បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការខ្វះខាតនូវទម្រង់គ្រប់គ្រងច្បាស់លាស់ និងផែនទីមូលធនវប្បធម៌ ដើម្បីអភិវឌ្ឍទេសចរណ៍ផ្អែកលើសហគមន៍ និងសេដ្ឋកិច្ចច្នៃប្រឌិតប្រកបដោយចីរភាពនៅក្នុងតំបន់ "ទីក្រុងចាស់" នៃខេត្តពេជ្របុរី (Phetchaburi) ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍ (Research and Development: R&D) ដោយរួមបញ្ចូលទាំងការស្រាវជ្រាវគុណវិស័យ និងបរិមាណវិស័យ ដែលបែងចែកជា ៤ ដំណាក់កាលសំខាន់ៗ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Nan Old Town Management Approach ការគ្រប់គ្រងទីក្រុងចាស់ណាន (Nan) - ករណីសិក្សាផ្អែកលើការអនុវត្តល្អបំផុត (Best Practice) |
មានបណ្តាញកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរឹងមាំពីរដ្ឋាភិបាល និងឯកជន មានច្បាប់ទម្លាប់ច្បាស់លាស់ និងទីក្រុងមានភាពស្អាតបាត។ | ការពឹងផ្អែកលើរដ្ឋាភិបាលខ្លាំងពេកធ្វើឱ្យការអភិវឌ្ឍមានភាពយឺតយ៉ាវ និងខ្វះភាពចម្រុះនៃសកម្មភាពកម្សាន្តសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរ។ | ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានគំរូសម្រាប់ការរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រង និងការបង្កើតបទប្បញ្ញត្តិសហគមន៍។ |
| Phuket Old Town Management Approach ការគ្រប់គ្រងទីក្រុងចាស់ភូកេត (Phuket) - ករណីសិក្សាផ្អែកលើការអនុវត្តល្អបំផុត (Best Practice) |
សហគមន៍មានភាពរឹងមាំអាចដឹកនាំការអភិវឌ្ឍដោយខ្លួនឯង (Bottom-up) មានភាពច្នៃប្រឌិតខ្ពស់ (ផ្លូវសិល្បៈ ផ្សាររាត្រី) និងអាចរកចំណូលបានដោយខ្លួនឯង។ | ប្រឈមនឹងបញ្ហាកកស្ទះចរាចរណ៍ ការគ្រប់គ្រងចំណត និងបញ្ហាទេសចរណ៍លើសលុប (Overtourism) ។ | ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាគំរូសម្រាប់ការជំរុញសេដ្ឋកិច្ចច្នៃប្រឌិត និងការចូលរួមយ៉ាងសកម្មពីប្រជាជនមូលដ្ឋាន។ |
| HICLEET Model (Proposed) ទម្រង់គ្រប់គ្រងទេសចរណ៍សហគមន៍ HICLEET (ទម្រង់ស្នើឡើងសម្រាប់ទីក្រុងចាស់ពេជ្របុរី) |
រួមបញ្ចូលយ៉ាងពេញលេញនូវ ប្រវត្តិសាស្ត្រ អត្តសញ្ញាណ វប្បធម៌ ជីវិតសហគមន៍ បទពិសោធន៍ បរិស្ថាន និងបច្ចេកទេស។ ផ្តោតលើការផ្តល់អំណាចដល់សហគមន៍។ | ទាមទារឱ្យមានការបណ្តុះបណ្តាលជាបន្តបន្ទាប់ ការប្តេជ្ញាចិត្តខ្ពស់ពីប្រជាជន និងទុនដំបូងសម្រាប់ការរៀបចំហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។ | ទទួលបានការវាយតម្លៃខ្ពស់បំផុតពីអ្នកជំនាញ (Mean=4.5) និងបង្កើនចំណេះដឹងសហគមន៍យ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព (t=6.658, p<0.05) ក្រោយការបណ្តុះបណ្តាល។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តការស្រាវជ្រាវ និងទម្រង់គ្រប់គ្រងនេះ ទាមទារឱ្យមានការសហការយ៉ាងជិតស្និទ្ធពីសហគមន៍ ការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍គូសផែនទី និងថវិកាគាំទ្រ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្តោតទាំងស្រុងលើតំបន់ទីក្រុងចាស់ ក្នុងខេត្តពេជ្របុរី (Phetchaburi) ប្រទេសថៃ ដោយមានការចូលរួមពីប្រជាជនសហគមន៍ចំនួន ២០នាក់ និងអ្នកជំនាញ ៥នាក់។ ទិន្នន័យ និងលទ្ធផលឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងខ្លាំងពីបរិបទរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាល វប្បធម៌ (ដូចជា វត្តអារាម ការស្មូន និងម្ហូបអាហារ) របស់ថៃ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទោះបីជាមានភាពស្រដៀងគ្នាខាងទម្រង់វប្បធម៌ តែកម្រិតនៃការគាំទ្រពីរដ្ឋាភិបាលថ្នាក់មូលដ្ឋាន និងកម្រិតចំណេះដឹងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចច្នៃប្រឌិតរបស់ប្រជាជន អាចមានភាពខុសគ្នា ដែលទាមទារការសម្របសម្រួលមុននឹងអនុវត្ត។
ទម្រង់ HICLEET និងវិធីសាស្ត្រនៃការគូសផែនទីមូលធនវប្បធម៌ មានសក្តានុពលខ្លាំងណាស់ក្នុងការយកមកអនុវត្ត ដើម្បីអភិវឌ្ឍតំបន់បេតិកភណ្ឌ និងទេសចរណ៍សហគមន៍នៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការអនុវត្តទម្រង់នេះអាចជួយកម្ពុជាក្នុងការកែច្នៃតម្លៃវប្បធម៌ដែលមានស្រាប់ ឱ្យទៅជាផលិតផលទេសចរណ៍ច្នៃប្រឌិត ដែលជួយលើកកម្ពស់ជីវភាពប្រជាជនមូលដ្ឋាន និងរក្សាបាននូវអត្តសញ្ញាណជាតិយ៉ាងរឹងមាំ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Cultural Capital | វាគឺជាទ្រព្យសម្បត្តិ ឬតម្លៃដែលកើតចេញពីវប្បធម៌ ប្រវត្តិសាស្ត្រ ប្រពៃណី និងចំណេះដឹងរបស់សហគមន៍ ដែលអាចយកមកកែច្នៃ ឬប្រើប្រាស់ដើម្បីបង្កើតជាគុណតម្លៃផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍទេសចរណ៍។ | ដូចជាការយកកេរ្តិ៍ឈ្មោះ និងស្នាដៃពីដូនតា ដែលមានស្រាប់មកធ្វើជាដើមទុនរកស៊ី ដោយមិនបាច់ចំណាយលុយទិញ។ |
| Creative Economy | ប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចដែលពឹងផ្អែកលើការប្រើប្រាស់គំនិតច្នៃប្រឌិត ចំណេះដឹង និងបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ដែលមានស្រាប់ ដើម្បីបង្កើតជាផលិតផល ឬសេវាកម្មថ្មីៗ ដែលមានតម្លៃបន្ថែមខ្ពស់ និងភាពទាក់ទាញ។ | ដូចជាការយកនំអន្សមធម្មតា មកច្នៃវេចខ្ចប់ឱ្យស្អាតទាក់ទាញ និងប្រាប់ពីរឿងរ៉ាវប្រវត្តិរបស់វា ដើម្បីលក់បានថ្លៃជាងមុន១០ដង។ |
