បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការរៀបចំប្លង់មេ និងការគ្រប់គ្រងតំបន់ជុំវិញព្រះធាតុភ្នំ ដើម្បីបំពេញតាមលក្ខខណ្ឌវិនិច្ឆ័យក្នុងការស្នើសុំចុះបញ្ជីជាតំបន់បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ (UNESCO)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវគុណវិស័យដោយមានការចូលរួមពីភាគីពាក់ព័ន្ធគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ ដើម្បីប្រមូលទិន្នន័យ និងរៀបចំផែនការរួមគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Participatory Action Research (PAR) & Focus Group ការស្រាវជ្រាវសកម្មភាពដោយមានការចូលរួម និងការពិភាក្សាក្រុមតូច |
ទទួលបានទស្សនៈពហុជ្រុងពីភាគីពាក់ព័ន្ធ (រដ្ឋ ឯកជន សហគមន៍ និងព្រះសង្ឃ) ដែលជួយកាត់បន្ថយជម្លោះ និងបង្កើតភាពជាម្ចាស់លើគម្រោង។ | ទាមទារពេលវេលាយូរក្នុងការសម្របសម្រួល និងមានការលំបាកក្នុងការស្វែងរកចំណុចឯកភាពរួម ប្រសិនបើមានទស្សនៈខ្វែងគ្នាខ្លាំងពីភាគីផ្សេងៗ។ | បង្កើតបានជាការឯកភាពរួមលើការកំណត់ព្រំដែនតំបន់ស្នូល (Core Zone) តំបន់ទ្រនាប់ (Buffer Zone) និងគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ចំនួន៤។ |
| Aerial Photography by UAV & City Model Database ការថតរូបពីលើអាកាសដោយប្រើដ្រូន និងការបង្កើតមូលដ្ឋានទិន្នន័យគំរូទីក្រុង |
ផ្តល់ទិន្នន័យរូបវន្តច្បាស់លាស់ ទាន់សម័យ និងមានភាពសុក្រឹតខ្ពស់ ងាយស្រួលក្នុងការវិភាគ និងរៀបចំប្លង់បែងចែកតំបន់ប្រើប្រាស់ដី។ | ទាមទារការចំណាយថវិកាខ្ពស់ ឧបករណ៍បច្ចេកទេស និងអ្នកជំនាញក្នុងការបញ្ជាដ្រូន និងដំណើរការទិន្នន័យ (Data Processing)។ | ទទួលយកបាននូវផែនទីមូលដ្ឋាន និងទិន្នន័យរូបវន្តជាក់ស្តែងសម្រាប់ការកំណត់ព្រំដែនតំបន់អភិរក្ស និងតំបន់អភិវឌ្ឍន៍។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ដំណើរការរៀបចំប្លង់មេនេះទាមទារឱ្យមានការសហការពីធនធានមនុស្សច្រើន ជាពិសេសអ្នកជំនាញបច្ចេកទេស ក៏ដូចជាការគាំទ្រផ្នែកថវិកា និងឧបករណ៍បច្ចេកទេសសម្រាប់ប្រមូលទិន្នន័យរូបវន្ត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងស្រុកធាតុភ្នំ ខេត្តនគរភ្នំ ប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើតំបន់ព្រះធាតុភ្នំ និងសហគមន៍ជុំវិញ។ ទិន្នន័យភាគច្រើនកើតចេញពីបរិបទវប្បធម៌ លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រជាប់ទន្លេមេគង្គ (ព្រំដែនថៃ-ឡាវ) និងជំនឿសាសនារបស់ប្រជាជននៅទីនោះ។ ចំពោះកម្ពុជា ការយល់ដឹងពីបរិបទនេះមានសារៈសំខាន់ ព្រោះកម្ពុជាក៏មានតំបន់បេតិកភណ្ឌប្រវត្តិសាស្ត្រ និងជំនឿសាសនាស្រដៀងគ្នា ដែលទាមទារការចូលរួមពីសហគមន៍យ៉ាងជិតស្និទ្ធក្នុងការគ្រប់គ្រងការអភិវឌ្ឍកុំឲ្យប៉ះពាល់ដល់តម្លៃដើម។
វិធីសាស្ត្រនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការរៀបចំប្លង់មេតំបន់បេតិកភណ្ឌ ឬទីក្រុងចាស់ៗ ដើម្បីធានាបាននូវការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព។
សរុបមក ការប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រអភិវឌ្ឍន៍ដែលមានការចូលរួមពីគ្រប់ភាគី រួមផ្សំជាមួយនឹងបច្ចេកវិទ្យាធ្វើផែនទីទំនើប គឺជាគំរូដ៏មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការរៀបចំផែនការគ្រប់គ្រងតំបន់វប្បធម៌ និងបេតិកភណ្ឌកម្ពុជាឱ្យស្របតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិរបស់អង្គការយូណេស្កូ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Outstanding Universal Value (OUV) | គុណតម្លៃលេចធ្លោជាសកល គឺជាលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យដ៏សំខាន់បំផុតរបស់អង្គការយូណេស្កូ ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើតំបន់ណាមួយមានសារៈសំខាន់ផ្នែកវប្បធម៌ ឬធម្មជាតិកម្រិតណាដែលអាចចាត់ទុកជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោក។ | ដូចជាការប្រឡងយកលេខ១ទូទាំងពិភពលោក ដែលបង្ហាញថាទីតាំងនោះមានតម្លៃមិនអាចកាត់ថ្លៃបានសម្រាប់មនុស្សជាតិទាំងមូល។ |
| Core Zone | តំបន់ស្នូល គឺជាតំបន់ប្រមូលផ្តុំទៅដោយតួអគារ ឬទីតាំងបេតិកភណ្ឌផ្ទាល់ដែលមានតម្លៃបំផុត ដែលទាមទារការការពារនិងអភិរក្សយ៉ាងតឹងរ៉ឹងបំផុតមិនឱ្យមានការសាងសង់រំខាន។ | ដូចជាបេះដូងរបស់មនុស្ស ដែលជាសរីរាង្គសំខាន់បំផុតត្រូវតែការពារកុំឱ្យមានការប៉ះទង្គិច។ |
| Buffer Zone | តំបន់ទ្រនាប់ គឺជាតំបន់ដែលព័ទ្ធជុំវិញតំបន់ស្នូល ដែលត្រូវបានកំណត់ឡើងដើម្បីទប់ស្កាត់ផលប៉ះពាល់ពីការអភិវឌ្ឍនានា ឬសកម្មភាពមនុស្ស ធានាថាទេសភាពនិងបរិស្ថានជុំវិញបេតិកភណ្ឌមិនត្រូវបានបំផ្លាញ។ | ដូចជារបាំងការពារ ឬសំបកការពារទូរស័ព្ទ ដែលជួយការពារកុំឱ្យគ្រោះថ្នាក់ប៉ះពាល់ដល់គ្រឿងក្នុង។ |
| Cultural Landscape | ទេសភាពវប្បធម៌ គឺជាតំបន់ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីទំនាក់ទំនង និងអន្តរកម្មរវាងធម្មជាតិ និងសកម្មភាពរបស់មនុស្សកាលពីអតីតកាល រួមមានជំនឿ សាសនា និងរបៀបរស់នៅ។ | ដូចជាផ្ទាំងគំនូរដ៏ធំមួយដែលធម្មជាតិ និងមនុស្សបានរួមគ្នាគូរឡើងតាមរយៈការរស់នៅជាមួយគ្នារាប់ពាន់ឆ្នាំ។ |
| Intangible Cultural Heritage | បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបី គឺជាទម្រង់នៃវប្បធម៌ដែលមិនអាចចាប់កាន់បាន ដូចជាជំនឿ ទំនៀមទម្លាប់ ប្រពៃណី ចំណេះដឹង និងការអនុវត្តផ្សេងៗដែលសហគមន៍បានបន្សល់ទុកពីដូនតា។ | ដូចជារូបមន្តធ្វើម្ហូប ឬរឿងព្រេងនិទាន ដែលយើងមិនអាចចាប់កាន់វាបាន ប៉ុន្តែយើងអាចរៀនសូត្រ និងអនុវត្តបន្តបាន។ |
| Tangible Cultural Heritage | បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌រូបី គឺជាវត្ថុ ឬសំណង់ដែលអាចមើលឃើញ និងស្ទាបបាន ដូចជា ប្រាសាទ ព្រះវិហារ វត្ថុបុរាណ សិល្បៈចម្លាក់ និងអគារប្រវត្តិសាស្ត្រ។ | ដូចជាផ្ទះ រថយន្ត ឬសៀវភៅ ដែលយើងអាចយកដៃទៅស្ទាប និងមើលឃើញរូបរាងវាផ្ទាល់។ |
| Appreciation Influence Control (AIC) | ដំណើរការរៀបចំផែនការ AIC គឺជាវិធីសាស្ត្រនៃការប្រជុំដោយមានការចូលរួម ដែលជួយឱ្យអ្នកពាក់ព័ន្ធទាំងអស់បញ្ចេញមតិយោបល់ បង្កើតគំនិតច្នៃប្រឌិត និងឈានទៅរកការសម្រេចចិត្តរួមគ្នាដោយគ្មានជម្លោះ។ | ដូចជាការអង្គុយជុំគ្នាញ៉ាំបាយ និងជជែករកដំណោះស្រាយរឿងគ្រួសារ ដោយធានាថាគ្រប់គ្នាមានសិទ្ធិបញ្ចេញមតិស្មើៗគ្នា។ |
| Participatory Action Research | ការស្រាវជ្រាវសកម្មភាពដោយមានការចូលរួម គឺជាវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវដែលតម្រូវឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវ និងសហគមន៍មូលដ្ឋានធ្វើការរួមគ្នា ដើម្បីកំណត់បញ្ហា រកដំណោះស្រាយ និងអនុវត្តផ្ទាល់។ | ដូចជាគ្រូពេទ្យដែលមិនត្រឹមតែចេញវេជ្ជបញ្ជាទេ តែចុះទៅជួយអ្នកជំងឺរៀបចំកន្លែងរស់នៅឱ្យស្អាត ដើម្បីការពារជំងឺជាមួយគ្នា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
