បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាការអភិវឌ្ឍពន្លកផ្កាទុរេនមិនប្រក្រតី (ការឈប់លូតលាស់) ដែលបណ្តាលមកពីការធ្លាក់ភ្លៀងក្នុងអំឡុងពេលចេញពន្លកដំបូង (dot stage) ដែលធ្វើឱ្យកសិករពិបាកគ្រប់គ្រងទិន្នផល។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការពិសោធន៍ដោយបាញ់ថ្នាំគីមី thiourea និង KNO3 ក្នុងកម្រិតកំហាប់ខុសៗគ្នាទៅលើមែកទុរេនដែលបានប្រើ paclobutrazol មុន ដើម្បីជំរុញការចេញផ្កា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Paclobutrazol application alone (Control) ការប្រើប្រាស់សារធាតុ Paclobutrazol តែមួយមុខ (វិធីសាស្ត្រទូទៅ) |
មានប្រសិទ្ធភាពល្អចំណាយតិចជាងការលាយថ្នាំច្រើនមុខ ប្រសិនបើមិនមានភ្លៀងធ្លាក់ ឬមានភ្លៀងតិចតួច (< 10 ម.ម/ថ្ងៃ) នៅដំណាក់កាលចេញពន្លកដំបូង។ | មិនអាចទប់ទល់នឹងការផ្អាកការលូតលាស់របស់ពន្លកផ្កាបានទេ ប្រសិនបើមានភ្លៀងធ្លាក់ច្រើន ដែលធ្វើឱ្យដើមទុរេនមិនព្រមចេញផ្កា។ | មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការជំរុញការចេញផ្កាក្នុងឆ្នាំដែលមានភ្លៀងធ្លាក់តិច (1991/1992) ប៉ុន្តែមិនសូវទទួលបានផលល្អក្នុងឆ្នាំមានភ្លៀងធ្លាក់ច្រើន។ |
| Paclobutrazol + Thiourea (500 - 1500 ppm) ការប្រើ Paclobutrazol រួមជាមួយ Thiourea (កម្រិត 500 - 1500 ppm) |
ជួយជំរុញការចេញផ្កា និងទប់ទល់នឹងឥទ្ធិពលអវិជ្ជមាននៃទឹកភ្លៀងកម្រិតមធ្យមនៅដំណាក់កាលចេញពន្លកផ្កា។ | មិនមានប្រសិទ្ធភាពទេ ប្រសិនបើមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងជាប់ៗគ្នា (លើសពី ៣៥ ម.ម/ថ្ងៃ) ហើយអាចធ្វើឱ្យធ្លាក់ចុះទិន្នផលប្រសិនបើអនុវត្តក្នុងរដូវគ្មានភ្លៀង។ | ក្នុងឆ្នាំ 1988/1989 ការប្រើប្រាស់កម្រិត 1,500 ppm បានបង្កើនចំនួនផ្កាក្នុងមួយដើមដល់ទៅ ៧៥% ធៀបនឹងការប្រើតែ Paclobutrazol។ |
| Paclobutrazol + Thiourea + Mixtures (Dextrose, NAA, etc.) ការប្រើ Paclobutrazol រួមជាមួយ Thiourea និងសារធាតុលាយបន្ថែម (Dextrose, NAA, ជីទឹក) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការជំរុញ និងរក្សាការចេញផ្កា ទោះបីជាមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងជាបន្តបន្ទាប់ (លើសពី ៣៥ ម.ម/ថ្ងៃ) ក៏ដោយ។ | មានភាពស្មុគស្មាញក្នុងការលាយកំហាប់ថ្នាំ និងទាមទារការចំណាយថវិកាច្រើនជាងមុនលើសារធាតុគីមីបន្ថែម។ | អាចរក្សា និងបង្កើនដង់ស៊ីតេផ្កាបានយ៉ាងល្អក្នុងឆ្នាំដែលមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង (1990/1991) ធៀបនឹងការប្រើ Thiourea តែមួយមុខដែលបរាជ័យ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារឱ្យមានការវិនិយោគលើសារធាតុគីមីកសិកម្ម ការតាមដានអាកាសធាតុយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ និងចំណេះដឹងបច្ចេកទេស។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តចันทបុរី ប្រទេសថៃ ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨៨ ដល់ ១៩៩២ ដែលផ្តោតជាចម្បងលើពូជទុរេនសែនី (Chanee) និងពូជក្នុងស្រុកមួយចំនួន។ ទោះបីជាលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នានឹងកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែអាយុកាលនៃការសិក្សាមានភាពចាស់បន្តិច ហើយការឆ្លើយតបអាចខុសគ្នាអាស្រ័យលើពូជទុរេន (ដូចជា ម៉ាន់ថង) និងប្រភេទដី។ វាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការយកមកធ្វើតេស្តសាកល្បងជាមុនសិន។
