បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមនៃការលូតលាស់ និងការធ្លាក់ចុះទិន្នផលដំឡូងបារាំងនៅតំបន់ខ្ពង់រាបមធ្យមក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ដែលបណ្តាលមកពីកត្តាសីតុណ្ហភាពខ្ពស់រារាំងដល់ដំណើរការកកើតមើមពូជ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍នេះបានប្រើប្រាស់ការរចនាប្លុកដោយចៃដន្យពេញលេញ (Randomized Complete Block Design) ដើម្បីសាកល្បងពេលវេលាផ្សេងៗគ្នានៃការបាញ់អរម៉ូន Cytokinin និង Paclobutrazol លើដំណាំដំឡូងបារាំង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control Treatment (No PGRs) ការដាំដុះធម្មតា (មិនប្រើប្រាស់អរម៉ូនលូតលាស់) |
ចំណាយដើមទុនតិច ងាយស្រួលអនុវត្ត និងមិនត្រូវការជំនាញក្នុងការកំណត់កម្រិតសារធាតុគីមី។ | ទិន្នផលទាប ដើមលូតលាស់ខ្ពស់ពេកដែលនាំឱ្យខ្ជះខ្ជាយថាមពល និងមានអត្រាកកើតមើមពូជខ្នាតតូចបានតិច។ | ទម្ងន់មើមសរុប ២៨៣.៣៣ ក្រាមក្នុងមួយដើម និងមើមពូជខ្នាតតូច (Class S) មានត្រឹមតែ ៥៣.៥៧%។ |
| Cytokinin 30 DAP + Paclobutrazol 40 DAP ការបាញ់ Cytokinin នៅ៣០ថ្ងៃ និង Paclobutrazol នៅ៤០ថ្ងៃ ក្រោយពេលដាំ |
ជំរុញការកកើតមើមពូជខ្នាតតូច (Class S) បានច្រើនបំផុត ដែលស័ក្តិសម និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់សម្រាប់ការផលិតពូជដំឡូងបារាំងបន្ត (G2 ទៅ G3)។ | ទាមទារការតាមដានពេលវេលាបាញ់អរម៉ូនឱ្យបានច្បាស់លាស់ និងតម្រូវឱ្យមានការចំណាយបន្ថែមលើសារធាតុអរម៉ូនទាំងពីរប្រភេទ។ | ទទួលបានមើមពូជខ្នាតតូចចំនួន ៨៤.៣៦ មើមក្នុងមួយដើម និងទម្ងន់មើមសរុប ៣៤៩.២៥ ក្រាមក្នុងមួយដើម។ |
| Cytokinin 20 DAP + Paclobutrazol 40 DAP ការបាញ់ Cytokinin នៅ២០ថ្ងៃ និង Paclobutrazol នៅ៤០ថ្ងៃ ក្រោយពេលដាំ |
ជួយបង្កើនទម្ងន់មើមសរុបក្នុងមួយដើមបានខ្ពស់បំផុត និងជួយរក្សាកម្រិតក្លរ៉ូហ្វីលក្នុងស្លឹកបានល្អជាងគេ។ | មិនសូវទទួលបានមើមពូជខ្នាតតូចច្រើនដូចវិធីសាស្ត្រមុន ទោះបីជាទម្ងន់សរុបខ្ពស់ជាងក៏ដោយ។ | ទម្ងន់មើមសរុបទទួលបានរហូតដល់ ៤៨៣.