បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ របាយការណ៍នេះវាយតម្លៃលើភាពត្រឹមត្រូវនៃស្នាមជើងទឹក (Water footprints) ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីណែនាំជម្រើសរបស់អ្នកប្រើប្រាស់ ដោយពិនិត្យមើលថាតើវាពិតជាឆ្លុះបញ្ចាំងពីផលប៉ះពាល់បរិស្ថានជាក់ស្តែងនៃកសិកម្មប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធស្រោចស្រពនៅក្នុងប្រទេសអូស្ត្រាលីដែរឬទេ។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រុះរួមមានការវិភាគលើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គម ការវាយតម្លៃលើវិធីសាស្ត្រ និងការសិក្សាករណីតាមរយៈការវាយតម្លៃវដ្តជីវិត។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញថា ការប្រើប្រាស់ស្នាមជើងទឹក (Water footprints) បច្ចុប្បន្នមិនស័ក្តិសមសម្រាប់វាយតម្លៃប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រដែលមានការគ្រប់គ្រងនោះទេ ហើយការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ពីការប្រើប្រាស់ផលិតផលសត្វទៅរុក្ខជាតិអាចបណ្តាលឱ្យមានផលវិបាកបរិស្ថានដោយប្រយោលដែលមិននឹកស្មានដល់។ ផ្ទុយទៅវិញ ការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តគួរតែពឹងផ្អែកលើការវាយតម្លៃលទ្ធផលជាក់ស្តែង។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| ភាពមិនត្រឹមត្រូវនៃវិធីសាស្ត្រស្នាមជើងទឹកកង្វះខាត (Inaccuracy of Water Scarcity Footprints) | វិធីសាស្ត្រទូទៅដូចជា AWARE មិនបានគិតបញ្ចូលពីប្រព័ន្ធកំណត់និងជួញដូរ (Cap and trade) ការរក្សាទុកទឹកឆ្លងឆ្នាំ (Carryover) និងការផ្ទេរទឹក ដែលធ្វើឱ្យការវាយតម្លៃអត្រាកង្វះខាតទឹកមានភាពខុសឆ្គងយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់តំបន់កសិកម្មដែលមានប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងធនធានទឹកច្បាស់លាស់។ | របាយការណ៍បញ្ជាក់ថា ប្រព័ន្ធទិន្នន័យ WaterGap វាយតម្លៃលើសកម្រិត (Overestimates) លើផលប៉ះពាល់នៃការខ្វះខាតទឹកក្នុងខែប្រាំង ដោយមិនបានគិតថាទឹកទាំងនោះត្រូវបានបូមចេញពីអាងស្តុកទឹកដែលរក្សាទុកតាំងពីរដូវវស្សា។ |
| ផលវិបាកបរិស្ថានពីការជំនួសផលិតផលទឹកដោះគោ (Consequences of Replacing Dairy) | ការបញ្ឈប់ផលិតកម្មទឹកដោះគោរដ្ឋ NSW ហើយងាកមកប្រើប្រាស់ទឹកសណ្តែកសៀងជំនួសវិញ មិនត្រឹមតែមិនអាចជួយសន្សំសំចៃទឹកប៉ុណ្ណោះទេ (ដោយសារឥទ្ធិពល Rebound Effect) ថែមទាំងបណ្តាលឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដីដោយប្រយោល (iLUC) កើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងនៅទូទាំងពិភពលោក។ | ការវាយតម្លៃបានបង្ហាញថាវាទាមទារការពង្រីកដីកសិកម្មជាសកលបន្ថែមចំនួន ៦៦,០០០ ហិកតា ដើម្បីផលិតសណ្តែកសៀង ម្សៅប្រូតេអ៊ីន និងប្រេងរុក្ខជាតិក្នុងការជំនួសផលិតផលទឹកដោះគោ។ |
| ការយល់ឃើញរបស់អ្នកប្រើប្រាស់លើបណ្តាញសង្គម (Consumer Perception on Social Media) | ទិន្នន័យបង្ហាញថាអ្នកប្រើប្រាស់ភាគច្រើនមានទស្សនៈអវិជ្ជមានទៅលើការប្រើប្រាស់ទឹកក្នុងវិស័យកសិកម្ម (កប្បាស ទឹកដោះគោ ស្រូវ) ប៉ុន្តែពាក្យបច្ចេកទេស "ស្នាមជើងទឹក" ត្រូវបានគេយល់ដឹងនិងប្រើប្រាស់តិចតួចបំផុតក្នុងការជជែកវែកញែក។ | ក្នុងចំណោមសារលើ Twitter ជាង ៩,០០០ ដែលត្រូវបានទាញយកមកវិភាគ មានពាក្យ "water footprint" ត្រូវបានប្រើប្រាស់តិចជាង ២% ប៉ុណ្ណោះ។ |
ផ្អែកលើរបាយការណ៍នេះ ភាគីពាក់ព័ន្ធគួរតែផ្លាស់ប្តូរវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃនិងការប្រាស្រ័យទាក់ទងអំពីនិរន្តរភាពទឹក និងបរិស្ថាន។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រាជរដ្ឋាភិបាល និងអ្នករៀបចំគោលនយោបាយ (Government and Policymakers) | គួរអភិវឌ្ឍសូចនាករថ្មីដើម្បីវាស់ស្ទង់ការគ្រប់គ្រងទឹកប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវ ដែលគិតបញ្ចូលនូវច្បាប់គ្រប់គ្រងទឹក (Water legislation) ជំនួសឱ្យការប្រើប្រាស់ត្រឹមតែទិន្នន័យស្នាមជើងទឹកកង្វះខាតសម្រាប់ការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្ត។ | ខ្ពស់ (High) |
| វិស័យឯកជន (Private Sector - Agriculture Industry) | ឧស្សាហកម្មកសិកម្ម គួរអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រកាត់បន្ថយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ (ឧ. ការប្រើប្រាស់ថ្នាំទប់ស្កាត់មេតាន) និងកែច្នៃប្រព័ន្ធស្រោចស្រព ដើម្បីអាចប្រកួតប្រជែងជាមួយផលិតផលជំនួសពីរុក្ខជាតិ និងរក្សាបាននូវអាជ្ញាប័ណ្ណសង្គម (Social license)។ | ខ្ពស់ (High) |
| អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល និងអ្នកស្រាវជ្រាវ (NGOs and Researchers) | គួរផ្តោតលើការវាយតម្លៃលទ្ធផលជាក់ស្តែង (Consequential Assessment) នៃការផ្លាស់ប្តូរខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់ ជាជាងការណែនាំអ្នកប្រើប្រាស់ឱ្យទិញផលិតផលដោយផ្អែកលើកម្រិតស្នាមជើងទឹកដែលមិនឆ្លុះបញ្ចាំងពីការពិត។ | មធ្យម (Medium) |
របាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលជាប្រទេសពឹងផ្អែកខ្លាំងលើវិស័យកសិកម្មប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ (ដូចជាស្រូវវស្សា និងស្រូវប្រាំង)។ វាផ្តល់មេរៀនថា ការវាយតម្លៃនិរន្តរភាពទឹកត្រូវតែគិតគូរពីប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងទឹកក្នុងស្រុក រដូវកាល និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ មិនមែនគ្រាន់តែវាយតម្លៃតាមស្តង់ដារបរិស្ថានអន្តរជាតិដែលខ្វះចន្លោះនោះទេ។