បច្ចេកទេសនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់កសិករដាំទុរេននៅកម្ពុជា ដែលជារឿយៗជួបប្រទះបញ្ហាអាកាសធាតុប្រែប្រួល និងភ្លៀងធ្លាក់ខុសរដូវ។
សរុបមក ការយល់ដឹងពីអន្តរកម្មរវាងបរិមាណទឹកភ្លៀង និងការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីរំញោច នឹងជួយកសិករកម្ពុជាកាត់បន្ថយហានិភ័យពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងបង្កើនស្ថិរភាពទិន្នផលទុរេនប្រចាំឆ្នាំ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Paclobutrazol (ប៉ាក្លូប៊ុយត្រាសូល / សារធាតុរារាំងការលូតលាស់) | ជាសារធាតុគីមីកសិកម្ម (Plant Growth Regulator) ដែលកសិករប្រើសម្រាប់ទប់ស្កាត់ការលូតលាស់ស្លឹក និងមែក ដោយការបញ្ឈប់ការបង្កើតអ័រម៉ូន Gibberellin ដើម្បីបង្ខំឱ្យរុក្ខជាតិងាកមកបញ្ចេញពន្លកផ្កាជំនួសវិញ។ | ដូចជាការចាប់ហ្វ្រាំងមិនឱ្យដើមឈើលូតលាស់កម្ពស់ ដើម្បីឱ្យវាបង្វែរថាមពលទៅបង្កើតផ្កា និងផ្លែវិញ។ |
| Thiourea (ធីអូអ៊ុយរ៉េ / សារធាតុដាស់ការសម្ងំ) | ជាសមាសធាតុគីមីដែលមានផ្ទុកអាសូត និងស្ពាន់ធ័រ ប្រើសម្រាប់ដាស់ពន្លកផ្កា ឬគ្រាប់ពូជដែលកំពុងសម្ងំ (dormancy) ឱ្យភ្ញាក់ និងចាប់ផ្តើមលូតលាស់បានលឿន ទោះបីជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុមិនអំណោយផល (ដូចជាមានភ្លៀងធ្លាក់) ក៏ដោយ។ | ដូចជានាឡិការោទ៍ដែលដាស់ពន្លកផ្កាទុរេនឱ្យភ្ញាក់ពីការដេកលក់ បន្ទាប់ពីត្រូវទឹកភ្លៀងរំខាន។ |
| KNO3 / Potassium Nitrate (ជីប៉ូតាស្យូមនីត្រាត) | ជាប្រភេទជីគីមីម្យ៉ាង (ជីប្រៃ) ដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាទូទៅក្នុងការជំរុញការចេញផ្កា និងបំបែកការសម្ងំរបស់ពន្លក ដោយផ្តល់នូវសារធាតុចិញ្ចឹមចំបាច់ភ្លាមៗដល់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាភេសជ្ជៈប៉ូវកម្លាំងដែលផឹកហើយធ្វើឱ្យដើមឈើមានថាមពលភ្លាមៗដើម្បីបញ្ចេញផ្កា។ |
| Dot stage (ដំណាក់កាលភ្នែកក្តាម / ដំណាក់កាលពន្លកអុចៗ) | ជាដំណាក់កាលដំបូងបំផុតនៃការកកើតផ្កាទុរេន ដែលពន្លកទើបតែលេចចេញមកមានទំហំប៉ុនក្បាលម្ជុល ឬដូចភ្នែកក្តាមនៅតាមមែក។ ក្នុងដំណាក់កាលនេះ ពន្លកងាយនឹងរងផលប៉ះពាល់ ឬឈប់លូតលាស់បំផុតប្រសិនបើមានភ្លៀងធ្លាក់។ | ដូចជាទារកទើបតែកកើតក្នុងផ្ទៃ ដែលត្រូវការការថែទាំយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្ន និងងាយរងគ្រោះបំផុត។ |
| Inflorescences (កញ្ចុំផ្កា) | គឺជាបណ្តុំនៃផ្កាជាច្រើនដែលដុះចេញពីទងតែមួយ ឬប្រព័ន្ធមែកធាងតែមួយនៅលើដើមរុក្ខជាតិ ដែលក្នុងករណីទុរេន គឺសំដៅលើចង្កោមផ្កាដែលដុះចេញពីមែកធំៗ។ | ដូចជាភួងផ្កាដែលចងផ្កាតូចៗជាច្រើនចូលគ្នាជាដុំតែមួយ។ |
| Bud Burst (ការបែកពន្លក / ការចេញពន្លកផ្កា) | គឺជាដំណើរការដែលពន្លកផ្កា ឬស្លឹកដែលធ្លាប់តែសម្ងំ (dormant) ចាប់ផ្តើមរីកធំ និងលៀនចេញមកក្រៅសំបកមែក ដែលជាសញ្ញានៃការចាប់ផ្តើមលូតលាស់ជាថ្មីយ៉ាងសកម្ម។ | ដូចជាស៊ុតដែលញាស់ចេញជាកូនមាន់ បន្ទាប់ពីក្រាបអស់មួយរយៈពេល។ |
| Foliar fertilizer (ជីបាញ់តាមស្លឹក) | ជាប្រភេទជីទឹក ឬម្សៅរលាយដែលត្រូវបានគេបាញ់ផ្ទាល់ទៅលើស្លឹក និងមែករុក្ខជាតិ ដើម្បីឱ្យរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមតាមរន្ធខ្យល់របស់ស្លឹកបានរហ័ស ជាងការបាចជីតាមឫស។ | ដូចជាការចាក់ថ្នាំបញ្ចូលសេរ៉ូមតាមសរសៃឈាម ដើម្បីឱ្យរាងកាយទទួលបានអាហាររហ័សភ្លាមៗ ជាងការញ៉ាំតាមមាត់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