៣៣ ក្រាមក្នុងមួយដើម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះតម្រូវឱ្យមានការវិនិយោគលើសារធាតុគីមីកសិកម្ម ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងពន្លឺ និងវត្ថុធាតុដើមកសិកម្មស្តង់ដារ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ខ្ពង់រាបមធ្យម Jatinangor ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី (កម្ពស់ ៦៨៥ម៉ែត្រ ធៀបនឹងនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ) ដោយផ្តោតលើពូជដំឡូងបារាំង Medians និងដីប្រភេទ Inceptisol។ កត្តានេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុក្តៅស្រដៀងគ្នានៅតំបន់ខ្ពង់រាប ប៉ុន្តែប្រភេទដី និងពូជដំឡូងបារាំងក្នុងស្រុកអាចមានប្រតិកម្មខុសគ្នា ដែលទាមទារឱ្យមានការសាកល្បងបន្ថែមក្នុងបរិបទជាក់ស្តែង។
វិធីសាស្ត្រប្រើប្រាស់អរម៉ូនបន្សំនះមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ជួយជំរុញ និងពង្រីកការដាំដុះដំឡូងបារាំងនៅកម្ពុជា ជាពិសេសនៅតំបន់ខ្ពង់រាបមធ្យមដែលតែងតែជួបបញ្ហាកម្តៅ។
ការប្រើប្រាស់ Plant Growth Regulators តាមពេលវេលាជាក់លាក់ ជាដំណោះស្រាយបច្ចេកទេសដ៏មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការបង្កើនផលិតកម្មពូជដំឡូងបារាំង និងយកឈ្នះលើឧបសគ្គអាកាសធាតុនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Cytokinin (អរម៉ូន Cytokinin) | ជាអរម៉ូនរុក្ខជាតិដែលជួយជំរុញការបែងចែកកោសិកា ការលូតលាស់ពន្លក និងកាត់បន្ថយភាពចាស់នៃស្លឹក ដោយជួយរក្សាកម្រិតក្លរ៉ូហ្វីលឱ្យបានយូរ ជាពិសេសនៅពេលរុក្ខជាតិរងសម្ពាធពីកម្តៅតំបន់ខ្ពង់រាបមធ្យម។ | ដូចជា "ថ្នាំប៉ូវ" ដែលដាស់រុក្ខជាតិឱ្យប្រឹងលូតលាស់ បែកមែកធាង និងរក្សាភាពក្មេងខ្ចី (ស្លឹកបៃតង) បានយូរមិនងាយចាស់។ |
| Paclobutrazol (សារធាតុ Paclobutrazol) | ជាសារធាតុគីមីសម្រាប់ទប់ស្កាត់ការលូតលាស់ ដោយរារាំងការផលិតអរម៉ូន Gibberellin ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិឈប់លូតកម្ពស់ដើម ហើយបង្វែរថាមពលទៅផ្តោតលើការបង្កើតមើមនៅក្រោមដីជំនួសវិញ។ | ដូចជា "ហ្វ្រាំង" ដែលបញ្ឈប់រុក្ខជាតិមិនឱ្យលូតកម្ពស់ខ្ពស់ពេក ដើម្បីសន្សំកម្លាំងយកទៅចាក់មើមឱ្យបានច្រើននិងធំៗ។ |
| Endogenous gibberellin (អរម៉ូន Gibberellin ក្នុងរុក្ខជាតិ) | ជាអរម៉ូនដែលរុក្ខជាតិផលិតឡើងដោយខ្លួនឯង ដើម្បីជំរុញការលូតលាស់ប្រវែងដើម។ នៅក្នុងអាកាសធាតុក្តៅ កម្រិតអរម៉ូននេះកើនឡើងខុសធម្មតា ដែលជាហេតុរារាំងដល់ការកកើតមើមរបស់ដំឡូងបារាំង។ | ដូចជា "សេវាបញ្ជូនសារ" ក្នុងខ្លួនរុក្ខជាតិដែលប្រាប់ឱ្យដើមលូតឡើងលើកាន់តែខ្ពស់ ប៉ុន្តែភ្លេចគិតពីការបង្កើតមើមនៅខាងក្រោមដី។ |