ប្រទេសកម្ពុជាត្រូវកសាងប្រព័ន្ធវាយតម្លៃកសិ-បរិស្ថានផ្ទាល់ខ្លួន ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីផលប៉ះពាល់ជាក់ស្តែងនៃការបែងចែកទឹក និងការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដី ជាជាងការអនុលោមតាមសូចនាករអន្តរជាតិ (Water Footprints) ដែលមិនពេញលេញ និងអាចបំភាន់ការសម្រេចចិត្ត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Water scarcity footprint | ជារង្វាស់ដែលវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់នៃការប្រើប្រាស់ទឹកទៅលើកង្វះខាតទឹកនៅក្នុងតំបន់ណាមួយ ដោយប្រៀបធៀបបរិមាណទឹកដែលបានប្រើប្រាស់ធៀបនឹងបរិមាណទឹកដែលមាននៅក្នុងតំបន់នោះ។ នៅក្នុងគោលនយោបាយ វាត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីដឹងថាតើផលិតផលមួយប្រើប្រាស់ទឹកអស់កម្រិតណា ប៉ុន្តែរបាយការណ៍នេះបញ្ជាក់ថាវាមិនមានភាពសុក្រឹតនោះទេសម្រាប់តំបន់ដែលមានការគ្រប់គ្រងទឹកត្រឹមត្រូវ។ | ប្រៀបដូចជាការតាមដានមើលថាតើអ្នកដកប្រាក់ចេញពីគណនីធនាគារដែលមានលុយតិចតួចអស់ប៉ុន្មាន ដើម្បីដឹងថាអ្នកធ្វើឱ្យគណនីនោះខ្វះខាតលុយកម្រិតណា។ |
| AWARE method | ជាវិធីសាស្ត្រស្តង់ដារអន្តរជាតិដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីគណនាស្នាមជើងនៃកង្វះខាតទឹក (Water scarcity footprint) ដោយវាស់ស្ទង់បរិមាណទឹកដែលនៅសល់ក្រោយពីមនុស្ស និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីបានប្រើប្រាស់រួច។ ប៉ុន្តែវិធីសាស្ត្រនេះមានចំណុចខ្សោយក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែង ព្រោះវាមិនបានគិតបញ្ចូលពីប្រព័ន្ធច្បាប់គ្រប់គ្រងការទាញយកទឹកក្នុងតំបន់នោះទេ។ | ដូចជាកម្មវិធីកុំព្យូទ័រមួយដែលទាយថាទឹកនៅសល់ប៉ុន្មានក្នុងអាងស្តុកទឹក ប៉ុន្តែវាភ្លេចគិតថាមានច្បាប់ចែងយ៉ាងតឹងរ៉ឹងពីរបៀបនៃការចែករំលែកទឹកនោះរួចទៅហើយ។ |
| Cap and trade (C&T) system | ជាប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងដែលកំណត់បរិមាណទឹកអតិបរមាដែលអាចទាញយកបាន (Cap) និងអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់អាចជួញដូរសិទ្ធិប្រើប្រាស់ទឹកនោះរវាងគ្នាបាន (Trade)។ ក្នុងន័យគោលនយោបាយ វាជួយធានាថាការទាញយកទឹកមិនលើសកម្រិតកំណត់ និងជំរុញឱ្យការប្រើប្រាស់ទឹកមានប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់បំផុត។ | ប្រៀបដូចជាការចែកសំបុត្រចូលមើលកុនក្នុងចំនួនកំណត់ ដើម្បីកុំឱ្យចង្អៀត ហើយអ្នកដែលមានសំបុត្រអាចលក់វាបន្តទៅអ្នកផ្សេងដែលចង់មើលខ្លាំងជាងខ្លួន។ |
