បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការវាយតម្លៃការឆ្លើយតបរបស់ពូជល្ងចំនួន ៣ ប្រភេទ ទៅនឹងកម្រិតនៃការប្រើប្រាស់ជីគីមីខុសៗគ្នា ដើម្បីស្វែងរកកម្រិតជីដែលផ្តល់ទិន្នផលនិងប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងប្រភេទដីផ្សេងគ្នា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការពិសោធន៍លើស្រែរបស់កសិករ ដោយប្រើប្រាស់ប្លង់ពិសោធន៍ប្រភេទបែងចែកឡូត៍ (Split Plot) ចំនួន ៣ ជាន់ដដែលៗ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control Treatment (0-0-0 kg N-P2O5-K2O/rai) ការព្យាបាលជាសាក្សីដោយមិនប្រើជីគីមី (០-០-០) |
មិនតម្រូវឱ្យចំណាយប្រាក់លើការទិញជីគីមី ដែលជួយកាត់បន្ថយការចំណាយដើមទុនដំបូងសម្រាប់ការដាំដុះ។ | ផ្តល់ទិន្នផលទាបបំផុត និងចំនួនកន្សោមក្នុងមួយដើមមានការថយចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ដែលមិនឆ្លើយតបនឹងសក្តានុពលនៃពូជល្ង។ | ទិន្នផលគ្រាប់ល្ងទាបបំផុតត្រឹមតែ ៦៩ ទៅ ១៣៤ គីឡូក្រាមក្នុងមួយរ៉ៃ អាស្រ័យលើប្រភេទដី និងបរិមាណទឹកភ្លៀងប្រចាំឆ្នាំ។ |
| Optimal Fertilizer Rate (8-8-4 for loamy sand / 8-8-0 for clay) កម្រិតជីគីមីល្អបំផុត (៨-៨-៤ សម្រាប់ដីខ្សាច់លាយដីឥដ្ឋ និង ៨-៨-០ សម្រាប់ដីឥដ្ឋ) |
ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ល្ង និងចំនួនកន្សោមខ្ពស់បំផុត ព្រមទាំងផ្តល់នូវប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ចតាមរយៈអត្រាប្រាក់ចំណេញខ្ពស់។ ជាជម្រើសដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ប្រភេទដីនីមួយៗ។ | ទាមទារការវិនិយោគដើមទុនបន្ថែមលើការទិញជី និងតម្រូវឱ្យកសិករដឹងពីប្រភេទដីច្បាស់លាស់ដើម្បីអនុវត្តរូបមន្តជីបានត្រឹមត្រូវ។ | ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ១៦១ គ.ក្រ/រ៉ៃ (ដីខ្សាច់លាយដីឥដ្ឋ) និង ២០៦ គ.ក្រ/រ៉ៃ (ដីឥដ្ឋ) ព្រមទាំងមានអត្រាប្រាក់ចំណេញបន្ថែម (MRR) ខ្ពស់បំផុតចន្លោះពី ២២២% ទៅ ៣២៣%។ |
| High Fertilizer Rate (16-16-8 / 16-16-0 kg N-P2O5-K2O/rai) ការប្រើប្រាស់ជីកម្រិតខ្ពស់ (១៦-១៦-៨ សម្រាប់ដីខ្សាច់លាយដីឥដ្ឋ និង ១៦-១៦-០ សម្រាប់ដីឥដ្ឋ) |
អាចជួយបង្កើនទិន្នផលបានខ្លះបើប្រៀបធៀបនឹងការមិនប្រើប្រាស់ជីទាល់តែសោះ ជាពិសេសក្នុងលក្ខខណ្ឌដីខ្វះជីជាតិខ្លាំង។ | ខ្ជះខ្ជាយថវិកាដោយមិនបង្កើនទិន្នផលគួរឱ្យកត់សម្គាល់ធៀបនឹងកម្រិតមធ្យម ព្រមទាំងអាចបណ្តាលឱ្យមានការខាតបង់សេដ្ឋកិច្ច (Dominated treatment)។ | ទិន្នផលមានការកើនឡើងតិចតួច ឬថយចុះវិញ ហើយអត្រាប្រាក់ចំណេញ (MRR) ធ្លាក់ចុះទាប ឬខាតបង់បើធៀបនឹងការប្រើជីកម្រិតមធ្យម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានកសិកម្មជាមូលដ្ឋាន គ្រាប់ពូជ ក៏ដូចជាបរិក្ខារពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់មួយចំនួនសម្រាប់ការវិភាគគុណភាពគ្រាប់ល្ងនៅមន្ទីរពិសោធន៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្អែកលើទិន្នន័យវាលនៅក្នុងខេត្ត Ubon Ratchathani (តំណាងឱ្យដីខ្សាច់លាយដីឥដ្ឋ) និងខេត្ត Sri Saket (តំណាងឱ្យដីឥដ្ឋ) នៃប្រទេសថៃ ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ១៩៩៨ ដែលមានភ្លៀងធ្លាក់ច្រើន និងឆ្នាំ១៩៩៩ ដែលមានគ្រោះរាំងស្ងួត។ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីនៃតំបន់ទាំងនេះ មានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងខេត្តភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យទិន្នន័យនេះមានតម្លៃខ្ពស់ក្នុងការយកមកសិក្សាអនុវត្ត។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់ដើម្បីកែលម្អប្រព័ន្ធដាំដុះដំណាំល្ងនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ការណែនាំកសិករកម្ពុជាឱ្យចេះកំណត់បរិមាណជីគីមីផ្អែកលើប្រភេទដី មិនត្រឹមតែជួយបង្កើនទិន្នផលល្ងប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជួយបង្កើនប្រាក់ចំណេញសុទ្ធកាត់បន្ថយការចំណាយខ្ជះខ្ជាយបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Split plot design (ប្លង់ពិសោធន៍ប្រភេទបែងចែកឡូត៍) | ជាទម្រង់នៃការរៀបចំប្លង់ពិសោធន៍កសិកម្មដែលកត្តាសំខាន់មួយ (Main plot) ត្រូវបានបែងចែកជាកត្តាតូចៗ (Subplots) ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការសិក្សាពីអន្តរកម្មរវាងកត្តាទាំងពីរ និងកាត់បន្ថយកំហុសឆ្គងពីកត្តាទីធ្លា។ | ដូចជាការបែងចែកសាលារៀនជាថ្នាក់រៀនធំៗ (Main plot) រួចបែងចែកសិស្សក្នុងថ្នាក់នីមួយៗជាក្រុមតូចៗ (Subplot) ដើម្បីងាយស្រួលបង្រៀននិងប្រៀបធៀបលទ្ធផល។ |
| Marginal rate of return - MRR (អត្រាប្រាក់ចំណេញបន្ថែម) | ជារង្វាស់សេដ្ឋកិច្ចដែលបង្ហាញពីភាគរយនៃប្រាក់ចំណេញសុទ្ធដែលទទួលបានមកវិញពីការវិនិយោគបន្ថែមមួយឯកតា (ដូចជាការចំណាយថវិកាទិញជីបន្ថែម) ធៀបនឹងការមិនមានការវិនិយោគនោះ។ | ដូចជាការចំណាយលុយ ១០០ រៀលបន្ថែមដើម្បីទិញនុយស្ទូចត្រីល្អជាងមុន ហើយលក់ត្រីបានចំណេញមកវិញ ២០០ រៀលបន្ថែម ដែលមានន័យថាអ្នកចំណេញទ្វេដងពីលុយដែលទើបបញ្ចេញនោះ។ |
| N-P2O5-K2O (សមាមាត្រ អាសូត-ផូស្វ័រ-ប៉ូតាស្យូម) | ជាទម្រង់ស្តង់ដារនៃការបង្ហាញបរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹមគោលទាំងបីនៅក្នុងជីគីមី ដែល N តំណាងឱ្យអាសូត P2O5 តំណាងឱ្យផូស្វាតសកម្ម និង K2O តំណាងឱ្យប៉ូតាស្យូមសកម្ម គិតជាគីឡូក្រាម ឬភាគរយ។ | ដូចជារូបមន្តកំណត់បរិមាណគ្រឿងផ្សំក្នុងម្ហូបមួយចាន ដែលមានសាច់(N) បន្លែ(P) និងអំបិល(K) ដើម្បីឱ្យដំណាំលូតលាស់បានល្អ។ |
| Loamy sand soils (ដីល្បាយខ្សាច់) | ជាប្រភេទដីដែលមានភាគល្អិតខ្សាច់ច្រើនជាងគេ (ប្រហែល ៧០-៨៥%) ប៉ុន្តែមានលាយឡំនឹងដីឥដ្ឋនិងដីល្បាប់ខ្លះៗ ដែលធ្វើឱ្យវាហូរទឹកបានលឿន ងាយស្រួលភ្ជួររាស់ តែមិនសូវរក្សាជីជាតិបានយូរនោះទេ។ | ដូចជាកន្ត្រងចម្រោះទឹកដែលមានប្រហោងរាងធំ ដែលទឹកអាចហូរស្រកបានលឿន តែមិនងាយដក់ទឹកយូរឡើយ។ |
| Duncan's multiple range test - DMRT (ការធ្វើតេស្តចំណាត់ថ្នាក់ពហុគុណរបស់ Duncan) | ជាវិធីសាស្ត្រវិភាគស្ថិតិមួយប្រភេទដែលប្រើសម្រាប់ប្រៀបធៀបមធ្យមភាគនៃក្រុមទិន្នន័យច្រើនជាងពីរ (បន្ទាប់ពីការវិភាគ ANOVA) ដើម្បីរកមើលថាតើក្រុមទិន្នន័យណាខ្លះដែលមានភាពខុសគ្នាគួរឱ្យកត់សម្គាល់ខាងផ្នែកស្ថិតិ (Significant difference)។ | ដូចជាការរៀបចំសិស្សជាក្រុមតាមពិន្ទុរបស់ពួកគេ ដើម្បីមើលច្បាស់ថាពិន្ទុរវាងក្រុមនីមួយៗពិតជាខុសគ្នាដាច់ស្រឡះ ឬគ្រាន់តែប្រហាក់ប្រហែលគ្នាដោយចៃដន្យ។ |
| Near-infrared transmission constituent analyzer (ម៉ាស៊ីនវិភាគសមាសភាគតាមរយៈកាំរស្មីអាំងហ្វ្រារ៉េដជិត) | ជាឧបករណ៍បច្ចេកវិទ្យាដែលបញ្ចេញពន្លឺកាំរស្មីអាំងហ្វ្រារ៉េដឆ្លងកាត់គ្រាប់ធញ្ញជាតិ ដើម្បីវាស់ស្ទង់បរិមាណប្រូតេអ៊ីន ប្រេង ឬសំណើមនៅខាងក្នុង ដោយវិភាគទៅលើរលកពន្លឺដែលស្រូបយក دونមិនចាំបាច់កិនបំបែកគ្រាប់ឡើយ។ | ដូចជាការប្រើម៉ាស៊ីនស្កេនកាំរស្មីអ៊ិច (X-ray) នៅមន្ទីរពេទ្យដើម្បីមើលឆ្អឹងខាងក្នុងខ្លួនមនុស្ស ដោយមិនបាច់វះកាត់ស្បែក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
