បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតទិន្នន័យជាក់លាក់ស្តីពីការជ្រើសរើសពូជសណ្តែកដីស្រស់ (Fresh pod peanut) ដែលផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ និងស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់កសិករក្នុងខេត្តឈៀងម៉ៃ ប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការសាកល្បងក្នុងស្រែចម្ការរបស់កសិករទាំងក្នុងរដូវប្រាំង និងរដូវវស្សា ចាប់ពីខែតុលា ឆ្នាំ២០១៥ ដល់ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៧។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Khon Kaen 6 Variety (Top Performer) ពូជសណ្តែកដី Khon Kaen 6 (ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត) |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុតទាំងរដូវប្រាំងនិងរដូវវស្សា ព្រមទាំងមានទំហំគ្រាប់ធំជាងគេ (ទម្ងន់១០០គ្រាប់ខ្ពស់បំផុត)។ | ចំនួនគ្រាប់ក្នុងមួយសំបកតិចជាងពូជ Kalasin 2 ដោយសារប្រវែងសំបកខ្លីជាងបន្តិច។ | ទិន្នផល ១.២០៦ គ.ក្រ/រ៉ៃ នារដូវប្រាំង និង ៦៧៩ គ.ក្រ/រ៉ៃ នារដូវវស្សា។ |
| Kalasin 2 Variety (Baseline/Popular) ពូជសណ្តែកដី Kalasin 2 (ពូជពេញនិយមរបស់កសិករ) |
មានប្រវែងសំបកវែងជាងគេ និងមានចំនួនគ្រាប់ក្នុងមួយសំបកច្រើនបំផុត។ | ទំហំគ្រាប់និងទម្ងន់គ្រាប់តូចជាងពូជ Khon Kaen 6 ហើយទិន្នផលសរុបទាបជាងបន្តិច។ | ទិន្នផល ១.០៦៩ គ.ក្រ/រ៉ៃ នារដូវប្រាំង និង ៦៦៥ គ.ក្រ/រ៉ៃ នារដូវវស្សា។ |
| Khon Kaen 84-8 (Lowest Performer) ពូជសណ្តែកដី Khon Kaen 84-8 (ផ្តល់ទិន្នផលទាបបំផុត) |
អាចលូតលាស់បានក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុដូចគ្នា និងមានអាយុកាលចេញផ្កាឆាប់រហ័ស។ | ផ្តល់ទិន្នផលទាបជាងគេបំផុតក្នុងចំណោមពូជទាំង៦ ដែលមិនសូវផ្តល់ផលចំណេញច្រើនដល់កសិករ។ | ទិន្នផលត្រឹមតែ ៧៧០ គ.ក្រ/រ៉ៃ នារដូវប្រាំង និង ៥១៦ គ.ក្រ/រ៉ៃ នារដូវវស្សា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះតម្រូវឱ្យមានការប្រើប្រាស់ធនធានកសិកម្មស្តង់ដារសម្រាប់ការធ្វើតេស្តសាកល្បងនៅវាលស្រែ រួមមានធាតុចូលកសិកម្ម ធនធានទឹក និងការវិភាគទិន្នន័យ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងខេត្តឈៀងម៉ៃភាគខាងជើងនៃប្រទេសថៃ ដែលមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុនិងប្រភេទដីល្បាយខ្សាច់ជាក់លាក់ ផ្តោតលើពូជចំនួន៦ ក្នុងរយៈពេល២ឆ្នាំ (២០១៥-២០១៧)។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទិន្នន័យនេះជារបកគំហើញដ៏ល្អ ប៉ុន្តែទាមទារឱ្យមានការធ្វើតេស្តបន្ថែមក្នុងស្រុក ព្រោះភាពខុសគ្នានៃកម្រិតជីជាតិដី និងរបាយទឹកភ្លៀងនៅកម្ពុជាអាចធ្វើឱ្យទិន្នផលជាក់ស្តែងមានការប្រែប្រួល។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃនិងការជ្រើសរើសពូជសណ្តែកដីនេះ មានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការលើកកម្ពស់វិស័យកសិកម្មនិងការស្រាវជ្រាវនៅកម្ពុជា។