| Sources and sinks (ប្រភពផលិត និងកន្លែងស្តុក) | "Source" គឺជាផ្នែករុក្ខជាតិដែលផលិតអាហារ (ដូចជាស្លឹកធ្វើរស្មីសំយោគ) ចំណែក "Sink" គឺជាផ្នែកដែលទទួលនិងស្តុកទុកអាហារ (ដូចជាមើម)។ ការប្រើប្រាស់អរម៉ូនគឺដើម្បីជួយកែប្រែតុល្យភាពក្នុងការបញ្ជូនអាហារពី Source ទៅកាន់ Sink ឱ្យបានអតិបរមា។ | ដូចជាការសម្របសម្រួលរវាង "រោងចក្រផលិត" (ស្លឹក) ដែលត្រូវបញ្ជូនទំនិញទៅរក្សាទុកក្នុង "ឃ្លាំង" (មើម) ឱ្យបានលឿននិងច្រើនបំផុត។ |
| Tuber filling stage (ដំណាក់កាលចាក់មើម) | ជាដំណាក់កាលលូតលាស់ដែលកោសិការបស់មើមដំឡូងចាប់ផ្តើមពង្រីកទំហំ និងផ្តុំផ្ទុកសារធាតុចិញ្ចឹម (ជាពិសេសកាបូអ៊ីដ្រាត) ធ្វើឱ្យមើមធំឡើង និងមានទម្ងន់ធ្ងន់ ដែលការបាញ់ Paclobutrazol នៅពេលនេះផ្តល់ប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។ | ដូចជាពេលដែល "ប៉េងប៉ោង" កំពុងត្រូវបានផ្លុំបញ្ចូលខ្យល់ឱ្យធំឡើងៗ រហូតដល់តឹងណែនល្អ។ |
| G2 seed tubers (មើមពូជជំនាន់ G2) | ជាមើមដំឡូងបារាំងដែលបានមកពីការយកពូជជំនាន់ទី១ (G1) ទៅដាំបន្តកម្រិតទី២ (Generation 2) សម្រាប់យកទៅធ្វើជាពូជដាំដុះក្នុងស្រែចម្ការទូទៅនៅរដូវក្រោយ មិនមែនសម្រាប់បរិភោគជាអាហារដោយផ្ទាល់ឡើយ។ | ដូចជា "កូនចៅជំនាន់ទី២" នៃត្រកូលពូជសុទ្ធ ដែលគេទុកសម្រាប់ធ្វើពូជបន្ត ព្រោះវាមានសុខភាពល្អ និងគ្មានមេរោគ។ |
| Chlorophyll degradation (ការបាត់បង់ជាតិក្លរ៉ូហ្វីល) | ជាដំណើរការដែលសារធាតុពណ៌បៃតងក្នុងស្លឹករុក្ខជាតិត្រូវបានបំបែក និងបំផ្លាញ ដែលជាសញ្ញានៃភាពចាស់ទុំ ឬភាពតានតឹងរបស់រុក្ខជាតិ ធ្វើឱ្យស្លឹកប្រែជាពណ៌លឿង និងថយចុះសមត្ថភាពរស្មីសំយោគ។ | ដូចជា "ការហុយពណ៌" នៃអាវដែលធ្លាប់តែថ្មីបៃតងស្រស់ ប្រែជាស្លេកស្លាំងទៅតាមអាយុកាល។ |
| Randomized complete block design (ការរចនាសាកល្បងបែបប្លុកចៃដន្យ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍ ដោយបែងចែកកន្លែងដាំដុះជាប្លុកៗ ហើយការផ្តល់ថ្នាំ ឬវិធីសាស្ត្រត្រូវបានចាប់ឆ្នោតចាត់តាំងដោយចៃដន្យ ដើម្បីធានាថាលទ្ធផលទិន្នផលមិនលម្អៀងដោយសារកត្តាទីតាំង កម្រិតដី ឬពន្លឺ។ | ដូចជាការ "ក្រឡុកចែកបៀ" ដើម្បីឱ្យអ្នកលេងទាំងអស់ទទួលបានឱកាសស្មើៗគ្នា ដោយគ្មានការលម្អៀងរៀបចំទុកមុន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