| Rebound effect | នៅក្នុងបរិបទទឹក នេះគឺជាបាតុភូតដែលការសន្សំសំចៃទឹក (ឧ. តាមរយៈការបញ្ឈប់ដំណាំណាមួយ ឬការប្រើបច្ចេកវិទ្យាទំនើប) មិនបានបន្សល់ទឹកទាំងនោះទៅក្នុងបរិស្ថានវិញទេ ប៉ុន្តែទឹកដែលនៅសល់នោះបែរជាត្រូវបានគេយកទៅប្រើប្រាស់សម្រាប់ការពង្រីកមុខរបរផ្សេងៗទៀតរហូតអស់ដដែល។ | ដូចជាការដែលអ្នកសន្សំលុយមិនទិញអាវថ្មី ដើម្បីសន្សំប្រាក់កាស ប៉ុន្តែចុងក្រោយអ្នកបែរជាយកលុយនោះទៅទិញស្បែកជើងជំនួសវិញ ដែលធ្វើឱ្យលុយនៅតែអស់ដដែល។ |
| Indirect land use change (iLUC) | ការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដីដោយប្រយោល កើតឡើងនៅពេលដែលការបញ្ឈប់ ឬប្តូរប្រភេទដំណាំនៅកន្លែងមួយ (ឧ. បញ្ឈប់ការចិញ្ចឹមគោ) ធ្វើឱ្យមានតម្រូវការដីធ្លីកើនឡើងនៅកន្លែងផ្សេងទៀតនៅលើពិភពលោក (ឧ. ដើម្បីពង្រីកការដាំសណ្តែកសៀងជំនួស) ដែលជារឿយៗនាំទៅរកការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ និងការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់បន្ថែម។ | ប្រៀបដូចជាការឈប់ដាំបន្លែខ្លួនឯងនៅផ្ទះដោយគិតថាស្រឡាញ់បរិស្ថាន តែបែរជាទៅទិញបន្លែពីផ្សារ ដែលធ្វើឱ្យកសិករនៅតំបន់ផ្សេងត្រូវកាប់ព្រៃបន្ថែមដើម្បីដាំបន្លែលក់ឱ្យអ្នក។ |
| Carryover | យន្តការដែលអនុញ្ញាតឱ្យកសិករ ឬអ្នកមានសិទ្ធិប្រើប្រាស់ទឹក អាចរក្សាបរិមាណទឹកដែលពួកគេមិនទាន់បានប្រើក្នុងឆ្នាំនេះ ទុកសម្រាប់ប្រើប្រាស់នៅរដូវ ឬឆ្នាំបន្ទាប់។ នេះជាយុទ្ធសាស្ត្រទប់ទល់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួត ដែលប្រព័ន្ធវាស់ស្ទង់អន្តរជាតិជារឿយៗមិនបានគិតបញ្ចូល។ | ដូចជាការសន្សំប្រាក់ខែដែលចាយមិនអស់នៅខែនេះ ដើម្បីទុកយកទៅចាយនៅខែក្រោយពេលដែលខ្វះខាតលុយ។ |
| Life Cycle Assessment (LCA) | ជាវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់បរិស្ថានសរុបនៃផលិតផលមួយ ចាប់តាំងពីការទាញយកវត្ថុធាតុដើម ការផលិត ការប្រើប្រាស់ រហូតដល់ការបោះចោលចុងក្រោយ។ របាយការណ៍នេះប្រើប្រាស់ LCA ដើម្បីវាស់ស្ទង់ពីផលវិបាកជាក់ស្តែងនៃការផ្លាស់ប្តូរពីផលិតកម្មទឹកដោះគោទៅជាការផលិតចំណីអាហារពីរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការតាមដានប្រវត្តិជីវិតរបស់ដបទឹកជ័រមួយ តាំងពីវានៅជារបស់រាវនៅក្នុងរោងចក្រ រហូតដល់ពេលវាត្រូវគេបោះចោលទៅក្នុងធុងសំរាម ដើម្បីវាយតម្លៃថាវាធ្វើឱ្យខូចបរិស្ថានកម្រិតណា។ |
| Functional equivalent | ក្នុងវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃបរិស្ថាន (LCA) ពាក្យនេះសំដៅលើផលិតផលដែលត្រូវបានជ្រើសរើសយកមកជំនួសផលិតផលមួយទៀត ដោយវាមានមុខងារនិងគោលបំណងប្រើប្រាស់ប្រហាក់ប្រហែលគ្នា។ ឧទាហរណ៍ ក្នុងរបាយការណ៍នេះ ទឹកសណ្តែកត្រូវបានចាត់ទុកជាផលិតផលជំនួសមុខងារទឹកដោះគោ។ | ប្រៀបដូចជាការប្រើប្រាស់ម៉ូតូអគ្គិសនីជំនួសម៉ូតូចាក់សាំង ដែលវាអាចជិះធ្វើដំណើរបានដូចគ្នា គ្រាន់តែប្រើប្រភពថាមពលខុសគ្នា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
