែឈើឆាប់ជាំពេលដឹកជញ្ជូន ឬខូចទ្រង់ទ្រាយពេលកែច្នៃនៅរោងចក្រ។	ដូចជាការយកដៃស្ទាបសាច់ដុំ ដើម្បីដឹងថាតើវារឹងមាំប៉ុនណាពេលយើងសង្កត់ពីលើ។
Factorial in randomized complete block (ការរចនាពិសោធន៍បែប Factorial ក្នុងប្លុកចៃដន្យ)	គឺជាការរៀបចំការពិសោធន៍មួយដែលគេសាកល្បងកត្តាពីរ ឬច្រើនក្នុងពេលតែមួយ (ឧ. វិធីបាញ់ និងកំហាប់ថ្នាំ) ដោយបែងចែកជាក្រុមៗដោយចៃដន្យ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀង និងធានាថាលទ្ធផលពិតជាបានមកពីកត្តាដែលចង់សិក្សា។	ដូចជាការសាកល្បងឱ្យសិស្សរៀនវិធីសាស្ត្រថ្មី២ផ្សេងគ្នា ដោយបែងចែកសិស្សពូកែ និងខ្សោយឱ្យនៅលាយឡំគ្នាក្នុងថ្នាក់នីមួយៗ ដើម្បីមើលថាតើវិធីមួយណាពិតជាធ្វើឱ្យសិស្សរៀនពូកែជាងមុនពិតប្រាកដមែន។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