ការកំណត់អត្តសញ្ញាណពូជដែលសមស្របនឹងអាកាសធាតុ ដូចជាពូជដែលមានទិន្នផលខ្ពស់ អាចជួយធានាសុវត្ថិភាពស្បៀង និងបង្កើនប្រាក់ចំណូលសេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារកសិករកម្ពុជាបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Randomized Complete Block Design (RCBD) (ការរចនាប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្មដោយបែងចែកដីជាប្លុក (ចម្រៀក) ផ្សេងៗគ្នា ហើយចាត់ចែងការសាកល្បងដោយចៃដន្យក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងដោយសារគុណភាពដីខុសគ្នា។ | ដូចជាការចែកសិស្សជាក្រុមៗតាមកម្រិតសមត្ថភាពខុសៗគ្នា រួចទើបចាប់ឆ្នោតជ្រើសរើសតួនាទីក្នុងក្រុមនីមួយៗ ដើម្បីធានាភាពយុត្តិធម៌ក្នុងការវាយតម្លៃ។ |
| Yield potential (សក្តានុពលទិន្នផល) | សមត្ថភាពអតិបរមារបស់ពូជដំណាំណាមួយក្នុងការផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត នៅពេលវាត្រូវបានដាំដុះក្នុងលក្ខខណ្ឌអំណោយផល និងមានការថែទាំបានត្រឹមត្រូវបំផុត (អាកាសធាតុ ទឹក ជី)។ | ដូចជាល្បឿនអតិបរមាដែលរថយន្តមួយអាចបើកបរបាន នៅពេលរត់លើផ្លូវល្បឿនលឿនដែលទទេស្អាតនិងចាក់សាំងពេញ។ |
| Yield components (សមាសភាគទិន្នផល) | កត្តាផ្សេងៗដែលរួមផ្សំគ្នាបង្កើតបានជាទិន្នផលសរុបរបស់ដំណាំ។ សម្រាប់សណ្តែកដី វាគិតបញ្ចូលនូវ៖ ចំនួនដើមក្នុងមួយរ៉ៃ ចំនួនសំបកក្នុងមួយដើម ចំនួនគ្រាប់ក្នុងមួយសំបក និងទម្ងន់គ្រាប់។ | ដូចជាគ្រឿងផ្សំផ្សេងៗ (ម្សៅ ស្ករ ស៊ុត) ដែលកំណត់ទំហំ និងទម្ងន់នៃនំខេកមួយដុំ។ |
| Fresh pod peanut (សណ្តែកដីស្រស់) | សណ្តែកដីដែលត្រូវបានប្រមូលផលនៅពេលសំបកវាចាស់ល្មម (ប្រហែល ៦០% នៃគ្រាប់ពេញល្អ ឬរបកសំបកក្នុងមានពណ៌ត្នោត) ប៉ុន្តែមិនទាន់ស្ងួត ដើម្បីយកមកស្ងោរ ឬបរិភោគស្រស់។ | ដូចជាការបេះផ្លែស្វាយខ្ចីយកមកញ៉ាំ មុនពេលវាទុំក្លាយជាស្វាយទុំពណ៌លឿង។ |
| Replications (ការអនុវត្តឡើងវិញ) | ការអនុវត្តការពិសោធន៍ដដែលៗជាច្រើនលើក (ឧទាហរណ៍ ៤ លើកក្នុងអត្ថបទនេះ) ដើម្បីប្រាកដថាលទ្ធផលដែលទទួលបានពិតជាត្រឹមត្រូវ មិនមែនកើតឡើងដោយចៃដន្យ ឬដោយសារកំហុសណាមួយ។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់ខ្លួនឯងលើជញ្ជីង៣ដងជាប់គ្នា ដើម្បីឱ្យប្រាកដថាជញ្ជីងមិនខូច និងបង្ហាញទម្ងន់ពិតប្រាកដ។ |
| DMRT (ការធ្វើតេស្តជួរពហុគុណរបស់ Duncan) | ជាវិធីសាស្ត្រវិភាគស្ថិតិដែលប្រើសម្រាប់ប្រៀបធៀបតម្លៃមធ្យមនៃក្រុមនីមួយៗ (ឧ. ទិន្នផលពូជសណ្តែកដីខុសៗគ្នា) ដើម្បីរកមើលថាតើពូជមួយណាមានភាពខុសគ្នាជាដាច់ខាតពីពូជដទៃទៀតតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនថតយឺត (Slow-motion) ដើម្បីបញ្ជាក់ថា កីឡាករ A ពិតជារត់លឿនដល់ទីមុនកីឡាករ B មែន ទោះបីជាមើលដោយភ្នែកទទេហាក់ដូចជាស្មើគ្នាក៏ដោយ។ |
| Rhizobium biofertilizer (ជីជីវសាស្រ្តរ៉ៃហ្សូបៀម) | ជាប្រភេទបាក់តេរីមានប្រយោជន៍ដែលរស់នៅតាមឫសរុក្ខជាតិអំបូរធញ្ញជាតិ ដោយគេយកវាមកប្រឡាក់ជាមួយគ្រាប់ពូជសណ្តែកមុនដាំ ដើម្បីជួយចាប់យកអាសូតពីខ្យល់អាកាសមកបំប្លែងជាជីបំប៉នដល់ដើមសណ្តែក។ | ដូចជាការជួល "ចុងភៅផ្ទាល់ខ្លួន" ទៅឱ្យរុក្ខជាតិ ដើម្បីជួយចាប់យកខ្យល់អាកាសទទេរមកចម្អិនជាអាហារបំប៉នដ៏ឆ្ងាញ់សម្រាប់វា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