| Community-Based Tourism | ទម្រង់នៃការអភិវឌ្ឍទេសចរណ៍ដែលគ្រប់គ្រង និងដឹកនាំដោយប្រជាជនក្នុងសហគមន៍ផ្ទាល់ ដោយផ្តោតលើការចែកចាយផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ច ការអភិរក្សបរិស្ថាន និងការថែរក្សាវប្បធម៌មូលដ្ឋាន។ | ដូចជាការដែលអ្នកភូមិរួមគ្នាធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះ ទទួលភ្ញៀវឱ្យមកហូបចុក និងគេងផ្ទះរបស់ពួកគេផ្ទាល់ ដើម្បីរកលុយចែកគ្នាក្នុងភូមិ ជាជាងឱ្យក្រុមហ៊ុនខាងក្រៅមកកើបលុយ។ |
| Cultural Mapping | ដំណើរការនៃការស្រាវជ្រាវ កំណត់ទីតាំង និងចងក្រងទិន្នន័យពីធនធានវប្បធម៌ (ទាំងរូបី និងអរូបិយ) របស់សហគមន៍ ដើម្បីប្រើប្រាស់ជាឧបករណ៍ក្នុងការរៀបចំផែនការអភិរក្ស និងបង្កើតជាខ្សែក្រវាត់ទេសចរណ៍។ | ដូចជាការគូសផែនទីកំណប់ ប៉ុន្តែកំណប់នោះមិនមែនជាមាសប្រាក់ទេ គឺជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រ ផ្ទះចាស់ៗ និងកន្លែងធ្វើសិប្បកម្មកម្រៗនៅក្នុងភូមិ។ |
| HICLEET Model | រូបមន្តគ្រប់គ្រងទេសចរណ៍ដែលស្នើឡើងដោយអ្នកស្រាវជ្រាវ រួមមាន៖ ប្រវត្តិសាស្ត្រ (History telling), អត្តសញ្ញាណ (Identity), វប្បធម៌ (Cultural), ជីវិតសហគមន៍ (Local Life), បទពិសោធន៍ (Experience), បរិស្ថាន (Environment), និងបច្ចេកទេស (Technical)។ | ដូចជារូបមន្តធ្វើម្ហូបដ៏ពិសេសមួយ ដែលប្រាប់ពីគ្រឿងផ្សំទាំង ៧ មុខ ដើម្បីរៀបចំភូមិមួយឱ្យក្លាយជាតំបន់ទេសចរណ៍ដ៏ទាក់ទាញបំផុត។ |
| Best Practice | វិធីសាស្ត្រ ឬនីតិវិធីនៃការអនុវត្តការងារដែលត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ និងបញ្ជាក់ថាមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុត នាំទៅរកភាពជោគជ័យ និងអាចយកធ្វើជាគំរូសម្រាប់អនុវត្តតាមក្នុងបរិបទផ្សេងទៀត។ | ដូចជាការយកសិស្សដែលរៀនពូកែជាងគេក្នុងថ្នាក់ មកធ្វើជាគំរូប្រាប់ពីវិធីសាស្ត្ររៀន ដើម្បីឱ្យសិស្សផ្សេងទៀតអាចរៀនពូកែតាមដែរ។ |
| Intangible heritage | បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ដែលមិនមានរូបរាងកាយវប្បធម៌ មិនអាចប៉ះពាល់បាន ដូចជា ចំណេះដឹង ជំនឿ ទំនៀមទម្លាប់ ប្រពៃណី និងជំនាញសិល្បៈ ដែលបានបន្សល់ទុកពីដូនតា ហើយចាំបាច់ត្រូវមានការចូលរួមពីសហគមន៍ដើម្បីថែរក្សា។ | ដូចជារូបមន្តសម្ងាត់នៃការធ្វើថ្នាំបុរាណ ដែលមានតែក្នុងខួរក្បាលរបស់ចាស់ទុំ ហើយបញ្ជូនបន្តតាមរយៈការពន្យល់ប្រាប់កូនចៅ ដោយមិនអាចចាប់កាន់ជារូបរាងបាន។ |
| Sustainable Tourism | ការអភិវឌ្ឍទេសចរណ៍ដែលគិតគូរដល់ផលប៉ះពាល់រយៈពេលវែងទៅលើសេដ្ឋកិច្ច សង្គម និងបរិស្ថាន ដោយធានាថាធនធានមិនត្រូវរលាយបាត់ ដើម្បីទុកឱ្យអ្នកជំនាន់ក្រោយអាចបន្តទាញយកអត្ថប្រយោជន៍បានទៀត។ | ដូចជាការបេះផ្លែឈើពីដើមមកហូបដោយមិនកាប់បំផ្លាញដើមវាចោល ដើម្បីឱ្យវាអាចបន្តផ្លែនៅរដូវក្រោយៗទៀតសម្រាប់កូនចៅយើង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
